-
Title
-
Muzea / LUD 1957 t.44
-
Description
-
LUD 1957 t.44, s.351-480
-
Date
-
1959
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:147
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:171
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Text
-
'350
doskonale wprowadza
czytelnika
w piękny kraj Serbów Łużyckich ich
l1i,torię, stosunki ekonomiczne, socjalne, kulturalne
i polityczne. Przedstawienie ubioru ludowego w rozwoju dziejowym daje pogląd na kształtowanie się i przemiany jakie przechodziła odzież dobrze świadczy o pełnym
przyswojeniu
sobie postępowej, historycznej
metody, która dla naukowych
pracowików
serbskich
jest obecnie postulatem
prawidłowych
rozwiązań
naukowych.
Adam
Grapa
z
\1
MARIA
E
A
ZNAIvIIEROWSKA-PRUFFEROWA
MUZEA I DZIAŁY ETNOGRAFICZNE W POLSCE
Aktualne potrzeby i zarys stanu obecnego 1
l. OCHRONA
ZABYTKOW
KULTURY
I UDOWEJ
Żyjemy w okresie, w którym krytyka niedomagań społecznych
oraz ich ujawnianie staje się nie tylko prawem lecz obowiązkiem,
dlatego też sądzę, iż należy wyraźnie stwierdzić i udokumentować braki w zakresie ochrony zabytków kultury ludowej i muzealnictwa etnograficznego w Polsce.
Potrzeby polskiego muzealnictwa etnograficznego należy rozpatrywać, mając na uwadze osiągnięcia w zakresie etnografii
w Polsce już od roku 1945. Osiągnięcia te to liczne prace
naukowo-badawcze i organizacyjne oraz publikacje Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego i Państwowego Instytutu Sztuki (Zakład Badania Plastyki, Architektury i Zdobnictwa Ludowego, Zakład Badania Muzyki Ludowej i Zakład Badania Tekstów
Ludowych), uniwersyteckich Zakładów Etnologii i Etnografii, poli1 Artykuł
mmeJszy napisany w 1955 r" w znacznym stopniu na podstawie materiałów
z 1955 r., miał n; celu scharakteryzowanie
zbiorów etnograficznych w Polsce oraz przedstawienie
palących potrzeb muzealnictwa
etnograficznego
na tle stanu obecnego. Miały go ilustrować równocześnie
¥•.ydrukowane
pod redakcją
M. Znamierowskiej-Pri.ifferawej.
sprawozdania ponad
60 muzeów
i działów
etnograficznych.
Niestety
względy
techniczne
nie pozwoliły
na to i artykuł
ten ukazuje
się z trzyletnim opóźnieniem,
już po wydrukowaniu
części sprawozdań
muzealnych w poprzednim, XLII i XLIII tomie Ludu. Część sprawozdawczą
tego
artykułu należy więc traktować jako materiał naleźący już do przeszłości,
gdyż \v ciągu trzech lat w wielu muzeach zaszły poważne zmiany, których
.Już nie można było tu uwzględnić.
353
352
technicznych Zakładów Architektury Polskiej, Instytutu Badań
Literackich oraz Urzędów Konserwatorskich, a od 1954 f. Polskiej
Akademii Nauk, w której Instytut Historii Kultury Materialnej
m. in. przejął znaczną część prac naukowo-badawczych w zakresie
monograficznych opracowań kultury ludowej oraz prace nad Polskim Atlasem Etnograficznym.
Przechodząc do rozpatrywania
aktualnych potrzeb muzealnictwa etnograficznego, rozpoczniemy od zwrócenia uwagi na
sprawę stanu ochrony zabytków kultury ludowej w Polsce, stanowiącej problem podstawowy w rozwoju muzealnictwa etnograficznego. Wiemy, że muzea i działy etnograficzne posiadają
niekompletne zbiory wytworów i dokumentacji polskiej kultury
ludowej, której zabytki od lat giną w terenie.
