-
Title
-
Konkurs i wystawa garncarstwa ludowego województwa krakowskiego/ Polska Sztuka Ludowa 1962 t.16 z.2
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1962 t.16 z.2, s. 118-123
-
Creator
-
Fryś-Pietraszkowa, Ewa
-
Date
-
1962
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4174
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4488
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Subject
-
Kraków
-
garncarstwo, ceramika
-
garncarstwo ludowe
-
Text
-
Ii.
1. Franciszek
Stefański:
Kogut,
ceramika
mai.
pobiał
ką, wys. 15 cm. Radłów, pow.
Tarnów.
II. 2. Maciej
Tracz:
„Jeździec
na koniu",
cerami
ka mal. i glazur.,
19 X 20 cm.
Dębina, pow.
Bochnia.
i
Ewa
Fryś-Pietraszkowa
KONKURS I WYSTAWA
W O J E W Ó D Z T W A
G
RNCARSTWA LUDOWEGO
K R A K O W S K I E G O
„Garncarze,
garncarze,
co po was
zostanie?
W
kolei
skorupy,
a w karczmie
pisanie..."
Garncarstwo
kowskiego
Polsce
—
było
niegdyś
— podobnie
szeroko
Produkowano
n a terenie
zresztą
jak w
rozpowszechnionym
t a m przede
wszystkim
zurowaną, n i e r a z b a r d z o b o g a t o
w o j . kra
całej
rzemiosłem.
ceramikę
w y r o b u Siwaków. L i c z b a
przekroczyła
gla
malowaną, a w n i e
l i c z n y c h t y l k o ośrodkach udało się stwierdzić
wątpliwie
prawie
tradycję
ośrodków g a r n c a r s k i c h nie
90 miejscowości
k i e d y t o w y g a s ł o o k o ł o 20 /o z n a n y c h o ś r o d k ó w , po
fl
nad
Э0 /о
do
zamarło
в
Liczba
tej pory
I
Oleśnica),
ze względu
połowie
czynnych
zmniejszyła
Nidek,
pracy
nych
w
26 o ś r o d k ó w
lówka,
wymienia
n a podeszły
z
17 o ś r o d k ó w
k u r s t e n został z o r g a n i z o w a n y
cechach
drychów,
Lipnica
Wadowice,
zorganizowani
(m. i n . Kraków ,
3
Murowana,
Żywiec).
Istniały
Nowy
również
byli
w
Alwernia, A n
Targ,
Sławków,
cechy
garncar
konkursie d l a garncarzy
Prezydium
Pracowni
PAN.
WRN w
Badania
Pozostałe
zgłosiło
przez Wydział
Krakowie
Sztuki
czynne
jeszcze
Brodła, P r o s z o w i c e , R o z t o k a ,
z nich
n p . dlatego,
w y j ą t k o w y m . S t o s u n k o w o w c z e ś n i e zaczął s i ę n i e s t e t y
obecnie
dó niezdobiomych doniczek
jest
zjawiskiem
poza
i Brodła ,
t y m terenem
4
Nidek),
raczej
różnych
że produkcja
ośrodki
Sztuki
(Buczków,
przyczyn,
niektóre
i c h ogranicza
się
n a kwiaty. Garn
carze
k o n k u r s e m . Niektórzy, przeważnie obeznani już z po-
Fragment piosenki, zanotowanej w N i d k u . „Ko
l e j " — oznacza t u k o l e i n y n a drodze.
Z . B . G ł o w a , Materiały
do mapy
ośrodków
garncarskich
w Polsce,
cz. I I , „ P o l s k a S z t u k a L u d o
w a . 1956, n r 3. ss. 192—195.
J . K o s t y s z , Z dziejów krakowskiego
garncarstwa,
„ P o l s k a S z t u k a L u d o w a " , 1951, n r 1—2, ss, 7 i dalsze.
E. P i e t r a s z e k , Ośrodki
garncarskie
w
dobrach
tenczyńskich
w XVIII
i pierwszej
pól. XIX w., „ P o l
s k a S z t u k a L u d o w a " . 1961, n r 1, s. 5 1 , n r 2, s. 101.
2
118
4
nierównym
współudziale
Instytutu
w K r a k o w s k i e m u p a d e k t e g o s t a r e g o rzemiosła, który
3
dość
Kon
Kultury
w y r a ź n i e z a z n a c z a się już w I I p o ł o w i e X I X w i e k u ,
1
w
z
udział
Zalas, Żywiec) n i e przy
dość
co
(Zalas
przy
Ludowej
do konkursu
wsiach
swój
w o j . krakowskiego.
stąpiły
s k i e w niektórych
zaprzestali
bądź też z i n
powodów.
