-
Title
-
Muzea/ LUD 1963 t.49
-
Description
-
LUD 1963 t.49, s.751-786
-
Date
-
1965
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:231
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:261
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Text
-
751
750
p:;baba
znana mi jest w znaczeniu
ostatniego
d:lia pracy przy
jesiennych
zbiorach,
zakOllczonej
obfitszą
niż zazwyczaj
kolacją
z 0:::>0v.·iE,zk'J'.vym kołaczem;
\vieczerza
ta slano\vi
jedyny
ekwiwalGnt
dla
pracujących
w tym dniu ochot:1ików
spoza grupy zgodzo:1ych
do pracy
robotników;
poczynać
- ma w nr 5470, 5669 i 5670 inne znaczenie
aniżeli w nr
2·151 i 2695, oznacza
bowiem pysznić się, naclymać się;
smykać
się znaczy
ra::zej włóczyć
się; tak określa
się również
tzw. chodzenie
z osobą pIci odmiennej;
s7.lapa objaśniona
jako łapa, noga, oznacza
również
st0pę;
Telijan - wymav;ia
się również Talija:L którym to epitetem
obdarza
się osobę słuchającą
kogoś z rcztargnieniem;
wurszt kiełbasa,
ma w nr :3983 inne znaczenie,
mianowicie
obojęt:lOŚĆ;
warzonka
to grzana \vódka z palrmym cukrem,
cynamonem
; gożdzikami, rzadziej
z miodem
i masłem
(krupnik);
przysłowie:
Zabija::zka
bez warzónki...
(nr S016) oznacza: Świniobicie
b2z krup:1iku ...
wymieszyć
posiada
częstszą
formę wymiszyć,
a i łudowa
nazwa
kastrJtora
brzmi: miszkorz;
zocny ---:- nie oznacza
dostrzegalny,
lecz ceniony,
cenny, snnowany,
t.Ylko takle znaczenie
mają wszystkie
pJZycje
wymieni:xle
przy tym
hasle.
Ponadto w powiedze:1iu
nr 31 bania oznacza róvmi2ż pJEczek, tj. u:le··
rzeDle w twarz, a w nr 1250 wyraz śpi bywa wymawiany
soi.
. Zauw~żYłerr: kilka błędów drukarskich:
pod nr 3332 zamiast: Każdy ...,
wl~no byc: Kazdymu ... ; również pierwszy
wyraz v..; nr 6145 zdaje się być
zDlekształ~o:1Y; pod nr 70~7 wydrukowano
błędnie 4047; w itldek,ie
hasło
"bulaty"
zawiera objaśnienie
"niedotF;żny"
zamiast "niedołężny";
nazwisko
Szczyrba
z nr 4666 zmienio:10 w ind.eksie na Szczerba,
ale umieszczono
je tim dopiero pa haśle szczypta. W niektórych
wy!)adkach
hasła indeksowe odsyłają mylnie do numerów,
nie zawierających
przysłów z tymi wvrazami, a to: drzystać
do 4085, gospoda 4052, iskać 4634, kłósko 5995 k~kot 3433, koń 7536, kot 8533, lechty 2847, mandon
1776-1781
mora '31'>4
h '
'
napac ac 5844, noczniak
4192, nóż 6065, ojciec
4'15, pański
22.71, pytany
4111, smutny
16, stodoła
2271, wróbel
875, Wysznia
Brona 732 natomia~t
J;~lsl() _,.
ko!1ót nie odsyła
do nr 3432 i 3433 ' a hasło p an urywa
'.
Slę na
nr 150:1, :hoc w.ystępuJe
ono jeszcze wielokrotnie
tak w liczbie pojedynczeJ Jak l mnogieJ, np. nr 5517, 5518, 5520-5528,
5530, 6203, 6434.
oJ
Alojzy
Prcissller
,
WANDA
z
u
M
A
E
JOSTOW A
MUZEUM
TATRZAŃSKIE
Muzeum Tatrzańskie
w Zakopanem
powstało w r. 1883; założone przez
grono entuzjastów
Tatr i Podhala,
dla uczczenia
zasług dr Tytusa
C h a·
ł u b i ń s k i e g o pod jego imieniem.
Aby zrealizować
ten pomysl powołano Towarzystwo
Muzeum
Tatrzańskiego
imienia dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem.
