-
Title
-
Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1974 t.18 z.2
-
Description
-
ETNOGRAFIA POLSKA 1974 t.18 z.2, s.231-246
-
Date
-
1974
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:768
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:835
-
Text
-
K
R
O
N
I
K
A
„Etnografia P o l s k a " , t. X V I I I z. 2
ROBOCZA
OD
W
NARADA
ZAGADNIEŃ
EUROPEJSKICH
d n i a c h o d 2 do 4 g r u d n i a
europejskich
etnologów
tradycyjnego.
wadzonych
W
TORUNIU
1972 r. odbyła się w
specjalizujących
C e l e m narady
EKSPERTÓW
RYBOŁÓWSTWA
się
w
T o r u n i u robocza
różnych
było p r z e d y s k u t o w a n i e
b a d a n i a c h , a następnie o p r a c o w a n i e
dziedzinach
narada
rybołówstwa
osiągniętych w y n i k ó w
w
pro
postulatów, p r o p o z y c j i i wniosków
n a I X K o n g r e s N a u k Antropologicznych i Etnologicznych w Chicago.
Propozycja
zorganizowania
tego r o d z a j u
narady
w
P o l s c e wypłynęła o d d z i a
łającej p r z y Międzynarodowej U n i i N a u k A n t r o p o l o g i c z n y c h i E t n o l o g i c z n y c h G r u p y
R o b o c z e j do s p r a w t r a d y c y j n e j k u l t u r y r y b a c k i e j . P r o p o z y c j a została p r z e z p o l s k i c h
specjalistów przyjęta, a następnie z a a k c e p t o w a n a przez B i u r o P l a n ó w i K o o r d y n a c j i
Badań N a u k o w y c h P A N .
W
przygotowaniu
n a r a d y współuczestniczyli: Zarząd G ł ó w n y P T L , Oddział T o
ruński P T L , K a t e d r a E t n o g r a f i i U n i w .
niu.
Ponadto
Helski
brały
w
zorganizowaniu
udział
dwie
Łódzkiego, M u z e u m
pobytu
n a Wybrzeżu
instytucje: Muzeum
i
Etnograficzne w
wycieczki na
Narodowe
—
Dział
Toru
Półwysep
Etnograficzny
w Gdańsku-Oliwie o r a z M o r s k i I n s t y t u t R y b a c k i z G d y n i .
Wysunięte
przez
Organizatorów
rech grup problemowych:
w
roboczej
narady
zagadnienia
dotyczyły
1) współczesnej s y t u a c j i gospodarczo-społecznej
czte
rybaków
porównaniu z sytuacją i n n y c h grup ludnościowych; 2) k u l t u r y rybaków; 3) n a
rzędzi i metod p r a c y w rybołówstwie (w porównaniu z f o r m a m i o r g a n i z a c j i p r a c y ) ;
4) z a g a d n i e n i a badań i e k s p o z y c j i d l a potrzeb m u z e a l n y c h z uwzględnieniem h i s t o r i i
rybołówstwa i h i s t o r i i badań n a d rybołówstwem.
W
n a r a d z i e oprócz p o l s k i c h specjalistów
jących
krajów:
prof,
dr
Asahitaro
Ośrodka E t n o l o g i i M o r s k i e j
Geisdoerfer
Marksa
z Muzeum
w
Lipsku,
działającej
przy
uczestniczyli przedstawiciele
Nishimura
przedstawiciel
Międzynarodowej
w
Paryżu,
Grupy
Unii
dniu
t e m a t y k a związana
narady
była z
Roboczej
Nauk
do
spraw
Türr I s t v a n w
i pierwszą
z Uniw.
kultury
Alette
Karola
rybackiej
i Etnologicznych
B a j a n a Węgrzech, inż.
na Zamku w
grupą
następu
Centralnego
T o k i o z żoną, d r
Antropologicznych
po części o f i c j a l n e j
drugą
dyrektor
dr Dietrich Treide
I r i i A n d r e s k a z Czechosłowacji, p r a c . M u z e u m
pierwszym
Japonii,
na Uniwersytecie Waseda w
Człowieka
dr E d e S o l y m o s z żoną, d y r e k t o r M u z e u m
W
z
Ohradzie.
wygłoszono
referaty,
zagadnień, to jest
których
z kulturą
rybacką i społeczną sytuacją r y b a k ó w :
Prof.
dr
A.
Nishimura,
Koncepcja
etnologii
morskiej
—
w
języku
an
gielskim.
Doc.
zmian.
Dr
dr hab.
J. K u c h a r s k a ,
Tradycyjne
zrzeszenia
P r z y c z y n e k do c h a r a k t e r y s t y k i k u l t u r y r y b a c k i e j
D.
Treide,
Uwagi
do
koncepcji
etnologii
—
połowowe
w
morskiej.
z t e z a m i 2 p i e r w s z y c h referatów — w języku n i e m i e c k i m .
w
procesie
języku n i e m i e c k i m .
Była
to
polemika
232
KRONIKA
Doc. d r
zanych
Z.
Batorowie
z rybołówstwem
Wpływ
z,
na morfologię
stosunków
osiedli
R e f e r a t został o d c z y t a n y p r z e z D. Treidego,
W
drugim
dniu
obrad
tematy
ich systematyki, nazewnictwa
Doc.
połowu
dr
Dr
A.
Mgr
Trzeci
oraz
Układ
w społeczności
Z.
języku
zwią
angielskim.
i
komunikatów
dotyczyły
narzędzi,
nazewnictwo
i określenia
narzędzi
— w języku p o l s k i m .
Geisdoerfer,
wyposażenia
graficznego
wodnych
w
p r a c y w rybołówstwie i i c h b a d a n i a :
Systematyka,
J. Świniarski,
organizmów
—
ze względu n a nieobecność a u t o r a .
referatów
o r a z metod
gospodarczo-społecznych
rybackich
tradycyjnych
i funkcjonalnych
francusko-kanadyjskiej
Rybołówstwo
Kłodnicki,
— w
ludowe
grup
rybackiego
języku f r a n c u s k i m .
w pracach
Polskiego
Atlasu
Etno
— w języku a n g i e l s k i m .
dzień o b r a d w
h i s t o r i i badań
T o r u n i u poświęcony był głównie s p r a w o m
n a d rybołówstwem z uwzględnieniem
muzealnictwa
s t a n u badań n a d
słow
nictwem rybackim:
Prof. d r
nym
M.
Inż.
I.
w Polsce
Zbiory
Andreska,
tradycyj
rybackie
w muzeach
czeskich
— w
języku c z e s
przeźroczami.
Metody
L. M a l i c k i ,
nad
— w języku a n g i e l s k i m .
kim, ilustrowany kolorowymi
Dr
S t a n badań
Znamierowska-Prufferowa,
rybołówstwem
i narzędzia połowu
raków na Pomorzu
Gdańskim
—
w języku n i e m i e c k i m .
Dr
A.
badań
nad słownictwem
efektem
3-dniowych
obrad i w Toruniu
d y s k u s j i wniosków n a K o n g r e s w
Przewodniczącego K o n g r e s u
tensyfikację
w zakresie
rybołówstwa
— w języku p o l s k i m , s t r e s z c z e n i e w języku a n g i e l s k i m .
Końcowym
tych w
Stan
Kowalska,
śródlądowego
było o p r a c o w a n i e
wysunię
C h i c a g o , które przesłane zostały n a ręce
prof. S o l T a x a . W e w n i o s k a c h z a w a r t y
jest apel o i n
badań n a d t r a d y c y j n y m rybołówstwem ze względu n a ogólnoświatowe
z a n i e d b a n i a w tej d z i e d z i n i e . .
Ze
wach
względu n a udział w
pomiędzy o b r a d a m i
w y c h obrad zorganizowano
n a r a d z i e gości z a g r a n i c z n y c h o r g a n i z o w a n o w
z w i e d z a n i e zabytków T o r u n i a , a n a zakończenie
przer
3-dnio
2-dniową wycieczkę do Gdańska i Kuźnicy n a Półwyspie
Helskim.
Jadwiga
FISHING
CONFERENCE IN TOR UN
A ROUGH PROPOSAL
O n t h e 2th_4.th D e c e m b e r
OF
1972 a w o r k i n g
logists, s p e c i a l i s t s i n t r a d i t i o n a l f i s h i n g took
(POLAND)
CONCLUSIONS
conference
place.
of s o m e E u r o p e a n
9th i n t e r n a t i o n a l
Congress
of
ethno
T h e a i m of i t w a s to discuss
the results of investigations i n t h i s s p e c i a l i t y a n d to elaborate
the
Kucharska
Anthropological
t h e c o n c l u s i o n s for
and Ethnological
Sciences in
C h i c a g o 1973.
The
Conference
w a s organised
by
the Board
of
t h e Toruń S e c t i o n of it, b y t h e C h a i r of E t h n o g r a p h y
the Ethnographic
Museum
i n Toruń. I n o r g a n i z i n g
Polish
Ethnological
Society,
of t h e Łódź U n i v e r s i t y a n d
a n e x c u r s i o n to Gdańsk a n d
f i s h i n g villages o n t h e H e l P e n i n s u l a , t h e E t h n o g r a p h i c D e p a r t m e n t of t h e N a t i o n a l
Museum
i n Gdańsk, t h e S e a F i s h e r i e s I n s t i t u t e i n G d y n i a a n d t h e Gdańsk S e c t i o n
of t h e E t h n o l o g i c a l S o c i e t y a l s o p a r t i c i p a t e d .
P r o p o s a l of C o n s l u s i o n s
1. T h e state of i n v e s t i g a t i o n s o n t h e t r a d i t i o n a l f i s h i n g
inadequate.
i n the world
is v e r y
T h e r e i s a l s o v e r y s m a l l a m o u n t o f a c c u m u l a t e d tools a n d i m p l e m e n t s
233
KRONIKA
a n d other
forms
of
records. T h e Toruń C o n f e r e n c e
p r e s e n t s t h e c o n c l u s i o n s for
the 9
C o n g r e s s of
t h
devoted
to t r a d i t i o n a l
Anthropological
and
fishing
Ethnological
Sciences, requesting to a d d r e s s t h e m to U n i v e r s i t y D e p a r t m e n t s of E t h n o g r a p h y
Cultural
or
S o c i a l A n t h r o p o l o g y , F i s h i n g '(in o t h e r
D e p a r t m e n t s of
appeal
for
Museums
Sociology
and Museums
i n t e n s i f i c a t i o n of
schools of
a l l f o r m s of
and
for
and
Education),
engaged i n f i s h i n g i n t h e w o r l d
investigations i n this field
a n d R e c o r d Offices
Higher
—
wiťh
accumulating
in
documents c o n n e c t e d w i t h it.
