-
Title
-
Recenzje / ETNOGRAFIA POLSKA 1986 t.30 z.1
-
Description
-
ETNOGRAFIA POLSKA 1986 t.30 z.1, s.243-292
-
Date
-
1986
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:1158
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Instytut Historii Kultury Materialnej PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1254
-
Text
-
R
E
C
E
N
Z
J
„Etnografia
E
P o l s k a " , t. X X X : 1986
P L I S S N 0071-1861
ESTUDIOS
DE CULTURA
Investigaciones
Históricas
de
eventual
del
Instituto
la Universidad Nacional A u t ó n o m a
NÁHUATL.
Publication
de
México,
de
vol.
16: 1983, ss. 389.
„ E s t u d i o s de C u l t u r a N á h u a t l " to czasopismo m a j ą c e s t o s u n k o w o
rię i dość szczególny, rzadko chyba w p i ś m i e n n i c t w i e
profil. Z a ł o ż o n e
zostało
w
1959 r. p r z e z A n g e l a M a . G a r i b a y a
nego z n a j w y b i t n i e j s z y c h w s p ó ł c z e s n y c h
autora
m . i n . k l a s y c z n e j j u ż Historia
dyrektora
Seminarium Kultury
znawców
de
la
w
tonomicznym w Meksyku. Po śmierci Garibaya
jął w s p ó ł p r a c u j ą c y
postać
z n i m od
współczesnej
Náhuatl".
początku
języka
literatura
Nahuatlańskiej
histo
spotykany
K . (1892-1967),
i kultury ludów
náhuatl,
a w
Narodowym
jed
Nahua,
owym
czasie
Uniwersytecie
Au
f u n k c j ę redaktora naczelnego prze
Miguel León-Portilla,
meksykanistyki. On
krótką
antropologicznym
także
ogólnie
też nadal kieruje „Estudios
Wydawnictwo ukazuje się nieregularnie i firmowane
znana
de
Cultura
jest p r z e z I n s t y t u t
B a d a ń Historycznych wspomnianego w y ż e j uniwersytetu.
Specyfika
pisma,
tematyczności
jego
tura N á h u a t l " p o ś w i ę c o n e
numerze
ścisłym
zespoleniu
jednej kulturze. P r e z e n t u j ą c w
nowego w y d a w n i c t w a , Á n g e l
ludów
jaki
kształt
to p o m a g a
mogą
z a n i m nie
rzeczywistości.
Dlatego
się
one
bardziej konstruktywne.
Sława
stworzenia
ułożyć.
oczyszczenia
Próba
spadnie
studiów
w
ich,
całkowitego
drobiny, k a ż d e g o
cząstkowych
syntezy
Garibay
pojąć, czym jest r e k o n
zbada się k a ż d e j
gromadzenie
Cul
pierwszym
rekonstruują
c y c h r ó ż n y c h faz j e d n e j k u l t u r y , c h o ć n i e j e s t n i c z y m o l ś n i e w a j ą c y m ,
nie
monode
Ma.
N a h u a do p r a c y a r c h e o l o g a
i pisał: „Porównanie
jest b e z s e n s o w n a ,
dawnej
na
k u l t u r y . Z a c z ą ć t r z e b a od z e b r a n i a f r a g m e n t ó w ,
i stwierdzenia, w
odtworzenia
metra
mozaikę
pewnej
polega
J a k wskazuje sam tytuł, „Estudios
twórcom
studia n a d k u l t u r ą
cego z n i s z c z o n ą
zbadania
profil
są wyłącznie
cele p r z y ś w i e c a j ą c e
porównywał
strukcja
szczególny
z interdyscyplinarnością.
mili
dotyczą
jest
znacz
przyszłości
s z c z ę ś l i w c a , k t ó r y dokona p e ł n e j rekonstrukcji, jeżeli w o g ó l e m o ż l i w e b ę d z i e
na
kie
1
d y ś tego d o k o n a ć " .
