Koncepcje etniczności w amerykańskich studiach etnicznych/ LUD 1979 t.63

Title

Description

LUD 1979 t.63, s.3-24

Creator

Posern-Zieliński, Aleksander

Date

1979

Format

application/pdf

Identifier

oai:cyfrowaetnografia.pl:1633

Language

pol

Publisher

Polskie Towarzystwo Ludoznawcze

Relation

oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1764

Subject

antropologia etniczności

etniczność

Text

I. S T U D I A, R O Z P R A W Y
Lud, t. 63, 1979

ALEKSANDER POSERN-ZIELIŃSKI

KONCEPCJE

ETNICZNOŚCI W AMERYKAŃSKICH
ETNICZNYCH

STUDIACH

Jednym z podstawowych pojęć współczesnych amerykańskich studiów etnicznych jest etniczność (ethnicity) 1. W ostatnim dziesięcioleciu określenie to zrobiło ogromną karierę, zdobywając popularność nie
tylko na gruncie nauk społecznych, ale także utrwalając się w słownictwie politycznym i języku amerykańskich mass media 2. Termin ten
znalazł zastcsowanie w interpretacji wszystkich niemal zjawisk etnicznych i rasowych występujących w całym 200-letnim okresie formowania się amerykańskiego narodu. Posługują się nim zarówno socjologowie, jak i antropologowie, którzy włączają kategorię etniczności do teorii takich procesów, jak asymilacja, integracja czy akulturacja (Posern-Zieliński 1977 a). Do swego słownictwa fachowego wprowadzili
"etniczność" także historycy prowadzący studia nad dziejami imigracji
do USA i rolą czynnika etnicznego (ethnic factor) w kształtowaniu się
amerykańskiej cywilizacji. W ramach tych, i szeregu innych jeszcze,
l Nie wydaje
się trafną 'Propozycją tłumaczenie terminu ethnicity
jako "etnicyzm". To ostatnie określenie mogloby jedynie odpowiadać z Igrubslza tzw. ruchowi etnicZ!l1ogoodl'Odzenia (ethnicity
mO'IJement, revivaL). Obejmowałoby zartem,
podobnie j.ak wszystkie inne "izmy", 'pewien nurt intelektualny odwołujący się do
etnicznych sentj'lmentów, n,ie zaś ,cechę lub zbiór cech dystynktywny'ch,
umożliwiających klasyfikację j,cdnostek i grup wg. etnicznyc'h I"odowodów i specyfiki
kulturowej.
2 P,o 'raz pierws'zy ienmin
ten zootał 'użyty w 1953 r., choć jes'Zlcze w Jatach
60-ty'ch 'n,j,ezysk'ał ,aprobaty i z tej racj.i ,nie ;z,na1azł ię w czołowych a.m'erykańskich słownikaich. Sy,tJua.cja ZJmieniła się dQpiero ll1a progu lat 70-ty,ch, kd,erly to
nowy teI'min 'wpI"owad2Jony zOIstał "oficj.alnie" do zasobu leksykalnego
języka
angielskiego (Glazer and Moynihan 1975, s. 1).