2. E t h n o g r a p h i c r e s e a r c h e s m u s t i n c l u d e :
a)
thods
investigations c o n c e r n i n g o l d a n d m o d e r n
and relations between
m a r i t i m e and i n l a n d fishing
t h e i m p l e m e n t s a n d methods
of
work
me
a n d forms
of
o r g a n i z a t i o n (fishing c o o p e r a t i v e s etc.);
b)
old
and
modern
social-economic
the s i t u a t i o n of o t h e r population
fishermen's
situation i n comparison
groups a n d relations b e t w e e n
with
fishing- and
other
groups;
c) e v o l u t i o n of f i s h e r m e n ' s w a y s
a n d s t a n d a r d of l i v i n g (houses, c l o t h i n g , food,
etc.);
education, a r t
d) I n v e s t i g a t i o n of the h i s t o r y of f i s h i n g a n d i t s r e s e a r c h e s (development
of s y -
s t e m a t i c s a n d c l a s s i f i c a t i o n of i m p l e m e n t s a n d m e t h o d s of f i s h i n g , d e v e l o p m e n t
of
methods of i n v e s t i g a t i o n d o c u m e n t a t i o n a n d m u s e u m collections).
3. B e s i d e s
ethnographical
and
ethnological
investigations
attention should
p a i d to s o c i o l o g i c a l a n d p s y c h o l o g i c a l i n v e s t i g a t i o n s a n d to a c c u m u l a t i n g t h e
terials illustrating the formation
of
fishermen's
personality, t h e i r
attitudes,
be
ma
value
s y s t e m etc.
4. T h e D e p a r t m e n t
of F o l k l o r e a n d F o l k l o r i s t i c R e c o r d Offices
Should
be
d r e s s e d to w i t h the a p p e a l for i n t e n s i f i c a t i o n of i n v e s t i g a t i o n s on f i s h e r m e n ' s
ad
folk
lore u n d e r s t o o d i n a b r o a d sense.
5. A l s o
urgent
is t h e
problem
of
adresising
the c o m p e t e n t
Departments
and
I n s t i t u t e s of L i n g u i s t i c s w i t h t h e a p p e a l for i n t e n s i f i c a t i o n of w o r k s c o n c e r n i n g t h e
etc.).
f i s h e r m e n ' s language (dictionaries
6. V e r y urgent i s u n i f i c a t i o n of t h e p r o b l e m s c o n n e c t e d w i t h m a p s c o n c e r n i n g
f i s h i n g i n e t h n o g r a p h i c a l a t l a s e s of i n d i v i d u a l c o u n t r i e s of t h e w o r l d .
7. T h e Toruń C o n f e r e n c e proposes to c o n s i d e r t h e p r o b l e m of n e c e s s i t y of c r e a
ting a M u s e u m of t h e H i s t o r y of
T r a d i t i o n a l W o r l d F i s h i n g w i t h r e f e r e n c e to the
report b y M . Znamierowska-Prüfferowa o n the C o n g r e s s of E u r o p e a n E t h n o l o g y
Paris in August
dered e.g. i n E u r o p e , A s i a a n d A m e r i c a ) . I n c o n n e c t i o n w i t h t h i s i t s h o u l d be
cided w h e t h e r
cover a m o n g
s y s t e m a t i c s of
t h e r e m u s t be
undertaken
the organizational
works,
which
de
would
o t h e r s a s s i g n a t i o n of c e n t r e s a s s e m b l i n g t h e m a t e r i a l s c o n c e r n i n g t h e
tools, a c c e p t a n c e of
uniform systematic arrangement
one d o c u m e n t a l c a r d (specification), t h e project of w h i c h s h o u l d be
8. A
in
1971. ( P e r h a p s one or s e v e r a l c e n t r e s i n the w o r l d s h o u l d be c o n s i
catalogue
(a c a r d - i n d e x )
of
for
them
and
established.
p e r s o n s engaged i n t r a d i t i o n a l f i s h i n g
should
be c r e a t e d together w i t h the p r e s e n t a t i o n of a subject.
9. I t i s n e c e s s a r y
fishing,
including
to w o r k
out
relevant w o r k s
folklore), linguistics, psychology
a
on
special bibliography
archaeology,
concerning
ethnography
(and
traditional
separately
a n d sociology, geography, economies etc.
prof,
assist,
dr
Maria
prof,
dr Dietrich
Znamierowska-Prüfferowa
dr
Treide
Jadwiga
(Leipzig)
Kucharska
(Toruń)
(Łódź)
on
234
KRONIKA
И
NARODOWE
SYMPOZJUM
FOLKLORYSTYCZNE W
I I Narodowe Sympozjum Folklorystyczne zorganizowane
Instytut Etnograficzny
i Instytut Muzyczny
przy
BUŁGARII
przez Instytut Folkloru,
Bułgarskiej
Akademii
Nauk
od
było się w d n i a c h o d 8 do 12 m a j a 1973 r o k u w mieście Bałczik i w c z a r n o m o r s k i m
kurorcie Albena.
Rozwój
etnografii
nieczności z o r g a n i z o w a n i a
zentacji
osiągnięć
i folklorystyki w
naukowego forum
folklorystów
folklor i t r a d y c j e l u d o w e " ,
i
w
etnografów.
Bułgarii
doprowadził do k o
celu wymiany
Tematyka
doświadczeń i
sympozjum:
pre
„Bułgarski
z a j m u j e p o d s t a w o w e m i e j s c e w s t u d i a c h folklorystów nie
t y l k o bułgarskich, l e c z także z a g r a n i c z n y c h .
Obrady
I I Narodowego
podstawowym
poświęcony był b a d a n i o m
etnograficznych,
-wschodniej
Sympozjum
tematom. P i e r w s z y
w
tradycyjnej kultury ludowej
t y m przypadku
Bułgarii.
Folklorystycznego
Grupa
były
poświęcone
z n i c h „Folklor i t r a d y c j e l u d o w e w
etnograficznego
naukowców
z
w
poszczególnych
okręgu D o b r u d z a
etnograficznej
regionach
w
Instytutu Etnograficznego
F o l k l o r u w przeciągu t r z e c h l a t dokonała całkowitej
dwóm
Dobrudży"
północnoi
Instytutu
i folklorystycz
nej p e n e t r a c j i tego o b s z a r u i zebrała bogaty materiał. O w o c e m t y c h p r a c jest księga
Tradycyjne
zbiorowa
życie i kultura
Dobrudży.
P i e r w s z y dzień o b r a d
przeznaczony
został n a omówienie t y c h badań, dzięki c z e m u udostępniono i c h w y n i k i n a u c e b u ł
garskiej
i całemu społeczeństwu Dobrudży. P r z e d s t a w i o n o
8 wykładów,
świetliły szereg ważnych problemów r o z w o j u t r a d y c j i f o l k l o r y s t y c z n e j i
które n a
etnograficz
nej tego t e r e n u .
S y m p o z j u m o t w a r t e zostało słowem wstępnym wygłoszonym przez S t . Stojkową,
sekretarza
n a u k o w e g o I n s t y t u t u F o l k l o r u , i przez D . T o d o r o w a .
s z y c h referatów był Stan
głoszony p r z e z D .
i zróżnicowanie
Todorowa.
tradycji
Jednym z
folklorystycznej
pierw
w Dobrudży
Poruszył o n k i l k a c i e k a w y c h problemów
wy
związa
n y c h z e współczesną sytuacją f o l k l o r u w t y m regionie Bułgarii. W w y n i k u szczegól
nego r o z w o j u
chowana
kultury ludowej
tradycja ukazuje
w Dobrudży j e s z c z e o b e c n i e s t o s u n k o w o
dużą różnorodność. N a p i e r w s z y m
pieśni l i r y c z n e , obrzędy i ballady.
wartość
poetycką
konkluzje
posiadają
autora
Z
pieśni
dotyczące
rozwoju
dobrze z a
m i e j s c u znajdują
pieśni o c h a r a k t e r z e obrzędowym
łazarskie
i
kolędowe.
Szczególnie
tradycji folklorystycznej
się
najwyższą
ważne
i jej przemiany
były
po
rewolucji socjalistycznej.
Folklorowi
muzycznemu
w
Dobrudży
poświęcone
były
referaty
E.
Stoina
i N. K a u f m a n a .
Duże z a i n t e r e s o w a n i e wzbudziły referaty
w e j.
Pierwszy
przedstawił
z nich,
fakty
Charakter
związane
z
M. W a s i 1 e w e j
i rozwój
rozwojem
systemu
obyczajów
i
G.
M i с h a j ł o-
obyczajowego
i obrzędów
w
w
Dobrudży,
tym
regionie,
którego k u l t u r a ukształtowała się w w y n i k u i n t e g r a c j i różnych grup e t n o g r a f i c z n y c h .
Proces
ten prowadzi
do u t w o r z e n i a
ogólnodobrudżańskiego
systemu
obejmującego w s z y s t k i e a s p e k t y duchowego życia ludności. W
szereg
elementów
obyczajów
i
obrzędów
pochodzenia
obyczajowego
referacie
podkreślono
starożytnego,
związanych
z k u l t e m zmarłych i k u l t e m przodków, a także z k u l t e m u r o d z a j u .
Dużo
miejsca
zajmował p r o b l e m współczesnego s t a n u t r a d y c j i l u d o w e j .
Z
nie mniejszym
Specyficzne
rysy
zainteresowaniem
w rozwoju
spotkał się
k u l t u r y materialnej
referat
w Dobrudży.
G.