Protokół
pierwszego
posiedzcnia
Towarzystwa
znajdujący
się w archiwum
Mu'cum
podaje
nazwiska
założycieli:
prof. dr
Ignacy
B a l' a n o w s k i, dr. Adam B a u e re r t z, dr Władysław
F l o 1'k i e w i c z, Robert
H e l' s e, Henryk
K u c h a r z e w s k i, 'Władysław
K u d e l s k i, dr Konstanty
Kar wow s k i, Michał
]\'[ u t n i a ń s k i,
prof. Antoni
Ś l ó s a r s k i, dr Feliks
S o m m e 1', Adolf
S c h o l t z e.
Statut Towarzystwa
uzyskał zatwierdzenie
w sierpniu
1888 r.
Celem towarzystwa
określonym
w § 1. statutu
było "gromadzenie
przedmiotów
naukowych
i artystycznych
odnoszących
się do Tatr Polskich,
a także zbieranie
wytworów
przemysłu
miejscowego
oraz okazów przyredy
z Tatr i najbliższych
okolic i utworzenie
z tychże lVIuzeum pod nazwaniem
"J\luzeum Tatrzańskie
imienia Dra Tytusa Chalubińskiego
w Zakopanem"
L.
Przyszłe
działy Muzeum
zostały przewidziane
w § 2 statutu.
W skład
Muzeum wchodzą stcscwnie
do jego przeznaczenia:
a. Zbiory
mineralogiczne,
zoologiczne,
botaniczne,
etnograficzne,
archeologiczne
b. Zbiory
it.p.
przemysłu
licznej.
c. Książki,
rysunki,
i produktów
plany
i mapy
wytwórczości
dotyczące
Tatr
miejscowej
i Podhala
i oko ..·
Tatrzań-
skiego" 2.
W ówczesnych
warunkach
galicyjskich
bodaj pierwsze
w Polsce Muzeum regionalne
nosilo w zaczątku
swym charakter
prywatny.
Istnienie
Muzeum opieralo się na środkach
finansowych
pc chodzących
z:
a. z wkładów
jednorazowych
i periodycznych
od członków.
b. z opłaty za zwiedzanie
Muzeum.
c. z ofiar dobrowolnych
i zapisów, z odczytów, zabaw i koncertów
na
rzecz Muzeum urządzanych
3.
Członkowie
Towarzystwa
dzielili się na członków:
założycieli,
którzy
na urządzenie
lub utrzymanie
Muzeum ofiarowali
jednorazowo
w zbiorach
752
753
lub gotówce dwicście
lub p:mad dwieście
złotych austriackich,
członków
J'Zeczywistych
opłacających
corocznie
dziesięć złotych austriackich
i korzystających
wraz z rodziną z bezpłatnego
wstępu do Muwum
oraz członków honorowych
nie wncszących
żadnych epłat i korzystających
z prawa
bezpłatnego
wstępu do Muzeum ".
Członkowie
założyciele
wybierali
z pomiędzy
siebie Komitet
składający się z pięciu osób, stanowiący
zarząd Towarzystwa.
Następny
wybór
miał się cdbyć l września
1889 r. i w tymże terminie
corocznie 5.
Do eb:Jwiązków
zarządu należało:
"a. Wyszukiwanie
środków i sposobów urządzenia
i rozwoju Muzeum. b. Rozkład zajęć w Muzeum pomiędzy
cdonków
Komitetu
oraz zaproszonych
cdonków
hon::>rowych, rzeczywi.
stych jako też osoby p:::stronne. c. Mianowanie
lub zapraszanie
na urzędy:
Kustcsza,
Podskarbiego,
Gospodarza,
Konserwatora
i innych osób ::nających c bsługiwać
Muzeum,
craz ułeżenie
instrukcii
dla tychże i postanowienie prawideł
określających
sposób korzystania
z Muzeum. d. Układanie
katalogów
objaśniających
przedmioty
um'eszczone
w Muzeum. e. Sporządzanie corocznego
sprawozdania
oraz przedstawianie
dorocznemu
zgromadzeniu Członków Założycieli
budżetu dochodu i wydatków.
f. Komunikowanie się z instytucjami
i csebami, których współudział
może się okazać potrzebnym i p::>żytecznym dla rozwoju Muzeum". St2.tut przewidywał
powołanie
kustcsza
mianowanego
lub "uproszonego
przez Komitet
z pomiędzy
osób
posiadających
ku temu cdpowiednie
uzdolnienie".