Klęski wojenne spowodowały zniszczenie 2 i rozgrabienie tysięcy
zabytków zabezpieczonych w muzeach oraz rozproszonych w terenie. Obecnie żyjemy w okresie, w którym zabytki kultury ludowej zostały podniesione do godności dokumentów naszego życia
narodowego wielkiej wagi, jednak tylko nieliczna część społeczeństwa wie a tym, że nie wolno mim ich lekceważyć. Sytuacja
obecna mówi bowiem o poważnej groźbie utraty w ciągu najbliższych lat zabytków rozproszonych w terenie u ludzi nieświadomych ich bezcennej wartości, jako elementów naszej rodzimej
kultury ludowej, na której pragniemy i usiłujemy opierać naszą
kulturę narodową.
Związek prac naukowych i prac o charakterze społecznym jest
w zakresie badań etnograficznych tak oczywisty, iż nie potrzeba
udowadniać, że utrata w terenie zabytków mówiących o przeszłości, to pozbawienie naszej historii. niejednego ogniwa pozwalającego na budowanie syntez naukowych, tak ważnych ze względów nie tylko naukowych, lęcz również społeczno-oświatowych.
~ Nie omawiam tu stanu przedwojennych
zbiorów etnograficznych
ani
nie poruszam najpoważ:1iejszej
straty w tym zakresie, jaką spowodowało
spalenie w 1939 roku Muzeum Etnograficznego
w Warszawie. O ile 'viem,
ma o nim ukazać się artykuł dyrektora
tego Muzeum, prof. dr Eugeniusza Frankowskiego.
Celem tego artykułu jest zwrócenie uwagi najwyższych czynników kierowniczych i odpowiedzialnych za te sprawy przedstawicieli społeczeństwa na problem zagrożenia zabytków kultury
ludowej i wiedzy ożyciu chłopa polskiego z okresu przed wielkimi
przemianami. gospodarczymi i społecznymi oraz w trakcie ich
dokonywania, a w związku z tym przedstawienie pilnych potrzeb
naszego muzealnictwa etnograficznego na tle jego obecnego stanu.
Jak wiele w tej dziedzinie pozostało u nas do zrobienia, mówią
przedstawione w 42 i w 43 tomie Ludu sprawozdania ponad 60
muzeów i. działów etnograficznych. Sprawę ratowania zabytków
kultury ludowej należy postawić zasadniczo i otwarcie zdecydowanym głosem etnografów-muzeologów, którzy są świadomi
odpowiedzialności, jaka na nich spada wobec historii i społeczeństwa za bierne godzenie się z faktami skazywania na zagładę
tego wszystkiego, co tworzyło zręby kultury materialnej, duchowej i społecznej chłopa polskiego. Wystarczy sięgnąć do naszej
historii, spojrzeć na mapę i przypomnieć jak wielkie połacie naszego państwa są zdewastowane i pozbawione tego co rodzime,
aby zdać sobie sprawę, że nie wolno nam tracić ani jednego
dnia, ani lekceważyć żadnego zabytku u nas, w kraju tak wyjątkowo ubogim w dokumenty przeszłości.
Jeśli naszą nową kulturę chcemy opierać na najbardziej cennych
rodzimych wartościach, jeśli chcemy aby spełniały one S\vą rolę
społeczno-wychowawczą, to musimy je zachować, chroniąc przed
nie uniknioną zagładą, wynikającą m. in.z naszego wadliwego przystosowania się do dokonywu.iących się u nas procesów gospodarczospołecznych.
Znane jest wszystkim badaczom terenowym powszechne palenie starych, malowanych mebii i sprzętów ludowych, cięcie
i przerabianie strojów ludowych, :rozbieranie chat, o kt6rych
wiele już napisano itp. I jeśli trwogą napełnia nas fakt rozebrania
okołe 1949 r. na Mazurach, na terenie woj. białostockiego, i l}życia
na opał starej chaty pochodzącej z początku XVIII w., posiad.ającej
polski napis, to jednak musimy sobie powiedzieć, że sołtys l nauczycielka, którzy się do teg,) przyczynili, nie byli temu winni,
podobnie jak ci, którzy na złom zabierali zabytki dawnego kowal2:1 .. Lucl".
t. XLIV.
--------------354
publikacji oddać swemu społeczeństwu. Nasze braki i zaniedbania
na tym polu są ogromne, a przecież historii potrzebne są realia
z okresu wielkich przemian, gdy naturalny rozwój cywilizacji
zmiatał ślady dawnego życia.