Ta
w
przemawiająca
do w y o b r a ź n i
analogia
przypadku kultury nahuatlańskiej
do p r z e s z ł o ś c i
Náhuatl"
„zjawiskiem
z założenia
mamy
archeologicznym".
obejmują
wszystkie
nie
powinna
do c z y n i e n i a
T a k nie
fazy
tej
jednak sugerować,
z należącym
jest i „ E s t u d i o s
kultury, a w i ę c
że
całkowicie
de
Cultura
obok
przed-
h i s z p a ń s k i e j , t a k ż e k o l o n i a l n ą i w s p ó ł c z e s n ą . Chronologicznie rzecz b i o r ą c — i p r z y j
m u j ą c za w y z n a c z n i k k u l t u r y j ę z y k , t a k j a k to c z y n i ą w y d a w c y „ E s t u d i o s " —
matyka
wydawnictwa
uto-azteckiej
dobnie
i mówiących
stanów
wszakże
jest
rodziny
n a obszarze
Puebla,
językowej,
Tlaxcala,
stwierdzić,
może
z
jednej
istniejącej
strony
do
p r z e d ok.
okresu
wspólnoty
5 tysiącami
lat
że
Wyraźne
s p o ł e c z n o ś c i i n d i a ń s k i c h ze
Hidalgo,
Meksyk,
zainteresowanie
zorientowanie
San
Luis
współczesną
pisma
ku
A. Ma. G a r i b a y
K . , Proemio
a la serie
„ E s t u d i o s de C u l t u r a N á h u a t l " v o l . 1. 1959, s. 6
Guerrero.
kultury
przeszłości
Estudios
żyjących
środkowomeksykańskich
Potosí,
fazą
te
ludów
prawdopo
d z i s i e j s z e j A r i z o n y ( U S A ) , z d r u g i e j z a ś do obecnie
językiem náhuatl
wybiórcze.
1
sięgać
powoduje,
de
Należy
nahuatlańskiej
Cultura
iż
publi-
Náhuatl,
244
RECENZJE
kowane
są
w
nim
prowadzonych
przede
badań
wszystkim
terenowych),
takie
które
faz k u l t u r y l u d ó w I f a h u a i m o g ą
w
służyć
studia
jakiś
(będące
rezultatem
sposób nawiązują
aktualnie
do
minionych
j e j r e k o n s t r u k c j i . W t y m sensie
analogia
z p r a c ą n a d z n i s z c z o n ą m o z a i k ą jest j a k n a j b a r d z i e j u z a s a d n i o n a .
Jest
rzeczą
zrozumiałą,
i chronologicznym,
ność.
Przejawia się
wszystkich
iż
przy
immanentną
ona
badaczy
nadzwyczaj
szerokim
cechą wydawnictwa
dwojako.
zajmujących
Po
się
pierwsze,
łamy
problemami
folklorystów
wykorzystuje
metody
itd. P o
drugie,
wielu
różnych
dyscyplin
problemowym
„Estudios"
związanymi
cyjną kulturą nahuatlańską — archeologów, lingwistów,
nologów,
zakresie
musiała b y ć interdyscyplinar
dawną
filologów,
publikujących
naukowych,
otwarte
z
w
sięga
są
i
historyków,
„Estudios"
po
dla
trady
źródła
et
autorów
tradycyjnie
„ p r z y p i s a n e " o d r ę b n y m n a u k o m , w ł ą c z a teoretyczne o s i ą g n i ę c i a w s p ó ł c z e s n y c h
nauk
h u m a n i s t y c z n y c h do b a d a ń n a d m i n i o n y m i f a z a m i k u l t u r y n a h u a t l a ń s k i e j . T e g o r o
dzaju trend integracyjny
występuje
zresztą
od d a w n a
w
amerykanistyce,
ko w M e k s y k u . W s a m y m M e k s y k u drugim p r z y k ł a d e m p o ł ą c z e n i a
ności
ra
z interdyscyplinarnością
Náhuatl"
przez
pismo
Instytut
jest
bliźniacze
zatytułowane
Badań
„Estudios
Historycznych
w
stosunku
de
Cultura
do
„Estudios
Maya",
nie
de
Cultu
wydawane
z Narodowego U n i w e r s y t e t u
tyl
monotematycztakże
Autonomicznego
w mieście Meksyku.