1*

4

AiLEKSAiNDER

POSBR:N -ZI,ELINSKI

dyscypLin lDiadiaiwano"etniC'znoścli" cora:z 'to inJneznac~en:ia, co ,w dużej mierze utrudnia interdyscyplinarną
dyskusję i koordynację badań
w zakresie studiów etnicznych. W rezultacie
poszczególni
badacze
wprowadzali często własne, robocze, a więc różniące się od siebie, definicje "etniczności". Większosć jednak stosuje ten termin, kierując się
g~ównie intuicją i nie dociekając głębiej istoty analizowanego zjawiska.
Dogodnym punktem wyjścia do szerszego omówienia kontrowersyjnych problemów związanych z definicją "etniczności" mogą być załozenia programowe oraz treść młodego czasopisma naukowego poświęconego wyłącznie problemom etnicznym. Pierwszy tom tego pisma (kwar.alnika), zatytułowanego "Ethnicity", opublikowany został w Nowym
Yorku w 1974 r.3. Jego komitet redakcyjny, z tej miary specjalistą na
c2'ele co Andrew M.Greeley, sprecyzował
na wstępie cele, zadania
l podstawowe
zainteresowania nowego periodyku. l tak, ma on być
"skoncentrowany
na (zjawiskach)
utrzymywania
się różnorodności
wśród ludzkich grup w zindustrializowanym
i industrializującym
się
świecie oraz ułatwiać zrozumienie (procesów), w jakich poszczególne
grupy oddziaływują na siebie w ramach społeczeństwa. Pismo jest zainteresowane etniczną różnorodnością i integracją gdziekolwiek na świecie (zjawiska) te mogłyby być obserwowane i studiowane" (Greeley
lH74, s. Ill).
Z konstatacji tej wynika wyraźnie, że etniczność to nie tylko zagadnienia stosunków interetnicznych,
ale także badania nad specyfiką etniczną poszczególnych grup oraz nad utrzymywaniem się etnicznych odrębności, określających pluralizm kulturowy wielu współczesnych społeczeństw, w tym także społeczeństwa Stanów Zjednoczonych.
Nowy problem pojawia się jednak znów, gdy spróbujemy ściślej okreśEć, co redakcja "Ethnicity" rozumie pod pojęciem "etnicznej różnorodności" (ethnic diversity). Wg Greeleya czynnik ten można bowiem
sprowadzić do takiego układu zróżnicowań grup społecznych, który
nie byłby redukowany ani do struktury demograficznej, czy też podziałów klasowo-zawodowych, a opierałby się na różnicach wynikających z odmienności ras, religii, narodowości, języków ojczystych i nawet
terytorium zamieszkiwania.
Ta robocza deskryptywna definicja etniczności zdaje się odpowiadać
naj nowszym tendencjom studiów etnicznych w USA, obejmujących
grupy powstałe w oparciu o odmienność rasy, pochodzenia narodowego (national origin) i religii, czy też o jakąkolwiek kombinację tych
cech (Gordon 1970, s. 27).
3 W
po1skiiJm piŚimienlIlilciwi,e kWa'I1taJJnik "Etlhini'oity" Qmow~olIlY lJOistał prz,ez
'G. Babińskiiego na la.maldh "Pr2leglądiU Bo1onlij[];ego" (t. 2: 1976, z. 1, s. 191 - 193),

Koncepcje

etniczności

w

amerykańskich

studiach

etnicznych

5

W pluralistycznym społeczeństwie amerykańskim grupy takie, jak
wymienione wyżej, znajdują się w procesie ciągłych zmian społecznych,
kulturowych, ekonomicznych i politycznych. Z jednej strony podlegaj~! one asymilacji i akulturacji, integrują się stopniowo z host society
i wspartą na anglosaskich tradycjach cywilizacją amerykańską, z drugiej jednak - zachowują wciąż pewne cechy swej identyczności etnicznej i odrębności kulturowej, które czynią z przedstawicieli tych grup
tzw. etników, a więc ludzi cechujących się inną etnicznością aniżeli
przedstawiciele tzw. głównego nurtu społeczeństwa amerykańskiego 4.
Badając te grupy zauważono, że niektóre zachowania i reakcje ich
członków są w dużej mierze uwarunkowane przez dziedzictwo kulturowe wniesione przez poszczególne grupy i zbiorowości do Ameryki.
To dziedzictwo kulturowe i oparta na nim tradycja etniczna zdaje się
stanowić klucz do określenia i:stoty etniczności. Na ten aspekt trafnie
zwrócili uwagę A. M. Greeley i W. C. McCready (1975, s. 209 - 235),
którzy zastanawiali się nad rzeczywistą rolą czynnika spuścizny kulturowej w dzisiejszych zachowaniach i ideałach amerykańskich etników. Wychodząc od analizy etnograficznych materiałów, które charakteryzowały niektóre cechy kultury ludowej mieszkańców południowych
Włoch, Sycylii oraz Irlandii, sformułowali oni szereg hipotez odnośnie prawdopodobieństwa kontynuacji pewnych wywiedzionych z Europy wzorów zachowań i upodobań:. w środowiskach etnicznych ukształtowanych już w wyniku imigracji do Stanów Zjednoczonych. Badacze
ci, posługując się metodą tzw. badań międzykulturowych,
stwierdzili,
że większość założonych hipotetycznie przewidywań na temat trwałości występowania niektórych wzorów zachowań i preferencji kulturowo-osobowościowych, sformułowanych w oparciu a znajomość cech
charakteru narodowego i kultury grup europejskich, w pełni potwierdziła analiza materiału północnoamerykańskiego.
Studium to zwróciło
zatem uwagę 1) na konieczność głębszego zainteresowania się badaczy
charakterystyką kulturową krajów i regionów pochodzenia poszczególnych zbiorowości w dobie ich emigracji; 2) uświadomiło specjalistom
od zagadnień etnicznych, że samo studiowanie etnicznych zachowań
zgodnie z_tradycją mocno zakorzenionego nadal behawioryzmu nie może dać wyjaśnień w pełni wystarczających dla zrozumienia trwałości
etnicznego pluralizmu w USA.
Etniczność jako podstawa tego pluralizmu nie składa się wyłączni~
4 O sk,a'1i Z-IóźnioO'W-aJldaetniJoZlI1egio,

Cyfrowa Etnografia

Item

New Tags