Ob::>wiązki jego określa
§ 11. "Kustosz
ma bezpośredni
nadzór nad p:rządkiem
w Muzeum, odpowiada za c2łość zbiorów, przedstawia
Komitetowi
wnioski
dotyczące
potrzeb Muz um w razie gdy te przekn:czają
granicę władzy, nadanej
mu
pnez
Kemitet,
układa
corocznie
projekt
budietu
wydatków
niezbędnych
na p::>l11ieszczenie i utrzymanie
zbioróVI Muzeum, jakoteż sprawozdani~
zC"
swej ddałaln::>ści" 6.
Towarzystwo
Muzeum Tatrz"ńskiego
liczyło w roku 1888/9 - 48 czło:1ków, w roku 1889/90 - 26 członków, w roku 1890/1 - 34 c:'.łonk6w 7.
Działajacy
na podstawie
powyższego
statutu
z,Hząd Towarzystwa
w',najął pomieszczenie
na Muzeum
w domu Krzeptowskich
przy ul. Kr~pówki, w miejscu, w którym obecnie znajduje
się Bank Narodowy
Polski.
Pcmieszczenie
składało
się z dwu większych
i dwu małych izb. Pierwsze
zbiory zgromadzone
zostały drogą darów i kupna całych kclekcji
z rClk
prywatnych
zbieraczy.
Po roku pracy organizacyjnej
nastąpiło
otwarcie
••_U_O,,1':.:, "cs~(:_o VI becnosci
ara T. Chałubi!1skiego,
(który w kilka miesiĘCY p6źniej umiera)
Najstarsze
zbiory pozyskane
w początkach
istnienia
Muzeum
skladają
się z kolekcji
botanicznej
i ge:logicznej,
ofiarowane
nowo powsta~ącej
placówce
przez
Chałubińskiego.
Stanowią
je: zbior
mchow tatrzanskich
zebranych
i opracowanych
wraz z preparatami
mikroskopowymi
dotyczącymi
budowy morfologicznej
około 400 gatunków
ziełnik t:trzańskich
re·ślin jawno-kwiatowych
(około 1300 gatunków).
P~nadto
L
:VIuzeum ot;-zyn13ło kolckcjl'; geologicznq
tatrzańską
(320 okazów).
Dar Komisji Fizjograficznej
Polskiej
Akademii
Umiejętności
obejmował
zielnik
roślin tatrzańskich
obejmujący
około 900 gatunkó\v
roślin. Podstawę
zbiorów zoologIcznych
stanowił"
zakupiona
od Antoniego
Kocjana.
leśniczego
z Zuberca
na Orawie, kolekcja
ssaków i ptaków w ilości 500 okazów. Por;adto przejęto bądż ]{upiono mniejsl.e kolekcje mineralogiczne
i zoologicz:·'l-. Dział etnografii
inicjo\\"a:o
.5~ yozycjl
i,nwenl8.rzo\\'~·ch
ofiaro\\',,:l?ch
pn:cz Drohojowskicgc'
z Czorsztyna.
)la bibliotckt;
~kłada!c się 279 pLlZYC~j
książeK i map ",
Ten skromny
zaczątek
\Tuzeum
przetrwal
na Krupówkach
d:J roku
1892, Frckv':cncja
Ó\"czcsnego
Muzeum
w 1891 r, \\'~'ncsiła .50J osjb. Od
roku 18!H po ustąpieniu
z prezesury
Towarzystwa
hr. E. Raczynski'ego
bowi'IZki prezes:, obj,jl dr \Vl 1f,
nad strukturą
Muzeum
Tatrzańskie!?o
IV
C"ólnośd
Projekt
Org~nil"~';
działu elnograJiezncgo.
Muzeum opr:cował
~rO:1iSła'\V Piłsudski ~~i ~-r'~~~
swoj,ą rozpoc.;:.\·na uzasadnie:licrn
p:.Jtrzeby ~tworz('nia
..poiężnej
i żywej
placowkl 11'.1 Podhalu.
ktora utrwaliłaby
II' LbL)rach i eks:Jozyeji ca:o':szlalt kultu:'y ludcw(-j Podhala,
a l13wet nie 1 vlko dzi