27 t w ó r c ó w
n i e w z a s a d z i e n i e j e s t m o ż l i w e . W w i e l u ośrodkach,
osobnych
kilka (Mi
garncarze
wiek,
stulecia.
r . 1955 — już
się o d a l s z y c h
w
zwłaszcza m i e j s k i c h , g a r n c a r z e
naszego
około
gdzie
n y c h przez Z. B . G ł o w ę , a l e wyczerpujące j e j ustale
2
1
s t o p n i u z a i n t e r e s o w a l i się
dobnymi
Sącza),
imprezami
(jak
przygotowali
różnorakich
np. garncarze
na
wytworów,
konkurs
inni
ze
po
nadesłali
parę sztuk, i to n i e zawsze
Starego
kilkadziesiąt
zaledwie
najbardziej
po
charaktery
stycznych naczyń.
robach
0
świadomie
misy,
bańki
Uwagę
zwracały
( i l . 7) o r a z
pełna
m i c z n a rzeźba „Chrystus F r a s o b l i w y "
z tej p r z y c z y n y ,
a
także
z
innego
powodu.
Również
Tokarski,
z
wał
żych zespołów o m n i e j więcej w y r ó w n a n y m
1 dwojakami.
a wytypowanie
wśród
niemożliwe.
końcu
nich
najlepszych
przyznano
poziomie,
było
po
prawie
kilka
nagród
poszczególnych s t o p n i :
3 nagrody
4
..
II
„
t y l k o swoje
Ceramika
w
do
starej
pochodzący
przez
dawnych
form
andryehowskich.
nadawały j e j b a r w n e
cera
Stanisław
zadokumento
malowaną
Feliksa
z B i e l a n , p o w . Oświęcim,
deko
( i l . 16).
istnienie skromnie
pokazana
jego
wyrazu
Chochołowie,
nagroda)
rakter
I p o zł. 1.500,
Rzeszowskiego
zamieszkały
Eksponaty można było b o w i e m podzielić n a k i l k a d u
W
nawiązuje
k o l i s t y m kształcie).
racyjne
Ocena wyników k o n k u r s u nasuwała dość duże t r u d
ności
Reczkowski
c e r a m i k i podhalańskiej i słowackiej ( n p . płaskie bańki
misą
Matusiaka
do
Indywidualny
malatury o
cha
geometrycz
n y c h i roślinnych m o t y w a c h , chętnie s t o s o w a n e
1.000,
(II
nawiązywała
przez
tego garncarza .
7
a pozostali
4
,.
III
„
800,
6
„
IV
„
600,
garncarze
otrzymali
W
omawianej
nielicznie
nagrody
za
nictwo, dla zachęcenia i c h d o udziału w
uczest
Zaginęła
lowania
wionych przez Wydział K u l t u r y P r e z y d i u m W R N
wy
i S z t u k i , wynosiła
oraz
18.300
złotych.
na wystawie,
urządzonej
w K r a k o w i e w d n i a c h o d 27 l i s t o p a d a d o 10 g r u d n i a
r. Wśród
pierwszy
zgromadzonych
eksponatów
wysuwała się n a j b a r d z i e j
na
efektowna
plan
grupa
już
niestety
się
także
garncarzy
umiejętność
m i s , n a których
figuralne (nieraz
tami"
w
Plon k o n k u r s u p o k a z a n o
mieszczą
Skomiel
t o i „całą
wymalowali),
okolicach
znana
Bochni.
konkursie jedynie Maciej
malistycznych
Tracz
8
z muzykan
wśród
garncarzy
reprezentował
( I I nagroda)
z
bardzo
których
ładny
na
ptaszek
szeczególną
cza ośrodek w S t a r y m Sączu
n i e pokazał r ó w n i e interesujących
— Józef Biliński i j e g o
(I nagroda)
cząwszy
cechowała
od
duża
brzuścach,
technicznym
i
bodą stosuje o n d a w n ą
opanowaną
trudną
monstrował
na
kolekcję f o r m
na
nóżkach,
u t r z y m a n y c h na w y s o k i m
ornamentykę,
Z
pięknym
dzbanie.
może
( I I nagroda).