Michajłowej,
A u t o r k a j a k o świetny
z n a w c a t r a d y c y j n e j k u l t u r y m a t e r i a l n e j doszła do interesujących wniosków dotyczą
cych
jej
kultury
Proces
rozwoju
ludowej
oraz
kwestii tworzenia
najwyraźniej
ujednolicania
kultury
podstawy
przejawiającej
materialnej
się w
zależy
od
dla integracji
ludowym
rozwoju
dobrudżańskiej
stroju i mieszkaniu.
procesu
urbanizacji
235
KRONIKA
oraz
związanego
Współczesna
maga w
z n i m wzrostu
dobrudżańska
profesjonalizmu
i zmian
w
standardzie
potrzeb.
k u l t u r a m a t e r i a l n a j e s t c o r a z bliższa m i e j s k i e j , c o p o
dużym s t o p n i u w z a c i e r a n i u g r a n i c y między m i a s t e m a wsią.
R e f e r a t Ludowe
tańce w Dobrudży
R. K a c a r o w e j
i A.
I l i j e w e j
stawiał k i l k a interesujących s p e c y f i c z n y c h c e c h tańców l u d o w y c h
przed
będących r e z u l t a
t e m i n t e g r a c j i k u l t u r o w e j różnych g r u p e t n o g r a f i c z n y c h .
Referat
chociaż
M.
Ludowa
Bukureszlijewego,
dotyczył szczegółowych
problemów
zagadnień ogólnych, m . i n . p r z e k a z y w a n i a
śpiewaczka
folkloru
W asila
Dobrudży,
dziedzictwa w
Wylczewa,
poruszył
tradycji
też
kilka
folklorystycznej
i twórczości l u d o w e j .
Drugi
i trzeci
dzień s y m p o z j u m
i t r a d y c j e l u d o w e w e współczesnej
wiono
19 referatów,
w
był poświęcony
drugiemu
kulturze ludowej".
t y m 6 wygłosili
W
przedstawiciele
tematowi
„Folklor
ciągu d w u d n i p r z e d s t a
delegacji
folklorystów
ze
Związku R a d z i e c k i e g o , Czechosłowackiej R e p u b l i k i S o c j a l i s t y c z n e j i N i e m i e c k i e j R e
publiki
Demokratycznej.
szereg
dycji
ważnych
T e m a t y k a i c h była
problemów
folklorystycznej,
z
związanych
problemami
b a r d z o różnorodna;
z rozwojem
poruszano
i współczesnym
dziedziczności
kulturowej
w
m. i n .
stanem
tra
zakresie
oby
czajów i obrzędów o r a z k w e s t i e n a t u r y m e t o d y c z n e j dotyczące np. r e g i o n a l n y c h b a
dań k u l t u r y l u d o w e j .
H.
S c h t r o b a c h
pieśni
tradycyjnej
r e f e r a c i e Marres i Engels
(NRD) w
przedstawił k i l k a ogólnych problemów
o aktualnym
znaczeniu
z dziedziny tradycji
fol
k l o r y s t y c z n e j wywodzących się z twórczości klasyków m a r k s i z m u i l e n i n i z m u .
Referaty
cyjnego
gości r a d z i e c k i c h dotyczyły
i
współczesnego.
B . N.
Putiłowa
ZSRR,
poświęcony
w
życiu n a r o d u
pewnych
funkcji
zagadnienia
żywe
( Z S R R ) , Tradycyjny
żywotności
w
i
problemów
Szczególnie
i
folklor
zakresowi
sytuacji naturalnego
związków
pozytywnego
z
sunków społecznych, n o w e j
wywołał
we
kulturze
na
współczesnej
funkcjonowania
z a n i k u szeregu
rzeczywistością.
wpływu
teoretycznych folkloru
zainteresowanie
folklor
jego rodzajów
folkloru
i
postaci,
opracowane
rzeczywistości,
świadomości oraz n o w y c h
narodów
tradycyjnego
Przekonująco
nowej
trady
referat
były
nowych
sto
dążeń e s t e t y c z n y c h narodów
radzieckich.
Z
z a i n t e r e s o w a n i e m przyjęty
w folklorze
słowiańskim
został także referat
N. S . S z u m a d у
Prawidłowości
krótkich
form
(ZSRR).
R e f e r a t y d e l e g a c j i z C S R S rozpatrywały współczesny s t a n t r a d y c j i f o l k l o r y s t y c z
nej
i metody
rat
L . К u n z a, Audiowizualne
Z
z a p i s y w a n i a utworów folklorystycznych. Zaciekawienie wywołał
referatów
muzea
bułgarskich o b a r d z i e j
tradycyjnej
Rodzaje
muzyki
w
refe
CSRS.
ogólnej t e m a t y c e z e szczególnym z a i n t e r e
s o w a n i e m spotkały się wystąpienia S t . S t o j k o w e j ,
ferat S t . S t o j k o w e j ,
i współczesnej
bułgarskich
R . Angełowej i T . Ż i w k o w a . R e
pieśni
—
s t a n współczesny
i
rozwój,
zaprezentował szczegółowy przegląd bułgarskich pieśni o d połowy X I X w i e k u do d n i
obecnych. Autorka
zwróciła u w a g ę
c y j n e j pieśni l u d o w e j w
bułgarskiego
i
tworzenia
n a najważniejsze
z m i a n y zachodzące w
trady
r e z u l t a c i e społeczno-ekonomicznych p r z e m i a n społeczeństwa
współczesnej
kultury
artystycznej
wypierającej
tradycję
folklorystyczną.
P o d o b n y c h a r a k t e r miał r e f e r a t
bułgarskiej
prozy
ludowej,
s t a w o w e tendencje
podstawowej
rozwoju
bułgarska
R.
Angełowej,
Współczesny
stan
i
rozwój
w którym p r z e d m i o t e m a n a l i z y były prawidłowości i p o d
prozy
proza
ludowej.
ludowa,
Podkreślono w
choć
n i m , że w
zmodyfikowana,
istnieje
swej
części
nadal
jako
współczesna n a r o d o w a twórczość p r o z a i c z n a .
Do bardziej
interesujących t e o r e t y c z n y c h referatów z d z i e d z i n y f o l k l o r u
należał
236
KRONIKA
r e f e r a t Folklorystyka
i współczesność
T . 2 i w к o w a.
Autor
zaznaczył, že
szczególnym t y p e m k u l t u r y a r t y s t y c z n e j , i t o określenie daje
nego podejścia w
stawia
n a u c z a n i u folkloru.
działalność artystyczną w
specyficzne
instytucje
ludowe
Folklor jako typ kultury artystycznej
w a r u n k a c h wspólnej
i
folklor
formy
działalności
jest
możliwość s y n t e t y c z
p r a c y , którą
kulturowej,
przed
uwarunkowują
specjalne
s o c j a l i z a c j i całokształtu a r t y s t y c z n y c h wartości o r a z s p e c y f i c z n e środki
zasady
rozpowszech
n i a n i a i p r z y s w a j a n i a utworów.
Zasługuje
współczesnym
też n a u w a g ę referat
bułgarskich
bajek
W.
Kuzmanowej,
fantastycznych.
T e n rodzaj
Spostrzeżenia
o
stanie
prozy do dziś zachował
n i e m a l pełną morfologię klasyczną wywodzącą się z k u l t u r y starożytnej.
Teoretycznym
stały
problemom kultury
d w a referaty.
stawa
Referat
regionalnych
badań kultury
badań e t n o g r a f i c z n y c h
Autor
stwierdził,
ludowej
jest
ludowej
i
ludowej,
j e j d z i e d z i c z e n i a poświęcone z o
Metodyczna
S t . G e n с z e w a,
i metodologiczna
postawił z a g a d n i e n i e o c e n y
z punktu widzenia w y b o r u tematyki, metodyki i
iż k o n i e c z n y m w a r u n k i e m
podejście
historyczne oraz
pełnego i szerokiego
rozszerzenie
zakresu
pod
regionalnych
metodologii.
badania
kultury
problematyki,
poza
którą pozostają j e s z c z e t a k i e z a g a d n i e n i a , j a k , n p . k u l t u r a ludności m i e j s k i e j , w p ł y w
i n s t y t u c j i s o c j a l n y c h n a s t a n i rozwój k u l t u r y l u d o w e j i t d .
Z dużym z a i n t e r e s o w a n i e m
i obrzędy
jako
obrzędów
i obyczajów
nizmu
dziedzictwo
przekazywania
zjawisk
spotkał się referat Т. К
kulturowe,
ludowych
kultury,
jako
jako
Ludowy
o 1 e w e j,
naświetlający szereg problemów
systemów
elementu
polifunkcjonalnych,
obyczaj
dotyczących
jako
k u l t u r y , a także j a k o
z z a k r e s u p s y c h i c z n y c h stereotypów człowieka. Podkreślone zostały
społeczne i s a k r a l n e j a k o istotne m o m e n t y
Wyjaśniono
k i l k a problemów w
Postawiono
i
wyjaśniono
funkcjonowania
związku z o b y c z a j a m i
problem
tradycji
w
związku
funkcje
obyczajów i obrzędów.
i świadomością
z
mecha
oryginalnych
estetyczną.
mechanizmami
rozwoju
kultury.
10 m a j a odbyło się u r o c z y s t e zamknięcie s y m p o z j u m
p r z e z S t . Stojkową i prof.
W . Chadżinikołowa, d y r e k t o r a I n s t y t u t u Etnograficznego.
P o d s u m o w a n e zostały r e
z u l t a t y o b r a d i nakreślony w ogólnym z a r y s i e p r o g r a m następnego s p o t k a n i a . U c z e s t
(
niczące delegacje
wyraziły życzenie, a b y o r g a n i z o w a n i e
stało się tradycją
bułgarskiej
będą o n e o r g a n i z o w a n e
etnografii.
podobnego t y p u
Kierownictwo
co d w a l a t a . W y k o n a n i e
sympozjum
sympozjów
postanowiło, że
tego p o s t a n o w i e n i a
stworzy
możli
wości stałego r o z s z e r z a n i a kontaktów bułgarskich folklorystów i etnografów z e s p e
cjalistami
z i n n y c h krajów
socjalistycznych. Spotkania
te będą przynosiły
jeszcze
szerszą wymianę doświadczeń i staną się szczególnie w a ż n e d l a współczesnego e t a
p u r o z w o j u f o l k l o r y s t y k i i etnografii.
