-
Title
-
Żródłowe podstawy rekonstrukcji kultury symbolicznej dawnych Słowian / LUD 1981 t.65
-
Description
-
LUD 1981 t.65, s.205-216
-
Creator
-
Buchowski, Michał
-
Date
-
1981
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:1679
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1812
-
Subject
-
kultura symboliczna - źródła
-
Słowianie - kultura symboliczna
-
Text
-
ISSN 0076-1435
Lud, t. 65, 1981
MICHAŁ BUCHOWSKI
ŹRÓDŁOWE PODSTAWY REKONSTRUKCJI KULTURY SYMBOLICZNEJ DAWNYCH SŁOWIAN *
'w rdz~ejach humanistyki ;podejmuje się nieusltal1iIlietrud odtworzenia
kultury m~niony;ch ,epoik. Równ~eż na terenie słowiano:znawstwa eZYJI1iono niejednokrotnie próby qpisania życia Słowian, w tym talk21eich kultury symbolicznej. Wystarczy przytoczyć tu prace L. Niederlego, A. BriickiI1era, A. A. Sz:a'ohmatowa, V. J. Mans~kki, K. MOl!;lzyńiSkiego,
J. Kostrzewskiego, a ostatnio H. ŁownniańiSkiego. Niamal zaws.z,e wysiłki takie
pobudzają do i'e:fleiksji, która przytbierrać może rÓlŻne formy i· kierunJki.
W niniejszym szkicu chciałbym się skupić przede wszystkim nad: 1) kwestią przydatności i stosowałnOiŚoi poszczególnych kategorii źródeł (historyc:nnych, eŁnogra.ficznych 'i archeologicznych) do rekonstrulkcji ikultury symrboihcznej, a w j'ej obrębie reHgiidawnych Słowian. Ponadto postaram się oddać 2) podsIta'Wowe założenia wyjściowe Łowm:iańskiego
odnośn~e do rozum~enia 'l",ełi,gH
i jej historycznych form oraz jego 3) kry'tyczmą analizę ujęć i wyników \badawczych in11ydhau:torów.
Jak w~dać z pow~:zJej J1isty s1a'wi,aJny;ch,celów, rozważania skoncentrują się na sprawa'ch - w ,tym ikonteklŚcienajibarrdz~ej ~stotnych dla etnograd:'ii- 'pożyteczności badań podedmowanych na jej gruncie i trafności proponowaJIly'ch przez jej lp'l"zedstawiciell ro'związań, iktóre pr,zec~eż
stają się III1Omelnroem
wyjściowym dalszych zwb~egów. Przedlc;ięwzięcie to
nie będzie miaro ,charaikteru prostej rela'cji, lecz także !komentarza i próby pewnego ustosunlkowan:1a się do niektórych kwestii.
Za'cznijmy więc od .zagaJdni'eń ll'1aj\ba!I'idziej
ogólny,ch, 'na'zw~jmy je:
teor'etyc:mlo-r'eligiO':zmawczydh.
\W ,tynnw:zględzie trudności rodzą się jUIŻ
niemal1 ~d samego początku. W opmii fachowców panuje dość pows.wchne przekonanie o dUlŻychIkł(~pOltachwiąri;ą'cy;chsię z usta/leniem de:frnicjl
religii; w ,związku z tym problem ten 'Pozostaje przedim10 tem dyskusji
na gruncie włelu dys'cyplin nm się zajmujący,ch. Kształt i tr'eść tych
defiJnkj'i ~l,eżą od przyjętej perl!;lp~ty'Wy badawc:rej i ce~ów podejmowanych studiów. Dlatego niektórzy .batdiwczestoją lila stanowisiku, że re]igia i 'wiele i:nny'ch terminów .z dziedziny humanistyki nie denoitujoe
uchwytnego empirycznie .zj.awiSka, lecz 'zaledwie zespół cech o istotnej
l
*
AIl'ItyikJuł IPOlWlSltał
ReUl1ia SrowiJam. i jej
w fWymJiIkIu :!'efa,ekiSlji 1I1I:ro 'kiSiąiŻJką
upadek,
iP\WN;
W:aIl'I!JZaJwa
!li917i9.
Henry!k.a
ŁawmiańJslkJiegJo.
206
MIDCHAŁ BUCHOWSKJ:
~bieżmości 1. PO'l/osrtaje wówczas :tylko spTawa 'opera'cyj.noiŚci ty'ch pojęć
w badainiai.ch.
H. Łowm~afuki, pozos1tający na lPozy'cji historylka, traiktuje religię jako fakt histor)'lC'Ziny,bo choć nie sposób stwi,erdizić realności świata nadprzyrodzonego ii jego ;ptowiąJzańze ~jawiskami natmaln)'lrni,io
fakty
ziemslkie, będące domnierrnan)'lrnefełktem d'Ziałarlr~o'ścisił wyż:sz)'Ich, posiadają Ich:araikter oibiekitywny, 'Poddają s.lę naukowej krytyce (s. 16 -17).
Dzięki hadaniom w ramaich hilStorii mcmna wyjawić waZkie i ni,erozłączne cechy religii, chociaż jej zagadnienia ogólne i geneza należą do
kompetencji ,etnologii ,i f1lo:wfii.
W ed"ekcie swych To'zwalŻańn:aten temat dochodzi autor Początk6w
Polski do ko.nikilU'zji,w;nalj'wari:niejslz)'lrn'chyba aSlPelMemTeililgiijest przelronalnie człowieika o istnieniu i roli siły wy:zs'zej - >czylimometnt pT,zedmiotowy reliigii. Uwzglęidnia jedno'cześnie jej elementy akcentowane pTzez
poszczególne inne ilderrunJki,a więcikult, czyli nawiązanie przez ,człowieka konJtaktu z (nadprzy:ro!dzoln)'lrn(ido tego Icgrani'ozał się w ,zasadzie
np. K. Moszyfulki) 'Oraz emocj,ona1ną ,pOlStaWęczłowieka wolbec bóstwa alspekt podmio'towy (el1rnponują to fenomenoh)gowie religii, jaik choćby
G. van der Leeuw, C. P. Ti'elle). W koń,cu propo:nuje się czytelnikowi
definioję następującą: "Re\Hgia bierze początek 'z wiaTy cziowielka w iltnietnie świata ,nadprzy:rodzonego ora~ jego przeikonania w możliW1Ość
utrzymania z nim kontaktów tudzież ich wykorzystania dla celów ludzkich" (S. 12). 21rodzerrie się wy:db!rmlie:niao ,naciprzy:roidwn)'lrn i p:I'zeIŚwiadczenie a możności nawią:zaniaz fniJmlwntaiktu dec)'lduje o g'e'nezie relilgii,
ale dopiero kuLt ją tworzy rid1:a:t'egoniek!i~dy j'dentyfikuje się te dwa pojęcia.
Nie miejsce1Ju na dokładny os'ątdtej definiJcji, gdyż wymagałoby to
następnych, Zbyt dalelko idących rozwaŻlań. Z pewnością nie ustępuje
ona wielu iIlln)'lrntego Toidzaau, a za jej słusznO'Ścią pTlzemawia sygnalizowana już KWe8'1JiaoperacyjnoiŚci, gdyż w)7ldaje się sprawdzać ta definicja nałama,ch dalszyClh stron ReHgii ... . Nałe