garncarza
dużą
swo
m . i n . dobrze
fladrowania,
( i l . 6), n i e c o
trzeciego
form, po
pasterskich
rynek
artystycznym.
sztukę
dat L u d w i k W i l u s z
robach
dzbanów
czy
aż do k o m p l e t u k a w o w e g o ,
poziomie
różnorodność
np. t r a d y c y j n y c h
o spłaszczonych
Bilińskiego
którą
Również
mniej
N a niektórych
tywów,
na
nagroda)
a
wyjątkowo
odbijały
na
ładną
dzbany
wy
cechy wykazują m a l o w a n e
ki — Stanisława
zestaw
w y t w o r y garncarzy z Rab
Kościelniaka
miniaturowych
Z p r o d u k c j i Rączki
( I I nagroda
naczyniek)
tylko
i
malowany
oraz d r u g i , p o k r y t y piękną, p r a w i e
przypominały
dobre
tradycje
za
Jana
ładny
Rączki.
dzban
( i l . 3)
czarną glazurą —•
t e g o słynnego
garncar
skiego r o d u .
I
nagrodę uzyskał
szowskiego,
także J a n R e c z k o w s k i
Targiem.
Garncarz
rze właściwości
polew,
przez dopuszczanie
ceramicznych.
uzyskuje
z
ten pochodzi
pogłębiał swą w i e d z ę z a w o d o w ą
pracowniach i zakładach
on
Niwy
z
w
Znając
ciekawe
d o Z l e w a n i a się i z a c i e r a n i a
turów poszczególnych
motywów.
W
niektórych
Rze
wielu
6
paski i drobne
Stefańskiego
wytwory
te
ostro
czerepu.
Naj
Stefańskiego
esowatym
z kropek,
Zdobiny
tle
profilu
(III
on tylko
kwiatki
gałązki.
brązowo-czerwonym
W i e l e ośrodków (Rybna,
Sławków) stosuje obecnie
obracającym
się
szerokie
to
smukłe
( i l . 12), o z d o
Chrzanów, B r z e s k o
tylko ornament,
kręgu,
a
więc
białe,
pasy. p r z e s k r o b a n e
Nowe.
wykonany
przez
wąskie
środek
linią falistą, odsłaniającą tło n a c z y n i a . T e n r o d z a j p r y
mitywnego
nik
s g r a f f i t o w y b i j a się n a czoło wśród t e c h
dekoracyjnych,
krakowskich
stosowanych
garncarzy.
przez
Chyba
współczesnych
największa
część
e k s p o n a t ó w z d o b i o n a była t y m sposobem.
Wincenty
Knapik
dob
Zalas,
skąd
ceramiki
(I
pochodzi.
użytkowej,
stawowych,
jak
nagroda)
rzania
pszczół,
kon
drobiu
i
wy-
bryki.
Wykonał
w
której
garnki,
d z b a n k i — znajdowały
efekty
B. B a z i e l i e h , Garncarstwo
starosądeckie,
„Polska
Sztuka L u d o w a " , 1958, n r 2.
L. M a l i c k i , Garncarstwo
w
Rabce-Poddziale,
„Prace i materiały e t n o g r a f i c z n e " , t . V I I , 1948/9.
5
ograni
z
Rybnej,
pow.
K r a k ó w , r e p r e z e n t o w a ł równocześnie p o b l i s k i ośrodek
6
pod N o w y m
Franciszka
większe
o łagodnym,
na
Podobne
malatury.
b i o n e t y l k o r y t e m , o r a z f i g u r k a k o g u t a ( i l . 1).
prążki oraz
ornamentyki.
—
jednak
ligraficznej
drobiazgowej
wyrobach
białe, z y g z a k o w a t e
Plariaka, zauważyć można dążenie d o p r z e s a d n i e k a
i
naczyń.
odgrywały
z Radłowa, p o w . Tarnów. M a l u j e
ładniejsze
Pawła
znaczenie
jeździec
garncarz
czone d o n a j p r o s t s z y c h l i n e a r n y c h i p u n k t o w y c h m o
zade
zdobionych,
starosądeckiego,
Mniejsze
na
z Dębi
oraz
n a k o n i u ( i l . i l . 2, 5). S z k o d a , że t e n z d o l n y
5
moty
udaną serię g w i z d k ó w o a n i -
kształtach,
u w a g ę zasługują
te
ma
nawet
muzykę
niegdyś
Ośrodki
n y . Dał o n w y j ą t k o w o
pięknego
występowały
ceramiki m a l o w a n e j . B o g a t o z a p r e z e n t o w a ł j ą zwłasz
młodsi koledzy, Płaziak i W i l u s z . W y r o b y
bardzo
ze
n e j Białej, p o w . Myślenice.