Tatiana
I
SYMPOZJUM
POŚWIĘCONE
LUDOM
Kolewa
KOCZOWNICZYM
(Sofia)
I ICH ROLI
W F O R M O W A N I U SIĘ C Y W I L I Z A C J I Ś R O D K O W E J A Z J I , U Ł A N
Pomiędzy 7 i 11 m a j a
pozjum
splotem
1973 r. odbyło się w
poświęcone a k t u a l n i e p r o w a d z o n y m
zagadnień
rzucających
światło
U ł a n B a t o r międzynarodowe
studiom nad problemem,
na
BATOR
proces
historyczny
i określających rolę o r a z z n a c z e n i e ludów k o c z o w n i c z y c h w
sym
a raczej n a d
Azji
formowaniu
Środkowej
się z e s p o
łów c y w i l i z a c y j n y c h w tej części świata.
Słusznie podkreśla się, że s t u d i a n a d kulturą i n n y c h obszarów A z j i
były i są
p r o w a d z o n e n a d a l w c a l e i n t e n s y w n i e i w różnych k i e r u n k a c h . N a t o m i a s t
zgoła i n a
c z e j przedstawiają się studia procesów c y w i l i z a c y j n y c h w A z j i Środkowej u ludów
237
KRONIKA
zamieszkujących rozległy o b s z a r
przez
masyw
Sajano-Ałtajski,
zamknięty o d południa p r z e z H i m a l a j e , o d północy
od
zachodu
między
Pamirem
i
górami
i od w s c h o d u p r z e z C h i n - g a n . W y n i k i t y c h studiów są z d e c y d o w a n i e
jące, zwłaszcza oceniając
j e o d strony nomadologii.
Dodajmy,
Tiań-Szań
niewystarcza
1
że w s p o m n i a n y
wy
żej o b s z a r był z a l u d n i o n y p r z e z człowieka p i e r w o t n e g o s t o s u n k o w o wcześnie, t u p o
wstał i rozwinął się p i e r w s z y z a s a d n i c z y podział działalności gospodarczej
człowieka,
t u b o w i e m rozwinęło się p r o w a d z o n e n a wielką skalę k o c z o w n i c z e pasterstwo. T u
także uformowała
się s w o i s t a
więź społeczna u p l e m i o n
koczowniczych,
powstały
mocne s y s t e m y sojuszów i potężne państwa nomadów.
Sympozjum
w
poświęcone
Ułan B a t o r
ludom
pod p r o t e k t o r a t e m
koczowniczym
UNESCO.
Azji
Środkowej
Właściwymi
zorganizowano
gospodarzami
sympozjum
była M o n g o l s k a A k a d e m i a N a u k i M o n g o l s k a N a r o d o w a K o m i s j a do Badań C y w i l i
zacji Centralnej Azji. Dodajmy,
punktem programu
naukowej
że s y m p o z j u m w U ł a n B a t o r było n i e j a k o k o l e j n y m
działalności K o m i t e t u do Badań C y w i l i z a c j i A z j i C e n
t r a l n e j . K o m i t e t ten został powołany w
odpowiednich
ekspertów
przy
1967 r. w Paryżu, p o o d b y t y m
UNESCO.
posiedzeniu
N a c z e l e tego k o m i t e t u stanął
Akademik
B. G . G a f u r o w . P o d a u s p i c j a m i K o m i t e t u do Badań C y w i l i z a c j i A z j i Środkowej
g a n i z o w a n o już szereg k o n f e r e n c j i i sympozjów o następującej t e m a t y c e : w
w
Duszanbe
(ZSRR)
odbyła się k o n f e r e n c j a
poświęcona h i s t o r i i , archeologii
t u r z e A z j i Środkowej w epoce k u s z a n i d z k i e j . W
międzynarodowym
sympozjum
Dehli
(Indie)
zrelacjonowano
odbyła się k o n f e r e n c j a
wyniki
studiów
poświęcona
nad
twórczością
historii idei ludów
A z j i . W r o k u 1970 w I s l a m a b a d z i e ( P a k i s t a n ) z o r g a n i z o w a n o
odbyło
się
sympozjum
poświęcone
archeologii
konferencję poświęconą
i historii A z j i
temat:
„Społeczny
i kulturowy
rozwój
krajów
Azji
Środkowej
w
(Afga
Środkowej.
I ostatnio w 1972 r. w A s z c h a b a d z i e ( Z S R R ) odbyło się międzynarodowe
na
1970 r.
Centralnej
studiom historii n a u k i ludów A z j i Centralnej. W t y m s a m y m r o k u w K a b u l u
nistan)
i kul
1969 r. w S a m a r k a n d z i e ( Z S R R ) n a
artystyczną p l e m i o n k o c z o w n i c z y c h A z j i C e n t r a l n e j w epoce Timurydów. W
w
zor
1968 r.
sympozjum
końcu X I X
i n a początku X X w . "
W
pracach
z 22 krajów
sympozjum
w
Ułan
Azji, Afryki, Ameryki
Bator
wzięło
udział
około
300 uczestników
i E u r o p y . N a pięciu p l e n a r n y c h
posiedzeniach
wygłoszono 63 referaty i 22 k o m u n i k a t y .
Do
w
ułanbatorskiego
sympozjum
t w o r z e n i u się c y w i l i z a c j i A z j i
trzeba
podchodzić
z wielu
poświęconego
ludom
koczowniczym
i ich roli
Środkowej, z e względu n a s p e c j a l n e okoliczności,
stron. N i e ulega
w i e l k i e j ilości u c z o n y c h o r e n o m i e ś w i a t o w e j
k w e s t i i , że udział w
2
sympozjum
tak
s t w a r z a mocną podstawę do j a k n a j
k o r z y s t n i e j s z e j o c e n y o b r a d i i c h wyników. Zresztą w s z y s t k i e referaty i k o m u n i k a t y
wygłoszone n a s y m p o z j u m
zupełnie specjalną
zostaną ogłoszone d r u k i e m w w i e l u językach.
wymowę
O z n a c z a to, że w m o n g o l s k i m
dźwięk
rozwój
bardzo
liczny
udział
uczonych
Natomiast
mongolskich.
środowisku i n t e l e k t u a l n y m znalazł b a r d z o s i l n y o d
badań
nad
Azją
prowadzonych
przede
wszystkim
1
G r a n i c e A z j i Środkowej podane zostały w g k o n c e p c j i b a d a w c z e j
2
W b a r d z o l i c z n y m zespole u c z o n y c h m o n g o l s k i c h szczególnie mocną grupę s t a
nowili
A.
gwałtowny
posiada
lingwiści, h i s t o r y c y i a r c h e o l o g o w i e :
A . Łuwsandendew,
C.
B. Szirendyba.
Darndiusuren,
Zuwsanżow, Nacagdorż, B . Odeł, R i n c z e n , N. S e r - O d ż a w , P e r l e c i i n n i .
Grupę
u c z o n y c h r a d z i e c k i c h r e p r e z e n t o w a l i : B . L i t w i n s k i j , I . Złatkin, G . Sanżejew, O. A k i m u s z k i n , W. W o ł k ó w , E . N o w g o r o d o w a i i n n i . Francję reprezentował R . H i r s z m a n ,
U S A — O. L a t t i m o r , N R F
— W. H e i s i g , N R D — K . H u b e r i P . F i t z e .
238
w
KRONIKA
samej
Azji.
intelektualne
Wschodem
J a k słusznie
się p o d k r e ś l a , środowiska
s
zamieszkujące
obszary
umownie
intelektualne
zwane
n i e życzą sobie pozostawać n a d a l b i e r n y m p r z e d m i o t e m
n a całym k o n t y n e n c i e a z j a t y c k i m , w p r a w d z i e
i nie tylko
Środkowym
i
Dalekim
badań.
Prawie
z różną ostrością, d o j r z e w a
kwestia
s t a w i a n i a zagadnień środowiskowych p r z e z p r z e d s t a w i c i e l i n a u k i n a r o d o w e j
i szu
k a n i a rozwiązań p r z e z narodową kadrę badaczy. W a r t o t u zwrócić uwagę, że w c a l e
niełatwa
do rozwiązania
sprawa,
kto i
nad czym
winien
pracować,
szczególnie
j a s k r a w o stanęła n a X X I X Międzynarodowym K o n g r e s i e Orientalistów w Paryżu К
Niemniej
zujące
skomplikowane
i trudne
do r a m międzynarodowej
jednoczącą
i koordynującą
też n a r o d o w e i regionalne,
do p r a k t y c z n e g o
współpracy.
mają
odtąd
obejmujące
rozwiązania są k w e s t i e
Otwarta
pozostaje
spełniać o r g a n i z a c j e
swym
nawią
k w e s t i a , c z y rolę
międzynarodowe, c z y
zasięgiem zarówno poszczególne d y
s c y p l i n y , j a k i obszary.
N i e osłabiając w n i c z y m w y r a z u t y c h k w e s t i i p o z o s t a w i m y
i nawiążemy
ponownie
ryków mongolskich
do obrad sympozjum
(i n i e t y l k o historyków)
tematyce i problematyce
kowoazjatyckich
wiążącej
i formowaniem
t y c z y studiów a r c h e o l o g i c z n y c h
w
ostatnio daje
się z b a r d z o
je jednak na uboczu
Ułan-Bator. W
środowisku
w c z e s n y m i układami k u l t u r
się i c h s p e c y f i k i . U w a g a
t a oczywiście
i językoznawczych, p r o w a d z o n y c h
r o z m a c h e m n i e od dziś. W y n i k i a r c h e o l o g i c z n e j
histo
się zauważyć z w r o t k u
i filologicznej
środ-
nie do-
z wcale
dużym
myśli b a d a w c z e j
na
ogół j e d n a k n i e wychodziły poza krąg u c z o n y c h specjalistów. Możemy- powiedzieć,
że ten k i e r u n e k studiów w p r a w d z i e
zasilał, a l e n i e kształtował głównego n u r t u myśli
h i s t o r y c z n e j . Z a i n t e r e s o w a n i a przeszłością M o n g o l i i
kim
n a końcowym
etapie
koncentrowały się przede w s z y s t
o k r e s u mandżurskiego, o k r e s i e a u t o n o m i i
i głównie n a
w a l c e sił r e w o l u c y j n y c h z d z i e d z i c t w e m przeszłości i n a zwycięstwie u s t r o j u s o c j a
listycznego w
Rewolucja
k r a j u . J e s t to o b j a w w
bowiem
postawiła
przed
określonym
narodem
sensie naturalny
mongolskim
społeczeństwa s o c j a l i s t y c z n e g o . N i c więc dziwnego,
wizję
że m o n g o l s k a
i
zrozumiały.
budowy
nowego
myśl h i s t o r y c z n a
koncentrowała się p r z e d e w s z y s t k i m n a a n a l i z i e i ocenie wydarzeń ostatniego
lecia. Rozbudzona
refleksja
h i s t o r y c z n a przepełniona
a k c e n t a m i oceniającymi
stu
cha
r a k t e r y z u j e bodaj każde społeczeństwo, znajdujące się w p r o c e s i e gwałtownych p r z e
m i a n , społeczeństwo odzyskujące l u b zyskujące samodzielność państwowo-narodową,
zmierzające k u m o d e r n i z a c j i g o s p o d a r k i
pierwszym zadaniem podejmowanym
i form
życia zbiorowego. Toteż
zazwyczaj
p r z e z n o w o kształtujące się środowisko
inte
l e k t u a l n e — h u m a n i s t y c z n e j e s t próba r o z r a c h u n k u z p r o c e s e m h i s t o r y c z n y m , p r z e d e
w s z y s t k i m z najbliższymi jego e t a p a m i .