Najnowszy,
więc,
szesnasty
jak zwykle,
czesne
wśród
nich
wa
y tlahtolli.
nahuatlańskiej
formami
„Estudios
Las
obszerne
formas
de C u l t u r a
problematyce.
i wnikliwe
de
expresión
w
jest o tyle uzasadnione,
słownej
kultywowanymi
społeczeństwach
Nahua, również
rozważań
przybliżeniu
catl
—
składa
„pieśń,
są
jednak
europejskiej
hymn,
się z czterech
studium
przynosi
Miguela
en náhuatl
i
dwa
zasadnicze
poezji
i
prozie,
w i e r s z " i tlahtolli
części.
W
—
takimi, których
pierwszej,
magiczne).
pokolenia
autor
z
Głównym
poję
przed
odpowiadające
klasyfikowane
mowa,
wstępnej,
z
związek
twórczości,
náhuatl
„słowo,
po
sło
że autor z a j m u j e s i ę wszel
rodzaje
w
po
León-
(s. 13-108),
przekazywanymi
c i e m l i t e r a t u r y j e s t d o ś ć l u ź n y (np. z a k l ę c i a , f o r m u ł y
miotem
Náhuatl"
Bez w ą t p i e n i a
„literaturze" okresu p r z e d h i s z p a ń s k i e g o . Umieszczenie
ekspresji
pokolenie w
tom
zróżnicowanej
zajmuje
„literatura" w cudzysłowie
kimi
na
o nader
miejsce
- P o r t i l l a pt. Cuícatl
święcone
j u ż z kolei
prace
jako
wypowiedź".
prezentuje
cuí
Studium
społeczno-
- k u l t u r o w y k o n t e k s t l i t e r a t u r y n a h u a t l a ń s k i e j (m. i n . j e j g e n e z ę i s p o s o b y t r a n s m i
sji), o m a w i a o k o l i c z n o ś c i , w j a k i c h p e w n a c z ę ś ć ustnej t w ó r c z o ś c i i n d i a ń s k i e j u t r w a
lona
została
nów), krótko
XX-wieczne
analizę
za p o m o c ą alfabetu
piśmiennictwo
obu w y r ó ż n i o n y c h
stanowią
łacińskiego
( z a r ó w n o przez Indian,
jak i Hiszpa
c h a r a k t e r y z u j e t e ż d o t y c h c z a s o w e b a d a n i a oraz w s p ó ł c z e s n e ,
szczegółowe
w
języku
náhuatl.
r o d z a j ó w —• cuícatl
omówienie
różnych
m a c h k a ż d e g o z t y c h r o d z a j ó w . Cuícatl
Część
druga
i tlahtolli.
form
Części
twórczości
analizowane
zawiera
głównie
filologiczną
trzecia i czwarta
mieszczących
się w r a
s ą ze w z g l ę d u n a i c h
związek
z m u z y k ą i t a ń c e m oraz t e m a t y k ę , k t ó r a j e s t g ł ó w n y m k r y t e r i u m p o d z i a ł u ; osobny
paragraf
wyróżnia
formuły
poświęcony
kilka
został r ó w n i e ż autorom
podrodzajów,
związane
zaliczając
z interpretacją
w i e dat k a l e n d a r z a tonalpohualli,
gów,
w
których
używano
owych
pieśni
2
Wśród
tlahtolli
do n i c h — j a k j u ż w s p o m n i a n o
tonalamatl,
czyli przepowiednie
losu na
autor
—
także
podsta
oraz f o r m u ł y s t o s o w a n e przez c z a r o w n i k ó w i m a
specjalnego,
ezoterycznego
języka
zwanego
nahuallah-
tolli».
2
M . L e ó n - P o r t i l l a w y d a ł o s o b n ą k s i ą ż k ę o poetach a z t e c k i c h , w k t ó r e j s z c z e
g ó ł o w o p r z e d s t a w i ł ż y c i e i t w ó r c z o ś ć t r z y n a s t u m o ż l i w y c h do
zidentyfikowania
t w ó r c ó w c u í c a t l , por. t e n ż e ,
T r e c e poetas del m u n d o azteca, U n i v e r s i d a d N a
c i o n a l A u t ó n o m a de M é x i c o , M é x i c o 1967.