następnych
konkursach i w y s t a w a c h . Łączna s u m a nagród, u s t a n o
przez M i n i s t e r s t w o K u l t u r y
grupie
nadesłane w y t w o r y
rynki
on
—
miski,
olbrzymią
oprócz
czy
ładne,
się także n a c z y n i a
n a trzech
charakterystyczne
nóżkach,
serię
form
pod
pękate
do p o d k u
poidła d l a
dla Chrzanowskiego
im-
T Ę Fryś, Ośrodek
garncarski
w Bielanach,
„Pol
s k a S z t u k a L u d o w a " , 1956, n r 4 — 5 .
St. K o w a l s k i , Garncarze
i garncarstwo
w pow.
bocheńskim,
„ O r l i L o t " , 1950, n r 8.
8
119
11. 3. Jan Rączka:
Dzbanek,
glazur.
i mai., wys. 32 cm. Rabka,
pow.
Nowy
Targ.
II. 4. Andrzej
Rozkocha:
„Gwiz
dek",
glazur.,
wys. 10 cm. Ruda
Ka
meralna,
pow. Brzesko.
11. 5.
Maciej
Tracz:
„Kogutek"
— gwizdek,
częścio
wo glazur.,
wys. 11 cm. Dębina,
pow.
Bochnia.
II. 6. Ludwik
Wilusz:
„Cedzak",
glazur.,
18 X 2 5 cm. Stary
Sącz,
pow. Nowy
Sącz. II. 7. Jan
Reczkowski: Bańka mal. i glazur.,
wys. 24 cm,
Ф g. 5 ст. ф d. 11 cm. Niwa,
pow.
Nowy
Targ.
II. 8. Andrzej
Rozkocha:
Garnek,
mai. pobiałką
i glazur.,
wys.
17 cm, ф g. 18 cm, ф d. 13,5 cm. Ru
da Kameralna,
pow.
Brzesko.
ЩШШШШШШШШ
Jí. 9. Fragment
ekspozycji
i
stoisko
Wincentego
Knapika, Rybna,
pow.
Kra
ków. II. 10. Jan
Chmiel:
Dzbanek,
glazur., wys. 34 cm, 0 д. 10 cm, 0 d.
13 cm. Andrychów,
pow.
Wadowice.
H. 11. Albin Zawartka:
Dwojaki,
gla
zur., wys. 12 cm, ф g. 13 cm, 0 d.
7 cm. Garnek
glazur.,
wys.
14,5
cm,
Ф g. 13,5 cm, ф d. 9 cm. Nowe
Brzes
ko, pow.
Proszowice.
tr
*
T e n sposób d e k o r a c j i
cechował r ó w n i e ż m i s k i M i
chała K l i m k i e w i c z a z C h r z a n o w a ,
nowanym,
serii dzbanków
rekwizyt
kich.
rej
ładne w s w y m sto
kremowo-zielonkawym
tego garncarza
dawnych
Miał
on
kolorycie.
żartobliwych
gęsto
sztuczek
podziurkowaną
t y l k o •Wtajemniczeni
Wśród
zwracał uwagę
szyjkę,
znajdowali
jeden,
towarzys
na
właściwe
któ
miej
sce, b y w y p i ć z a w a r t o ś ć n a c z y n i a bez r o z l a n i a płynu.
Przypadkowe,
uzyskane
w
kolorystyczne
w
czerwonawym
t l e dodawały
Zawartki
wego,
i
postaci
Proszowice.
wykonał
tradycjach
Brzesko,
Opanował
z garncarzy
Andrzej
również
prostym
ze
Sławkowa.
Kameralnej,
nie
stosunkowo
leżało
( I I I nagroda).
wcale.
niedawno
pobliskim Rzepienniku,
Rozkocha
No
ciężkich
Rudzie
naczyń
na
Albina
dość
Nowak
w
efekty
plam
z Brzeska
o
zdobioną
ośrodka
dopiero
w
Kulesy
Szczepan
malowanie
je
wypału,
naczyniom
Ceramikę
prymitywnych formach,
sgraffitem,
W
uroku
( i l . 11) i Stanisława
pow.
pow.
czasie
ciemnozielonych
pow
Na
jeden
Gorlice,
pierwszy
plan
w ś r ó d j e g o w y r o b ó w w y s u w a ł y się d w a g a r n k i , n i s k i e
i
szerokie,
których
górne
części
brzuśców
ozdobione
b y ł y p r o s t y m , b i a ł y m w z o r k i e m n a c z a r n y m t l e ( i l . 8).