Żywsze,
kowej
niemal
programowe
zainteresowanie
wskazywałoby n a to, że w m o n g o l s k i m
dawnymi
kulturami
Azji
środowisku i n t e l e k t u a l n y m
Środ
dojrzała
s y t u a c j a , żeby do tego o b r a c h u n k u włączyć n a w e t zamierzchłą przeszłość stepowców.
K i e r u n k i tego o b r a c h u n k u rysują się całkiem wyraźnie. Częściowo o d n a j d u j e m y
w r e f e r a t a c h składających się n a porządek o b r a d n a u k o w y c h kongresów,
w a n y c h pod a u s p i c j a m i K o m i t e t u badań c y w i l i z a c j i A z j i Środkowej, j a k i w
gramie badawczym
U N E S C O . Pełną inicjatywę mongolską r e j e s t r u j e m y
je
organizo
pro
oczywiście
n a Międzynarodowym S y m p o z j u m w U ł a n B a t o r . T a k b o w i e m r o z u m i e m y hasło, pod
którym pomyślane zostało s y m p o z j u m ,
dobór i ilość tematów, z którymi
uczeni mongolscy, oraz rezolucje i postulaty badawcze
3
E . T r y j a r s k i , Sto pięćdziesiąt
n i a 1ЭТЗ.
4
„Le M o n d e " 22.7.1973.
wystąpili
n a przyszłość.
lat po Champollionie,
„ K u l t u r a " z 16 w r z e ś
239
KRONIKA
J e s t rzeczą zrozumiałą, że d l a r o z e z n a n i a s y t u a c j i w m o n g o l s k i c h s t u d i a c h n o m a d y z m u z uwzględnieniem r o l i l u d ó w k o c z o w n i c z y c h w kształtowaniu się k u l t u r
Azji
Środkowej, szczególną w a g ę będą posiadały
A k a d e m i i N a u k , prof. S z i r e n d y b a . N a t o m i a s t
wypowiedzi
w sprawie
prezesa
zapewnienia
Mongolskiej
t y m studiom
międzynarodowego p o p a r c i a i s t w o r z e n i a d l a n i c h właściwych f o r m
organizacyjnych
dużą w a g ę
UNESCO,
i z n a c z e n i e mają
doświadczenia
specjalnego
delegata
pana
dr. M . B a m m a t a . W oświadczeniu s w o i m d r M . B a m m a t a mocno podkreślił z n a c z e
nie badań n a d p r o b l e m e m
nomadyzmu
w s k a l i światowej, uwzględniając p r z y t y m
rolę, jaką może odegrać n a u k a m o n g o l s k a
wiązywaniu
węzłowych
kwestii
w
s t a w i a n i u pytań b a d a w c z y c h
formowania
się
cywilizacji
i roz
środkowoazjatyckich.
J e s t p r z y t y m rzeczą charakterystyczną, że zarówno n a międzynarodowym
zjum
w
Ułan
narodowym
kwestie
Bator
j a k i n a odbywającym
się o d w a miesiące później
sympo
między
k o n g r e s i e orientalistów w Paryżu, stanęły p r z e d u c z e s t n i k a m i t e s a m e
zasadnicze —
u s t a l e n i e , że t a k p o w i e m y ,
mandatów
uprawniających
do
studiów n a d Azją.
O i l e w U ł a n B a t o r n a gorący a p e l p r z e d s t a w i c i e l a U N E S C O , dr. M . B a m m a t a ,
0 zwiększenie w b a d a n i a c h n a d Azją r o l i u c z o n y c h a z j a t y c k i c h o d p o w i e d z i a n o k o n
struktywną
rezolucją
i wieloletnim
planem
badań
międzynarodowych,
w
Paryżu
analizą
szeroką
doszło do o s t r y c h zadrażnień i napięć .
5
We
wstępnym
skalę potrzeb
referacie
badawczych
programowym
prof.
nad nomadyzmem
Szirendyb
stepowym
objął
i uwypukloną
k o c z o w n i c z y c h w kształtowaniu c y w i l i z a c j i A z j i Środkowej. S t a n o w i s k o
go środowiska i n t e l e k t u a l n e g o
chunków
sunków
z przeszłością,
w
Azji
prof. S z i r e n d y b
sięgających
przedstawił poprzez
protomongolskich
Środkowej. L i k w i d a c j a
„białych
i
plam"
rolę
ludów
mongolskie
pryzmat
obra
wczesnofeudalnych
w
dziejach
Azji
sto
Środko
w e j — j a k to określił prof. S z i r e n d y b zgodnie z założeniami m o n g o l s k i e g o środowiska
intelektualnego
—
winno
nastąpić
nie tylko
w
wyniku
reinterpretacji
dotychczasowych, lecz przede w s z y s t k i m przez znaczne u a k t y w n i e n i e
od 20 l a t p r a c n a d s t w o r z e n i e m
materiałowej. S z e r o k i h o r y z o n t
po
z n a w c z y d l a badań n a d d z i e j a m i l u d ó w s t e p o w y c h i n a d rolą, jaką o d e g r a l i w
for
mowaniu
szerszej b a z y
osiągnięć
prowadzonych
się c y w i l i z a c j i środkowoazjatyckich,
utrzymanie
dotychczasowych
może
związków współpracy
się utrwalić
jedynie
poprzez
i pełnego p a r t n e r s t w a
nauko
w e g o pomiędzy archeologią, językoznawstwem i etnologią. G d y d o c h o d z i m y
do źró
deł p i s a n y c h współpraca p o s z e r z a się o s t u d i a h i s t o r y c z n e .
Gwarantem
zabezpieczającym
rozwój
badań m o n g o l s k i c h
w
zakresie
nomado-
logii jest u t r z y m a n i e i poszerzenie kontaktów i współpracy z i n n y m i środowiskami
naukowymi.
W
studiach kultur A z j i
Środkowej
rejestruje
się t r a d y c y j n e
związki
z nauką rosyjską i szczególnie m o c n e więzy z nauką radziecką. Wspólne r a d z i e c k o - m o n g o l s k i e e k s p e d y c j e a r c h e o l o g i c z n e , w i d z i a n e od s t r o n y w y n i k ó w , pozwalają także
myśleć o k o o r d y n a c j i p r a c z b a d a c z a m i
r a d z i e c k i m i działającymi
w Kazachstanie,
Kirgizji, Buriatii i w Tuwie.
M ó w i ą c o związkach n a u k i m o n g o l s k i e j
z nauką i n n y c h k r a j ó w prof. S z i r e n d y b
wskazał n a zespół wspólnych korzyści płynących z w z a j e m n y c h kontaktów. Będą one
różne, np. w w y p a d k u współpracy z I r a n e m , A f g a n i s t a n e m
i I n d i a m i , i i n n e z nauką
K r a j ó w D e m o k r a c j i L u d o w e j , Francją, A n g l i ą c z y N i e m c a m i .
W
przemówieniu
1 znaczeniu nauk
Jakkolwiek —
5
programowym
etologicznych
mówił profesor
w
—
prof.
Szirendyb
sporo
m i e j s c a poświęcił
studiach specyfiki kulturowej
sympozjum
„Le M o n d e " określa sytuację „ n o w y m
Azji
poświęcone j e s t w c z e s n y m
Bandungiem".
roli
Środkowej.
okresom
240
KRONIKA
h i s t o r i i l u d ó w k o c z o w n i c z y c h , n i e m n i e j w s t u d i a c h s w o i c h przywiązujemy
z n a c z e n i e do badań i c h h i s t o r i i od średniowiecza do n a s z y c h d n i .
wielkie
W t y m m i e j s c u z a z n a c z m y , że wspólne m o n g o l s k o - p o l s k i e b a d a n i a e t n o g r a
f i c z n e i s o c j o - e t n o g r a f i c z n e p r o w a d z o n e są w M o n g o l i i od l a t dziesięciu. O g ó l
n y m , długofalowym p r z e d m i o t e m b a d a ń objęte zostały p r z e d e w s z y s t k i m p r a w i d ł o
wości a d a p t a c j i t r a d y c y j n e j k o c z o w n i c z e j k u l t u r y p a s t e r s k i e j do w y m o g ó w w s p ó ł
czesnej c y w i l i z a c j i i m o d e l u nowoczesnego państwa s o c j a l i s t y c z n e g o . Określony z e
spół o p r a c o w y w a n y c h tematów pozwolił n a wstępne p o d s u m o w a n i a i uogólnienia
w c e l u k o n f r o n t a c j i p r z e b i e g u przeobrażeń k u l t u r y w przeszłości i obecnie. Znalazło
to swój w y r a z w o p r a c o w a n i u r e f e r a t u n a s y m p o z j u m w U ł a n B a t o r , pt.
Moderni
zacja Mongolii
w dwóch ustrojach
politycznych
.
6
Witold
Dynowski
IX INTERNATIONAL CONGRESS OF ANTHROPOLOGICAL AND ETHNOLOGICAL
SCIENCES,
W
CHICAGO
d n i a c h 28 s i e r p n i a do 8 września 1973 r. odbył się w
dowy Kongres N a u k Antropologicznych
U S A I X Międzynaro
i Etnologicznych. Program
dał się z dwóch części: właściwych s e s j i k o n g r e s o w y c h w
Kongresu
skła
d n i a c h o d 1 do 8 w r z e
śnia w C h i c a g o o r a z z d w u d z i e s t u k o n f e r e n c j i p r z e d k o n g r e s o w y c h , głównie w d n i a c h
28-31
sierpnia, zlokalizowanych
przedkongresowe
g r a f i c z n a (sesja w M i l w a u k e e ) ,
urbanizacji
w
różnych
ośrodkach
uniwersyteckich.