N a j b a r d z i e j w y c z e r p u j ą c y m o m ó w i e n i e m nahuallahtolli
pozostaje j e d n a k n a
dal p r a c a A . L ó p e z a A u s t i n a , Términos
de nahuallatolli,
„Historia Mexicana",
v o l . X V I I : 1967, n u m . 1, s. 1-36.
8
245
RECENZJE
Jakkolwiek Miguel León-Portilla
twórczości
słownej, które
przedhiszpańską,
również
i
w
to
in.). W ó w c z a s
choć
jednak
okresie
warunkami
—
podkreśla
kolonialnym
też pojawiło
dawny
styl
Kolonizacja
dzieła
których
mimo
retoryczne
de
mają
proweniencję
w
náhuatl
motywowane
a więc
sztuka
do g ł o s u
ge
docho
dobrego w y s ł a w i a n i a
nieodwracalne
k t ó r y m zdarzało
la Cruz
nowymi
listy, petycje,
ich charakteru często
formy,
powstawała
Chimalpahina
przerwanie
s i ę p i s a ć poezje
(16517-1695),
ogłaszać
się.
trady
słynnej
polityczne
ma
nifesty E m i l i a n o w i Z a p a t a ( w 1918 r.) i L a z a r o w i C á r d e n a s ( w 1937 г.), lecz w
żad
nym
Inés
—
A l v a r a d o Tezozomoca,
jednakże
tylko j ę z y k , w
Sor Juanie
konkwiście
czy ekonomicznymi,
spowodowała
cji kulturowej. P r z e t r w a ł
mniszce-poetce
po
że literatura n a h u a t l a ń s k a
się piśmiennictwo
wypowiedzi,
hiszpańska
on,
(np.
prawnymi, społecznymi
nealogie, t e s t a m e n t y itp., w
dził
o g r a n i c z y ł s w ą p r a c ą w y ł ą c z n i e do t y c h f o r m
zapisane
z tych p r z y p a d k ó w nic poza j ę z y k i e m nie p r z y p o m i n a ł o d a w n y c h
s k i c h cuicatl
czy
Dodajmy,
że
huatl, w y r a ź n i e
meksykań
tlahtolli.
zainteresowanie
nasilone
literaturą
od j a k i e g o ś
4
k o w y m , w M e k s y k u m a dodatkowe
nahuatlańska
czasu w
i
samym
międzynarodowym
językiem
znaczenie. D a ł t e m u w y r a z M i g u e l
badaniem
umożliwić
kilka
nahuatlańskich
zbliżenie
utworów
literackich, dawnych
s i ę do n i c h t y m , k t ó r z y
odmian j ę z y k a
po
dawnych Meksykanów".
dziś
dzień
i
nau
León-Por
t i l l a , s t w i e r d z a j ą c : „[...] j e s t n a s z y m m o r a l n y m o b o w i ą z k i e m — t y c h , k t ó r z y
się
ná
środowisku
zajmują
współczesnych
utrzymują
przy
R z e c z nie polega w y ł ą c z n i e
—•
życiu
na
upo
w s z e c h n i e n i u l i t e r a t u r y i w i e d z y o n i e j . P r o b l e m jest z n a c z n i e p o w a ż n i e j s z y i s p r o
wadza
się
zniknie
do
pytania:
z mapy
czy
j a k to
się stało
czenie
może
z wieloma
mieć
językami
pozostanie
ciągu
językiem
kilku
indiańskimi?
postulowane
cytowanego
n a d a l j ę z y k i e m n á h u a t l do w i e d z y
budzi ż y w e zainteresowanie
wiązanych
do
rodzimej
tradycji
czci j ę z y k a
Cuauhtémoca".
ostatnie o k r e ś l e n i e
i
w
czy
jakie zna
badacza
zbliże
wypracowywanej
naukowa
w
do
zostało
powstrzymania
z publikowanej
p a A l t a , D . F . w y g ł o s i ł w i m i e n i u m i e s z k a ń c ó w osiedla podczas
czci Miguela
wych w Acatlán
w
León-Portilla
1982 r. ( L . S i l v a
Warto przytoczyć
d w i e opinie
poruszonego w y ż e j
problemu:
„Język
w
náhuatl
odróżnieniu
od
stanowi
innych
on r z e c z ą m a r t w ą . J ę z y k
zostaje
przeszłości,
Narodowej
zaniku
w
„godnego
omawianym
Szkole
discurso
zorgani
Studiów
Zawodo
en náhuatl,
kulturowego
naszego
s.