Garncarz
oraz
t e n dał
ładny
żonej
m. i n . n a wystawę
gwizdek
szyjce
w
postaci
( i l . 4). D w a j
jedyną
zwierzątka
o
bracia Andrzeja
Rozkochy,
Józef i J a n , przysłali n a c z y n i a n i e m a l o w a n e ,
wane,
a
dwojaki
także
i
między
glazuro
nimi
maślnicę,
rynkę.
Wyroby
pokazali
biskwitowe,
fajkę
wydłu
bardzo
też
proste,
garncarze
zdobione
z
jedynie
Radwanu,
glazurą,
pow.
Dąbrowa
Tarnowska.
Od
nia
omówionych
Jana
wyrobów
Chmielą
odbiegały
( I I nagroda)
nieco
różniał się zwłaszcza t r a d y c y j n y d z b a n
(do
roku
1946 p o d o b n e
dzbanki
n a brzuścu p l a s t y c z n y m i
z
foremek.
(il.
10). d z b a n e k ,
brodatej
lindra.
i
Drugą
sprzedawane
ozdobiony
twarzy,
stanowił
n a szyjce
nakryty wiekiem
to
liczne analogie
ma
były
dekorowa
zdobinami, odciskanymi
ciekawostkę
Naczynie
Wy
„kalwaryjski"
na odpustach w K a l w a r i i Zebrzydowskiej),
ny
naczy
z Andrychowa.
bardzo
w ceramice
tzw.
„żyd''
wyobrażeniem
podobnym
ciekawe
d o cy
rodowody
europejskiej.
W s p o m n i e ć także t r z e b a produkcję J a n a Błaszczyka
(III
nagroda)
z
Podegrodzia
pod
Starym
T y l k o t e w y r o b y spośród z e b r a n y c h
bione
były
pomocą
Zwracała
brak
już
stempelków
uwagę
duża
liczba
d a w n y c h , za
zarzucone
ceramicznych.
ze w z g l ę d u na
naczj'nia. j a k —
dzbanami
mniej
trojaki, rynki
naczynia
pasterskimi,
poza
produkuje
dzbanów,
stanowią
zwykłe,
a
się
nawet
bowiem
ogrodnicze
wspom
podkurzaczami
się d w o j a k i ,
n a nóżkach, cedzidła,
flaszowate
i t y m podobne.
również
garnków,
obecnie
w
doniczki.
na
za
( i l . 18).
przedmiotów
wykonało
zdo
odciskanymi
i n . — w w i e l u Stoiskach powtarzające
kształtów
i
gwiazdkami,
n a ogół
zapotrzebowania
a nawet
П. 12. Franciszek
Stefański:
Dzban
glazur.,
wys. 33
cm 0 g. id.
13 cm. Radiów,
pow Tarnów.
II. 13.
Józef Biliński:
Bańka, mal. i glazur.,
spłaszczona
z
jednego
boku dła wygody
przy noszeniu,
wys. 23 cm,
(fig. 3 cm, ф d. 12,5 cm. Stary Sącz, pow. Nowy
Sącz.
II. 14. Stanisław
Tokarski:
Miska,
mal. i glazur.,
wys.
9 cm, ф g. 28 cm, 0 d. 11,5 cm. Chochołów,
pow.
Nowy
Targ.
II. 15. Feliks
Matusiak:
Świnka —
skar
bonka,
mal. i glazur.,
wys. 11 cm. Bielany,
pow.
Oświęcim.
11. 16. Jan Reczkowski:
„Chrystus
Fraso
bliwy",
rzeźba ceramiczna,
glazur.,
wys. 21 cm.
Niwa,
pow. Nowy
Targ.
II. 17. Ludwik
Wilusz:
Kropielniczka glazur.,
wys. 25 cm. Stary Sącz, pow. Nowy
Sącz.
nadto
już
garncarzy
nianymi
i
i
odpowiednich
pomnianych
Wielu
listkami
Sączem.
na w y s t a w i e
sprzedaż
różnych
Coraz
misek
podstawę
produkcji
większości
ośrodków
и
15
1