Zebrania
poświęcone były w y b r a n y m t e m a t o m t a k i m , j a k muzeologia
etno
p r o b l e m o m f o l k l o r u (sesje w B l o o m f i e l d i C h i c a g o ) ,
(sesje w k i l k u u n i w e r s y t e t a c h Stanów Z j e d n o c z o n y c h i K a n a d y ) , a n t r o
pologii f i z y c z n e j itp. Gromadziły mniejszą liczbę osób niż właściwe sesje K o n g r e s u ,
toteż miały c h a r a k t e r roboczy, dawały możliwość s z e r s z e j i b a r d z i e j s p e c j a l i s t y c z n e j
d y s k u s j i . W n i o s k i z k o n f e r e n c j i zostały p r z e k a z a n e o d p o w i e d n i m s e k c j o m K o n g r e s u .
Kongres w
C h i c a g o zgromadził około 3000 uczestników, był więc
w d o t y c h c z a s o w e j h i s t o r i i Kongresów , p r z y c z y m wzięli w
1
m a l z całego świata . W
2
delegacje
największym
n i m udział u c z e n i n i e
porównaniu z K o n g r e s e m w T o k i o szczególnie l i c z n e były
A m e r y k i Łacińskiej
o r a z A f r y k i , j a k również I n d i i i krajów
indonezyj
s k i c h . Dość l i c z n e były p r z e d s t a w i c i e l s t w a krajów z a c h o d n i o e u r o p e j s k i c h o r a z k r a
j ó w s o c j a l i s t y c z n y c h . Z t y c h o s t a t n i c h n a j l i c z n i e j s z a była d e l e g a c j a
przewodnictwem
pod
J . W. B r o m l e j a dyrektora Instytutu Etnografii A N
przewodnictwem
mitetu
Narodowego
antropologa prof. Т.
Unii
Nauk
radziecka pod
Z S R R i polska
Dzierżykray-Rogalskiego s e k r e t a r z a K o
Antropologicznych
i
Etnologicznych
w
Polsce.
Z środowiska etnograficznego brało w n i e j udział s i e d e m osób .
3
8
W. D y n o w s k i ,
tycznych,
1
Modernizacja
Mongolii
w dwóch
ustrojach
społeczno-poli
[w:] S t u d i a m o n g o l s k i e , W r o c ł a w 1973.
Por.:
A.
Antropologicznych
i Etnologicznych
w Moskwie
Kongresie
Nauk
Międzynarodowy
3-10 VIII
Etnologia
t. 9: 1965, s. 186 п., oraz W. D y n o w s k i ,
Międzynarodowym
VII
K u t r z e b a - P o j n a r o w a ,
japousfca jej
Antropologicznych
Kongres
Nauk
1964, „Etnografia P o l s k a " ,
obraz
na
VIII
i Etnologicznych
w
Tokio,
s t a n i e podać, gdyż
w
mate
„Etnografia P o l s k a " , t. 14: 1970, c z . 1, s. 103 n .
2
Dokładnej
liczby
uczestników
n i e jesteśmy
w
riałach k o n g r e s o w y c h n i e otrzymaliśmy l i s t y uczestników.
1
ska,
M.
D r J . K . M a k u l s k i , prof. A . K u t r z e b a - P o j n a r o w a ,
doc. B . Kopczyńska-Jawor-
d r K . P i e t k i e w i c z , d r B . K o h u t n i c k i , m g r K . Skłodowska-Antonowicz
Znamierowska-Prüfferowa.
grafów
W
programie
polskich: A. Kutrzeby-Pojnarowej,
w a l e w s k i e g o i K . Skłodowskiej-Antonowicz
Kongresu
było
pięć
referatów
B . Kopczyńskiej-Jaworskiej,
oraz
A.
i prof.
etno
Z. M . K o
Kunczyńskiej-Irackiej.
241
KRONIKA
Organizacja
Kongresu
spoczywała
w
rękach
Komitetu
Wykonawczego
Unii,
którego przewodniczącym był prof. S o l T a x z U n i w e r s y t e t u C h i c a g o , a s e k r e t a r z e m
g e n e r a l n y m prof. L a w r e n c e K r a d e r z K a n a d y ( U n i w e r s y t e t Waterloo, O n t a r i o ) . B e z
pośrednim o r g a n i z a t o r e m
Program
K o n g r e s u był między i n n y m i U n i w e r s y t e t C h i c a g o .
k o n g r e s u obejmował p o n a d
d w a tysiące referatów o m a w i a n y c h w 106
s e s j a c h . O b r a d y odbywały się w c z t e r e c h równoległych z g r o m a d z e n i a c h , p r z y c z y m
4
n a dyskusję w
j e d n e j s e s j i p r z e z n a c z a n o n a ogół d w i e godziny
(tylko n a w y b r a n ą
problematykę metodologiczną p r z e z n a c z o n o c z t e r y godziny). Każda s e s j a miała w y
znaczonego
przez
przygotowywali
organizatorów
i prowadzili
każdego był p o w i e l o n y .
Kongresu
przewodniczącego
i
sekretarza,
którzy
dyskusję. R e f e r a t y n i e były c z y t a n e , gdyż pełny tekst
Przewodniczący sesji z w o ł y w a ł wcześniej z e b r a n i e r e f e r e n
5
tów danej sesji, n a którym o m a w i a n o organizację d y s k u s j i , u s t a l a n o formę
zagaje
n i a o r a z listę p i e r w s z y c h dyskutantów. Miało to zapewnić należyty poziom i r z e c z o
wość d y s k u s j i . O r g a n i z a c j a t a przyczyniła się niewątpliwie do s p r a w n e g o
przebiegu
dyskusji,
rozprowa
dzone
jednakże w
przed
związku z t y m , że n i e w s z y s t k i e r e f e r a t y
Kongresem
lub nawet
w
dniach Kongresu
zostały
poprzedzających
dyskusję
w danej s e k c j i , d y s k u t a n c i często n i e z n a l i treści w s z y s t k i c h p r z e d s t a w i o n y c h
ratów i d y s k u s j a toczyła się w
w
zagajeniu,
dowała,
piewszym
rzędzie wokół
problematyki
refe
poruszanej
a nie w przedstawionych n a Kongres referatach. Sytuacja t a spowo
że
zasadniczo
słuszna
koncepcja
organizacyjna
nieczytania
referatów
spotkała się z l i c z n y m i głosami k r y t y k i ze s t r o n y uczestników.
Druga
przerw
innowacja
organizacyjna
polegała
n a t y m , że o b r a d y
toczyły
się
bez
p r z y zmieniających się t y l k o przewodniczących s e s j i t e m a t y c z n y c h po 8 do
12 godzin dziennie. D a w a ł o to możliwość m a k s y m a l n e g o w y k o r z y s t a n i a c z a s u t r w a
n i a K o n g r e s u , w y m a g a ł o j e d n a k o d uczestników ogromnego wysiłku i n t e l e k t u a l n e g o
i fizycznego.
Oprócz
dyskusji
w
sesjach
program
Kongresu
przewidywał
festiwal
filmów
e t n o g r a f i c z n y c h , w c z a s i e którego p o k a z a n o historię f i l m u etnograficznego o r a z n o w e
f i l m y w y p r o d u k o w a n e w ciągu o s t a t n i c h dziesięciu lat. Ogółem w ciągu 6 d n i z a p r e
z e n t o w a n o ponad sto filmów w y p r o d u k o w a n y c h
zarówno p r z e z l a b o r a t o r i a
naukowe,
j a k i wytwórnie k o m e r c y j n e .
6
Specjalną
skiej"
pozycję
programu
nicznych
składających
„studium k u l t u r y
się n a ludność współczesnych
g r e s u p r z y współudziale
wali
K o n g r e s u stanowiło
amerykań
polegające n a z a p o z n a n i u uczestników K o n g r e s u z życiem różnych grup e t
filmy
działaczy o d p o w i e d n i c h
t e l e w i z y j n e obrazujące
problemy
Stanów.
społeczności
każdej
grupy
Organizatorzy
Kon
e t n i c z n y c h przygoto
etnicznej, jeden
dzień
Kongresu przeznaczono n a zwiedzanie dzielnic Chicago zamieszkiwanych przez po
szczególne g r u p y o r a z n a s p o t k a n i a uczestników K o n g r e s u z p r z e d s t a w i c i e l a m i t y c h
grup .
7
W
i
c z a s i e t r w a n i a K o n g r e s u c z y n n a była w y s t a w a p u b l i k a c j i
e t n o l o g i c z n y c h (głównie krajów
anglosaskich) oraz w y s t a w a
antropologicznych
artystycznych w y r o
b ó w rękodzieła, m a l a r s t w a i g r a f i k i l u d o w e j połączone z e sprzedażą.
Do
4
d y s p o z y c j i uczestników K o n g r e s u o d d a n a
Pozytywną
stroną
organizowania
obrad
była c z y t e l n i a , w
tylko
w
której, z n a j d o -
czterech grupach
było to,
że w s z y s t k i e o b r a d y w s e s j a c h były tłumaczone n a języki kongresowe.
5
Każdy z uczestników K o n g r e s u mógł otrzymać nieodpłatnie 20 referatów.
6
Z żalem należy stwierdzić, że zabrakło n a K o n g r e s i e filmów p o l s k i c h .
7
Program
dawał możliwość z w i e d z e n i a j e d n e j
z następujących
d z i e l n i c : chiń
skiej, I n d i a n amerykańskich, ukraińskiej, japońskiej, polskiej, s k a n d y n a w s k i e j , l i t e w
skiej,
g r e c k i e j , żydowskiej, włoskiej, meksykańskiej
16 — E t n o g r a f i a P o l s k a , t. X V I I I , z. 2
oraz
kilku
murzyńskich.
242
KRONIKA
wały
się w s z y s t k i e r e f e r a t y
biuro
Library
ryjnych
kongresowe
Anthropological
p u b l i k a c j i , służyło
wraz
Research
z materiałami
Group,
wskazówkami
które
ilustracyjnymi oraz
udostępniało
bibliograficznymi
katalogi
se
i biograficznymi
oraz
udzielało bieżących i n f o r m a c j i .