219-223).
bezpośrednio
naszych przodków.
patrymonium
kulturowego
Ale
nie
jest
n á h u a t l ż y j e , c h o ć m o ż e lepiej b y ł o b y p o w i e d z i e ć —
które
to
Mil
spotkania
tym wystąpieniu, dotyczące
część dziedzictwa
aspektów
przy życiu, t r w a na rozległych
dectwem
w
G a l e a n a , Un
zawarte w
ga
ludzi takich, j a k Miguel
mie „ E s t u d i o s " mowy, j a k ą nauczyciel p o c h o d z ą c y z Santa A n a Tlacotenco w
zowanego k u
też
dziesięcioleci,
grupach i n d i a ń s k i e j inteligencji przy
dążących
zaczerpnięte
żywym,
najbliższych
Trudno powiedzieć,
przez
u c z o n y c h . F a k t e m jest, ż e d z i a ł a l n o ś ć
León-Portilla
To
náhuatl
Meksyku w
d l a tej k w e s t i i
nie I n d i a n m ó w i ą c y c h
binetach
język
ligwistycznej
obszarach M e k s y k u wiejskiego.
o p i e r a s i ę z a n i k o w i , a jego p o s t ę p u j ą c y
Jest
po
świa
r o z p a d to
do
w ó d naszego n i e d b a l s t w a , b r a k u t r o s k i o z a p o b i e ż e n i e jego z a n i k o w i .
Kiedy
widzimy
konstruować
nasze
środki,
jakie
zabytki
archeologiczne
się
przedsiębierze,
czy
aby
odrestaurować
jakikolwiek
inny
lub
rodzaj
zre
budowli
o znaczeniu historycznym, m o ż e m y tylko dziwić się s t w i e r d z a j ą c , że p r z e d h i s z p a ń skie
języki
trwają
rozpowszechnienia,
w
całkowitym
lecz n a w e t
dla
zapomnieniu.
zachowania
Nie
r o b i s i ę n i c , j u ż nie
ich w
miejscowościach,
dla
ich
gdzie
na
d a l s ą one ś r o d k i e m k o m u n i k a c j i o d u ż y m z n a c z e n i u " .
4
Ś w i a d c z y o tym najlepiej w y k a z najnowszych publikacji o j ę z y k u i litera
turze n á h u a t l p o d a n y w „ E s t u d i o s de C u l t u r a N á h u a t l " , v o l . 14: 1980, s. 419-432;
vol. 15: 1982, s. 291-296; vol. 16: 1983, s. 349-373.
246
RECENZJE
„Gdy
pokazaliśmy
przyp. R T ] teksty
nej,
byli
jemność
dające
naszym
napisane
zaskoczeni
widząc
świadomość,
ludziom
swój
język
Santa
w náhuatl
utrwalony
albo
Ana
w
i upowszechniające
teksty, k t ó r e z o s t a ł y napisane
w o k ó ł tego, co b l i s c y b y l i ś m y
de C u l t u r a
w
Tlacotenco
postaci
drukiem.
ż e s ą osoby i i n s t y t u c j e z a i n t e r e s o w a n e
Odrodził się entuzjazm w o k ó ł
„Estudios
[mieszkańcom
i opublikowane
—
dwujęzycz
Sprawia
im
przy
tymi sprawami, ba
tym
języku.
tego, co nasze, w o k ó ł tego, co nas
identyfikuje,
zapomnieć".
Náhuatl" mają
swój
udział w
rozbudzaniu poczucia
du
m y z w ł a s n e g o j ę z y k a i k u l t u r y , p u b l i k u j ą c od c z a s u do c z a s u obok s t u d i ó w
ściśle
naukowych
tomie
także próbki w s p ó ł c z e s n e j , amatorskiej twórczości
16 s ą to c z t e r y w i e r s z e A l f r e d a R a m í r e z a C . z X a l i t l a
w
poetyckiej
(w
stanie G u e r r e r o ,
podane
5
do d r u k u p r z e z L e o n a r d a M a n r i q u e , s. 207-217) .
Aby
pozostać
León-Portilla,
w
kręgu
wymieńmy
problematyki, której
jeszcze
n y c h b ą d ź to z p i ś m i e n n i c t w e m
terpretacją
założeń,
przedhiszpańskiej
charakteru i
Bernardina
paedia",
de
języku náhuatl,
ustnej.
wielkiego
(Arthur
poświęcony
dotyczące
logicznej
treści
dwóch
y
la
Leyenda
de
dzieła
źródeł, dość mechaniczne,
autorka
—
próba
i in
ustalenia
planowanego
Sahagun's
stwierdzeniu
zapisów
Soles,
de
s.
„Doctrinal
polegające
zgodności
lub
la Historia
przez
Encyclo
znacząca
(dająca
się w y t ł u m a c z y ć
potwierdzeniem
tylko
autentyczności
raczej na przyznanie
Historia
de
Mexicanos
tych
elementów
por
niezwykle
wniosków .
Mexicanos
i
i n f o r m a c j i ze
relacjonowanej
przez
te
pisze
występujących
6
istotnych
los
czerpaniem
s i ę do f i a s k a
los
jest
mito
na „czysto formalnym" — j a k
iż
między
de
tradycji
Porównanie
niezgodności
obu t e k s t a c h , n i e p r o w a d z i niestety do ż a d n y c h
współzależność
meksykańskiej
123-134).
w
gląda
związa
to z r e k o n s t r u k c j ą
katechetycznego
comparativo
los
ważnych
jest
bądź
Miguela
zagadnień
P i e r w s z a z n i c h to
J . O. A n d e r s o n ,
XVI-wiecznych
i h i s t o r y c z n e j (Análisis
Pinturas
Soles
był artykuł
różnych
s. 109-122). P r a c a d r u g a , a u t o r s t w a M e r c e d e s de l a G a r z a , p o ś w i ę c o n a
porównaniu
sus
w
tradycji
celów
Sahagún
trzy prace
Sugestia,
Leyenda
wspólnego
źródła
le
los
źródła)
tradycji,
wy
tego r o d z a j u a n a l i z y . N i k t b o w i e m
nie
k w e s t i o n o w a ł n i g d y a n i p o d o b i e ń s t w a , a n i a u t e n t y z m u obu r e l a c j i .
Podobny
c h a r a k t e r m a t r z e c i a ze w s p o m n i a n y c h
D e w e y pt. Huémac:
w
el fiero
de Cincalco
s p o s ó b r ó w n i e m e c h a n i c z n y , j a k to u c z y n i ł a
różach
w
zaświaty"
Huémakowi
hiszpańskich
konkwistadorów,
streszczeniu odpowiednich
jest a r t y k u ł
tradycję
toiteckiemu
jednak w y ł ą c z n i e
fragmentów z XVI-wiecznych
przypomniany
z a m i a n za to
nadnaturalnego
do
zapewnia,
świata,
że „również
wcieleni
w
dzięki
my
zdolni
bóstwo,
py
w obliczu katastro
ł ą c z n i e z p r ó b ą u c i e c z k i od t r o s k w z a ś w i a t y , m o ż n a
litycznymi. W
podróż
władcy
kronik. Najistotniejsze
t o w a ć j a k o opisy w y d a r z e ń r e a l n y c h ) a u t o r k a z b y w a p a r o m a s l o g a n a m i
w
—
i jego otoczenia n a p o j a w i e n i e s i ę w M e k
został
t a n i a (takie c h o ć b y j a k to, czy opisy z a c h o w a n i a M o t e c u h z o m y
ficznych przepowiedni,
Janice
I I . T e n f r a p u j ą c y problem z w i ą z a n y m. in. z k w e
stią u w a r u n k o w a ń reakcji Motecuhzomy
syku
to
M . de l a G a r z a — r e l a c j e o „ p o d
p r z y p i s y w a n y c h przez i n d i a ń s k ą
oraz M o t e c u h z o m i e
prac,
(s. 183-192), w k t ó r y m a u t o r k a z e s t a w i a
jesteśmy
takie
trak
psychoana
jak
udać
się
straszliwy
Huémac".