8
W r e s z c i e K o n g r e s o w i towarzyszyło s z e r e g d o d a t k o w y c h a t r a k c j i w postaci z w i e
d z a n i a muzeów C h i c a g o
o r a z t r z e c h s p e k t a k l i : amerykańskiego k o n c e r t u
9
folklory
stycznego p r z y g o t o w a n e g o p r z e z S m i t h s o n i a n I n s t i t u t p r z y współudziale A l a n a L o m a x a , specjalnie skomponowanej
z okazji K o n g r e s u opery G i a n C a r l o
10
Menottiego,
pt. T a m u - T a m u , o r a z występów chóru dziecięcego z C h i c a g o .
Trudno
jest w
krótkim
problematyki kongresowej,
artykule sprawozdawczym
wiernie
przedstawić
całość
t y m b a r d z i e j że p o z a k o m p l e t e m n a d e r zwięzłych s t r e s z
czeń referatów n i e d y s p o n u j e m y
w c h w i l i obecnej pełnymi materiałami
informują
cymi o dorobku n a u k o w y m Kongresu
Kongres
many
odbywał
cultures),
łecznego
i
się pod hasłem
„Jeden rodzaj,
t e m a t y k a zaś obejmowała p r o b l e m y
kulturowego
rozwoju
człowieka,
miejsca i roli kultury tradycyjnej
poświęconych
było
problematyce
wiele
kultur"
(One
różnic
i
podobieństw
( n a ogólną
liczbę
j a k spo
kulturowych,
w e współczesnym świecie. Najwięcej
etnologicznej
species,
zarówno fizycznego,
referatów
106 s e s j i
tylko
7 dotyczyło p r a h i s t o r i i , 29 antropologii f i z y c z n e j i demografii, aż 70 antropologii
łecznej i k u l t u r o w e j )
n
liczbę referatów zgłoszono n a s e s j e poświęcone t e m a t y c e s z e r o k o pojętego
wraz
spo
. W ś r ó d problemów p o r u s z a n y c h p r z e z t e ostatnie największą
folkloru
z dyskusją n a d jego m i e j s c e m w e współczesnym świecie (214 referatów), p o
nadto n a s e s j e poświęcone k u l t u r o w y m d e t e r m i n a n t o m języka i jego r o l i w
k u l t u r y i s y s t e m i e k o m u n i k a c j i (180 referatów), p r o b l e m o m
n i a (94 referaty) o r a z społecznej i gospodarczej
rozwoju
etnicznego zróżnicowa
d y s k r y m i n a c j i różnych grup e t n i c z
n y c h (98 referatów). 91 referatów poświęconych było p o z y c j i k o b i e t w
społeczeństwie
o r a z p e r s p e k t y w o m r u c h u kobiecego.
Jeśli
chodzi
podejmowało
o
klasyczną
problematykę
problematykę
kultów
(83
etnologiczną,
referaty)
p r z e m i a n poszczególnych kontynentów i l u d ó w
oraz
to
najwięcej
referatów
charakterystyki i
(połudn. A z j i —
obrazu
60 ref., A f r y k i
—
53 ref., E u r o p y — 63 ref., o b s z a r u Himalajów — 42 ref., kręgu podbiegunowego —
31 ref., P o l i n e z j i i M i k r o n e z j i — 15 ref., Mełanezji — 13 ref., A u s t r a l i i i T a s m a n i i —
4 ref.). Szczególną uwagę poświęcono etnologii m o r s k i e j (42 referaty).
Wśród
problemów
metodologicznych
n a czoło
wysuwały
się
rozważania
s t o s o w a n i e m metody m a r k s i s t o w s k i e j w etnologii (23 referaty) p o d e j m o w a n e
w
dużym
stopniu
przez
zmiany kulturowej
etnologów
zachodnioeuropejskich,
adaptacji
n y m p e r s p e k t y w o m t e o r e t y c z n y m współczesnej, d a w n e j
8
W
9
10
czasie
Kongresu
of Anthropology)
Field
badania
i procesów u r b a n i z a c j i (52 referaty), społeczności g m i n n e j
współczesnych p r z e m i a n (48 referatów), k u l t u r o w e j
(Directory
problematyka
Museum
gromadzono
of Natural
Przedstawiono
W i r g i n i i , Południowej
również
noty
w y d a w a n e g o przez Current
występy
History
i Museum
obrazujące
folklor
K a r o l i n y , Georgii, Alabamy,
(28 referatów),
i przyszłej etnologii
do
rejestru
nad
zresztą
i jej
głów
(59 r e -
antropologów
Anthropology.
of Science
stanów:
and
Industry.
Kentucky
i
zachodniej
Mississippi, Luiziany, A r k a n z a s
i Nowego Meksyku.
11
Referaty kongresowe
będą o p u b l i k o w a n e
logy p r z e z h o l e n d e r s k i e w y d a w n i c t w o
12
Rada
Stała
utrzymywania w
U n i i obradująca
programie
łego nią z a i n t e r e s o w a n i a .
w
1974 r. w s e r i i W o r l d
Anthropo
Mouton.
w
czasie Kongresu
kongresu problematyki
rozważała
nawet
celowość
prehistorycznej wobec t a k m a
243
KRONIKA
feratów). O s o b n e
chologii
m i e j s c e zajmowała p r o b l e m a t y k a
(93 referaty).
muzeologii
Uderzająco
mało
( o m a w i a n o j e co p r a w d a
było
p s y c h o l o g i i społecznej i
referatów
n a osobnej
sesji
poświęconych
etnopsy-
problemom
przedkongresowej)
oraz
do
kumentacji i informacji naukowej w dziedzinie n a u k antropologicznych.
Wnioski z dyskusji w sesjach i z konferencji
k a z a n e do o p r a c o w a n i a
plenarnego
zebrania K o n g r e s u .
1 3
1 (Urgent
Komisja
wej
Odnośnie do p r o b l e m a t y k i
Anthropology)
przedstawiła K o n g r e s o w i
dawczych i publikowania
poświęcona
14
propozycję
Current
go w
nych
przy
pomocy
grona
zasygnalizowała
potrzebę
standardowych
zostały
prze
etnologa:
dokumentacji
kulturo
bieżącego r e j e s t r u p r a c
w
gromadzenia
naukowców
filmom
ba
infor
s p e c j a l n y m ośrodku i s t y
ekspertów —
j a k i specjalne
przez
stawianych
interesującej
Ponadto
badawczych
badaczy,
opracowania
wymagań
prowadzenia
międzynarodowego
zarówno p r z e z i n d y w i d u a l n y c h
pilnej
Anthropology.
m a c j i o istniejących p i l n y c h p o t r z e b a c h
mulowanie
przedkongresowych
s p e c j a l n y m k o m i s j o m , które przedstawiły j e do a k c e p t a c j i
i
etnologicznym
badań
prowadzo
instytucje. Wreszcie
filmowców
tak, a b y
pewnych
były
przy
d a t n e do celów b a d a w c z y c h .
4 (Visual
Komisja
ponowała
filmowej
Anthropology)
poświęcona w i z u a l n e j
15
opracowanie
w
pierwszym
rzędzie
światowego
również potrzebę s t w o r z e n i a
sów f i l m o w y c h
metody
powszechnie
oraz
rozpowszechniania
dostępne. P o n a d t o
wśród etnologów, a n a u k o w e j
stworzenia
światowych
archiwum
tych
Komisja
komitetów,
bibliograficznych
nauk
tak,
aby
zapi
stały
danych
z zakresu wizualnej
w
które
d l a potrzeb
przystąpiły
do
antropologii,
antropologicznych,
dyskusji
słownika
problemów
dokumentacji
do p r a c
naukach antropologicznych
16
się
filmowych
p r o b l e m a t y k i etnologicznej w ś r ó d filmowców. W
centrów
5 dokumentacji
szereg
etnograficznych
filmów
postulowała potrzebę n a u c z a n i a t e c h n i k
p o n o w a n o , a b y spowodować włączenie tego p r o g r a m u
histrii
zapro
dokumentacji
różnych rodzajów k u l t u r , z e szczególnym położeniem n a c i s k u n a k u l t u r y
ginące. Wnioskowała
grona
dokumentacji
programu
celu
zapro
UNESCO.
powołała ze
swojego
nad opracowaniem
biograficznego
mikrofilmowania
norm
antropologów,
źródeł,
normalizacji
k l a s y f i k a c j i zbiorów m u z e a l n y c h c z y k o m p u t e r y z a c j i itp.
Komisja
wyraziła chęć zajęcia się w
przyszłości s p r a w ą o c e n y
publikacji
do
k u m e n t a c y j n y c h z p u n k t u w i d z e n i a i c h przydatności d l a badań. Już w c z a s i e t r w a
nia
Kongresu
członkowie
Komisji
opracowali
które chciałyby w przyszłości wziąć udział w
norm
graficznych,
6 przedstawiła
który
pracował
dotyczyły głównie s p r a w y
kolekcjonerstwa
kolekcjonerstwa
rzające do e w e n t u a l n e g o
wnioski
Międzynarodowego
n a konferencji
ustosunkowania
prywatnego.
prywatnego
zgodne jest o n o z etyką
1 3
dwóch
ankiet
dla
osób,
projekt
bibliograficznych.
Komisja
jącego
projekty
j e j p r a c a c h o r a z opracowała
Komitetu
przedkongresowej.
się środowiska m u z e a l n e g o
Szczególną
uwagę
zwrócono
Etno
Komitetu
do w z r a s t a
na
zwalczanie
wśród pracowników m u z e a l n y c h podkreślając, że n i e
zawodową.
Komisja
zaproponowała
pewne
włączenia t a k i c h zbiorów p r y w a t n y c h
środki
zmie
do zasobów
muze-
K o m i s j i powołano 10, z czego 4 poświęcone były antropologii
sprawom
Muzeów
Wnioski
fizycznej, jedna
o r g a n i z a c y j n y m U n i i . D w i e K o m i s j e 7 i 8 poświęcone s p r a w o m
nauczania
i d y s k r y m i n a c j i n i e przedstawiły wniosków.
14
Przewodniczyła j e j A n n a H o h e n w a r t z A u s t r i i .