Wzorem
rzetelnej
analizy, t y m
5
razem ikonograficznej,
jest
natomiast
publika-
C z ę ś c i e j p u b l i k a c j e tego r o d z a j u s p o t y k a s i ę n a ł a m a c h c z a s o p i s m a „ T l a l o can", r e d a g o w a n e g o t a k ż e p r z e z M . L e ó n - P o r t i l l a , por. m o j e o m ó w i e n i e o s t a t n i c h
t o m ó w w : „ E t n o g r a f i a P o l s k a " t. 29: 1985, z. 2.
A u t o r k a nie s p o s t r z e g ł a np. g ł ę b o k i c h o d m i e n n o ś c i , j a k i e w y s t ę p u j ą w z a
w a r t y c h w obu ź r ó d ł a c h k o n c e p c j a c h t z w . epok ś w i a t a . P i s z ę o n i c h obszernie
w a r t y k u l e Struktura
epok świata
w mitologii
nahuatlańskiej.
Nowa
interpretacja
wersji
z Histoyre
du Mechiąue,
Leyenda
de los Soles i Historia
de los
mexicanos
por sus pinturas,
„ E t n o g r a f i a P o l s k a " , t. 29: 1985, z. 2.
6
i?
247
RECENZJE
cja
z
Carmen
Aguilera
89 k a r t y Códice
poświęcona
Tezcatlipoca. W s p o s ó b
do
de
Tula,
s.
przekonujący
165-182).
Ogólniejsze
t u r y M a t l a t z i n k ó w , w n o s z ą c e wiele
nango,
dzy
w
regionie
w
postaci
bóstw
albo
autorka wykazuje, że mamy
tam
{Identificación
znaczenie
ma
dolinie T o l u c a ,
de
Topiltzin
studium rzeźb
odkry
a w i ę c n a obszarze
kul
o t y m m a ł o dotychczas
( C a r l o s A l v a r e z A . , Esculturas
de
po
Teote
s. 233-264). T o samo, j e ś l i chodzi o z n a c z e n i e e f e k t ó w b a d a ń d l a c a ł o ś c i
powiedzieć
można
k r ó t k i m a r t y k u l e pt. L a s fechas
xóchitl
(s. 225-231) r o z w i ą z u j e
jących w
do
jakich
o ustaleniach
calendáricas
najbardziej dokuczliwych
kronikarza.
trudności
7
hiszpańskiego
completas
M e k s y k u . F e r n a n d o de A l v a
daty kompletne
w
Ixtlilxóchitl
(dzień, miesiąc,
s i ę z obliczeniami
godnych
źródeł. Hanns J . P r e m ustalił wzór, jakim
dokonywanymi
na
czas p r z e l i c z e ń k a l e n d a r z o w y c h i s t w i e r d z i ł ,
daty
indiańskie, które
ekwiwalenty
europejskie,
textos
wyrażone
a także
chronologii
badaniach nad
zgadzały
te
los
de
Ixtlil-
występu
indiańskiej
na
przed-
obu s y s t e m a c h
ka
c h o c i a ż same korelacje nie
innych, bardziej w i a r y
posługiwał
że wartość
są w
etnohistorią
był jednym z nielicznych
rok) w
podstawie
pozycja
wie
który
z kalendarzem europejskim,
l e n d a r z o w y c h . M n o g o ś ć t y c h dat b u d z i ł a z a s t a n o w i e n i e ,
łącznie
en
Niejasności
przysparza jej skorelowanie
kronikarzy podających
Hannsa J . Prema,
ostatecznie c h y b a p r o b l e m dat t a k l i c z n i e
relacjach tetzcokańskiego
oraz kłopoty,
Ich
czterech
jako Huitzilopochtli
n o w e g o do w i e d z y
I m p e r i u m Azteckiego
meksykanistycznej,
leżą
z
Topiltzina Quetzalcoatla
t y c h podczas w y k o p a l i s k w T e o t e n a n g o
znanym
jednej
dotąd rozpoznawanej
całkowicie
czynienia z w y o b r a ż e n i e m