15
Przewodniczył
jej J e a n Rouch z Francji,
garet M e a d z U S A .
16
Przewodniczył j e j H a n s
Panofsky.
współpracowała
z nią ściśle
Mar
244
KRONIKA
alnych
oraz
omówiła
ograniczenia
sprawę
nielegalnego
należytej
obrotu
dokumentacji
dobrami
zbiorów
kultury.
Ponadto
muzealnych
oraz
Komisja
sprawę
po
dorobek o b r a d K o n g r e s u
nie
w s z e c h n e j dostępności tej d o k u m e n t a c j i .
Jak
z powyższego przeglądu widać, o b i e k t y w n y
zależnie o d bardzo
czesnej
nieraz burzliwych
problematyce
ludów
i
łecznej k o b i e t c z y k u l t u r o w e j
tyczących
szych
organizacji
badań o r a z
grup
dyskusji w
s e s j a c h (sesje
etnicznych
dyskryminowanych,
roli wojen)
wyraża się głównie w
międzynarodowego
wysiłków
w naukach antropologicznych
w
la
celu
życia
polepszenia
spo
stanu informacji
i
dokumentacji
Kopczyńska-Jaworska
NAUKOWA
HISTORII KONTAKTÓW P O L S K O - R O S Y J S K I C H
W
DZIEDZINIE
WROCLAW,
ją Wrocławski
ETNOGRAFII,
19-20 I X 1973
Oddział P T L , Zakład H i s t o r i i N a u k i
i Techniki
PAN
oraz Zarząd Wojewódzki T P P R , p r z y c z y m oddzielnie należy odnotować
bisty
wkład
mgr. Antoniego
Zgłoszono
17 referatów,
aspektu problemu
ludów
i
w
Kuczyńskiego w
Z S R R , zwłaszcza
których z n a k o m i t a większość
zaś S y b e r i i . J e s t to t e m a t
jeszcze stopniu
s z e m u środowisku i h i s t o r y k o m n a s z e j
dzieło t y c h
dorobek u z n a n y w
szewskiego
Polaków,
którzy
włączony
tej
odegrali
rolę
dotyczyła
jednego
niedostatecznie dotąd
do h i s t o r i i polskiej
pionierską
w
poznany
nauki.
w
pełni
i którzy
jest m n i e j z n a n a
rola
w
Na
znane
pozostawili
rozwoju
Siero
wiedzy
(np. M . C z a p l i c k a , F . K o n , E . P i e k a r s k i , J . T a l k o -
H r y n c e w i c z i i n . ) , l u b też b a d a c z y będących z a p o z n a n y m i etnografami
zdobytej
tylko
opisie
n a u c e z a pierwszorzędny. O b o k b e z s p o r n y c h n a z w i s k W .
t a k i e , których
oso
konferencji.
d y s c y p l i n y n i e jest b o w i e m
c z y B . Piłsudskiego występują
etnograficznej
przygotowanie
tytułowego, m i a n o w i c i e udziału Polaków w e t n o g r a f i c z n y m
niewystarczającym
nawet
do
najpilniej
.
KONFERENCJA
Zorganizowały
pozycji
propozycjach
naukowegopodjęcia
Bronisława
POŚWIĘCONA
poświęcone w s p ó ł
mimo
sławy
i n n y c h d y s c y p l i n a c h (dotyczy to m i n . t a k i c h orientalistów, j a k J . K o
w a l e w s k i i W. K o t w i c z ) .
Drugą
opisów
uszły
na
lukę
w
naszej
etnograficznych
uwagi
rozwój
badaczy
wiedzy
wiedzy
stanowi
(pozostawionych
i nie wywarły
o l u d a c h , którym
dorobek
w
całej
języku
poważniejszego
były
plejady
polskim
autorów
lub nawet
poświęcone. R y s u j e
żadnego
ich specjalistom
kwestii
mentów,
które
materiałów
wiedzy
17
jako
pomocniczego
wysunięto n a k o n f e r e n c j i
mogą
mieć
pozostając
etnograficznej
w
materiału
propozycję
j e s z c z e wartość
zapomnieniu
źródłowego.
opublikowania
naukową.
Wprawdzie
n i e brała udziału w
i została powtórzona
przez
W
inne,
ostatniej
takich
frag
większość
tych
procesie
późniejsze
doko
udostępnie
tej
wypisów
które
wpływu
się p o t r z e b a
n a n i a a n a l i z y i c h wartości z p u n k t u w i d z e n i a h i s t o r i i d y s c y p l i n y o r a z
nia
takich
lub rosyjskim),
kumulowania
badania.
Naj-
K o m i s j a 10 przedstawiła s z e r e g p r o p o z y c j i o r g a n i z a c y j n y c h zmierzających
do
u a k t y w n i e n i a p r a c U n i i między z e b r a n i a m i Kongresów.
18
Należy
nadmienić,
cjalne wydawnictwo
że podobnie j a k w
latach poprzednich
pod redakcją prof. W. D y n o w s k i e g o
resowań i dorobek etnografii
dana przez I H K M P A N .
ukazało się
spe
obrazujące z a k r e s z a i n t e
polskiej. P u b l i k a c j a w języku a n g i e l s k i m została w y
245
KRONIKA
prawdopodobniej
naukowym,
więc i c h o p u b l i k o w a n i e
może
mieć
jednak
n i e o d e g r a decydującej
pomocnicze
roli w
z n a c z e n i e weryfikujące
w
poznaniu
odniesieniu
do p e w n y c h u s t a l o n y c h już wniosków c z y hipotez.
Podczas
Syberii
konferencji
wskazywano
też
na emocjonalny
i i n n y c h obszarów Z S R R wynikający
aspekt
z narodowej
polskich
przynależności
badań
badaczy,
j a k też h i s t o r y c z n y c h u w a r u n k o w a ń i c h obecności n a obczyźnie. W y d a j e się w s z a k
że, iż t e n właśnie aspekt, w porównaniu z poprzednio w s p o m n i a n y m i ( h i s t o r y c z n y m
i naukowym),
doczekał się pełniejszego o p r a c o w a n i a w
skiego Syberyjskie
W
szlaki
referacie
dokonanych
Z.
przez
tychczasowym
przeprowadzona
postępowania.
bionej
z
takiej oceny
zastosowaniem
Niestety,
krytyki
gółowością
J a s i e w i c z a znalazły
Polaków o b s e r w a c j i
braku
postaci książki A . Kuczyń
oraz i n n y c h publikacji.
się
propozycje
i badań
ludów
każda podjęta
odpowiednich
przedstawione
referaty
w
dotyczące
Azji
przyszłości
rygorów
podejmowały
próbę w e r y f i k a c j i
oceny
próba w i n n a
i właściwego
n i e zawierały
w
materiału, n i e k i e d y grzeszyły ogólnikowością
i rzadko
metody
radzieckiej. Przy
do
być
schematu
większości
pogłę
l u b nadmierną s z c z e
ustaleń poszczególnych
c z y . W y n i k a to w p e w n y m s t o p n i u z faktu, iż w s p o m n i a n a k o n f e r e n c j a była
bada
pierw
szą poświęconą t a k o b s z e r n e m u p r o b l e m o w i i n i e podlegała ograniczającym i uści
ślającym
k r y t e r i o m , które
Referaty
konferencji
z pewnością
winny
n i e złożyły się w
być z a s t o s o w a n e
s u m i e n a generalny
przy
następnych.
obraz stanu
pol
s k i c h badań n a o b s z a r a c h R o s j i , dominowało b o w i e m z a i n t e r e s o w a n i e Syberią. P o
nadto
kacji
zabrakło
n i e t y l k o a n a l i z y wartości
ich wyników
opracowania
według
naukowe.
profesjonalne
tych
badań, l e c z także próby
podstawowego s c h e m a t u —
Odrębnemu p o t r a k t o w a n i u
r e l a c j e różnego t y p u o r a z
materiały
spodziewać
m e t o d y c z n i e g r o m a d z o n e materiały. B r a k i
badań polskiego
i c h rozwinięcia,
między
oraz
należy poddać pamiętniki i n i e
te wskazują, że t a k ważny t e m a t podjęty p r z e z konferencję
miotem zaawansowanych
klasyfi
źródłowe
środowiska
innymi
dzięki
n i e był j e s z c z e p r z e d
etnograficznego
i należy
i n i c j a t y w i e ośrodka
się
wrocław
skiego, której w y r a z e m była k o n f e r e n c j a . O n e g a t y w n y c h s k u t k a c h d o t y c h c z a s o w e g o
nikłego
zainteresowania
dokonaniami
poprzednich
generacji
polskich badaczy
mó
wił A . Kuczyński w wystąpieniu końcowym.
Godny
pewne
odnotowania
referaty
wydaje
przedstawicieli
się fakt,
że zasłużenie
najwyższą
i n n y c h d y s c y p l i n , zwłaszcza
tych,
ocenę
uzyskały
którzy
pokusili
się o s y n t e t y c z n e p r z e d s t a w i e n i e w y b r a n y c h zagadnień. Należy t u wymienić
wszystkim
J . Róziewicza,
Polsko-radzieckie
1939, o r a z T . Słabczyńskiego, Związki
Towarzystwem
Można
kontakty
polskich
w
badaczy
etnografii
ludów
Syberii
przede
latach
z
1918-
Rosyjskim
Geograficznym.
mieć
nadzieję,
że k o n f e r e n c j a
spełni
pobudzającą
i n t e n s y w n i e j s z y c h studiów n a d w k ł a d e m p o l s k i c h b a d a c z y w
radzieckiej,
w
którym w i n n y
towarzyszyć
w
przyszłości
rolę w
podsumowujące
lub
s y m p o z j a . Wówczas i c h c h a r a k t e r będzie w m n i e j s z y m s t o p n i u
czy
informacyjny,
w
większym
zaś wartościujący
rozpoczęciu
poznanie ludów
sprawozdawczy
i k r y t y c z n y . Dążeniem
p o w i n n o być z d o b y c i e tego p r z y n a j m n i e j p o z i o m u w i e d z y o d o k o n a n i a c h
j a k i osiągnęli już Węgrzy w
naszym
Polaków,
zakresie skromniejszych liczebnie etnograficznych
diów s w o i c h rodaków n a o b s z a r a c h Z S R R .
Sławoj
Azji
konferencje
Szynkiewicz
stu