Sprawa ta, podjęta w skali ogólnopolskiej, leży w znacznym
stopniu w rękach czynników decydujących. Posiada ona ogromną
wagę społeczno-wychowawczą; toteż chcemy zmobilizować wszystkich powołanych do tego, aby szukali wyjścia z dotychczasowej
sytuacji i koordynowali wysiłki swe w kierunku zapobieżenia
dalszym stratom. Straty te bowiem uniemożliwiają pełną realizację społecznych zadań muzeów i działów etnograficznych. Rozważania na temat braków w zakresie ochrony zabytków kultury
ludowej winny jak najszybciej doprowadzić do stworzenia w całej
Polsce jednego frontu akcji ratowniczej, która objęłaby całe
społeczeństwo.
Do czołowych zadań młodzieży miast i wsi - a przede wszystkim odradzającego się Harcerstwa Polskiego - Wojewódzkich,
Miejskich i Powiatowych Wydziałów Kultury, Domów Twórczości
Ludowej, Domów Kultury, świetlic, Towarzystwa TurystycznoKrajoznawczego itp. powinna należeć kierowana przez fachowców
czynna pomoc w tej dziedzinie.
Przede wszytkim w celu poinformowania społeczeństwa o wartości, zagrożeniu i możliwości ratowania zabytków kultury ludowej w terenie powinien być wydany barwny plakat, oraz krótka
ulotka, które by dotarły do każdej wsi, szkoły i do każdej instytucji oświatowej w Polsce, podobnie jak docierają plakaty donoszące o groźbie duru brzusznegQ i nakazie przymusowych szczepień ochronnych lub o walce ze stonką ziemniaczaną.
Oprócz plakatu winny być oczywiście wykorzystane wszelkie
inne sposoby anonsowania o wartości zabytków kultury ludowe},
o ich zagrożeniu i możliwości zachowania dla przyszłych pokoleń.
Hasła te powinny głosić: prasa, radio, kino itd.
Poza tym pilna i potrzebna jest przemyślana akcja zabezpieczająca teren przed rabunkowym wykupywaniem przedmiotów
sztuki ludowej dla celów handlowo-spekulacyjnych oraz wnikliwa
23'
..•._._-_ .._----_
;;;
_-.
355
skiego rzemiosła. Winni byliśmy my, wszyscy świadomi wartości
kultury ludowej i odpowiedzialni za jej ochronę. Wszakże nie
dość mocno żądaliśmy, aby w każdej gminie, wsi i szkole był
plakat wyjaśniający te sprawy, ostrzegający przed lekkomyślnym
niszczeniem zabytków i pouczający, jak do nich należy się odnosić.
Zbieranie dokumentacji, m. in. rysunków i fotografii, mówiących o przeszłości nie wystarcza. Nic nie zastąpi autentycznego
dzieła rąk ludzkich, przemawiającego plastycznie swą specyficzną
jakością, na którą składa się surowiec i swoista technika wykonania, forma oraz patyna wieków i to wszystko co stwarza wizję
przeszłości poprzez całokształt wytworu - świadka niezaprzec:zalnej prawdy minionego życia. Waga takiego zabytku leży nie
tylko w sferze wartości naukowych, lecz w sferze sugestywnych
wartości dydaktycznych.
Daleko silniejszą wizję przeszłości, uderzającą swą plastyką,
daje np. wnętrze folusza czy olejarni podhalańskiej w Muzeum
Etnograficznym w Krakowie, niż dziesiątki ilustracji i napisów
starannie opracowanych. Nie tutaj jednak miejsce na dowodzenie
naukowej, dokumentacyjnej
wartości każdego zabytku kultury
ludowej, jego wagi dla badań historycznych, a w szczególności
dla badań o charakterze etnogenetycznym. Wiadomo, że archeologowie w muzeach etnograficznych często bezskutecznie poszukują
odpowiedników .dla szeregu szczątkowych wytworów kultury,
trudnych do zidentyfikowania, że często brak nam materiałów
do historii kultury ludowej, które pozwoliłyby na rekonstrukcję
jej przeszłości. Wiadome jest na podstawie nie tylko własnych
obserwacji, ale także licznych sprawozdań i relacji etnografówmuzeologów z całej Polski, że zabytki kultury ludowej w Polsce
giną z zastraszającą szybkością, że żyjemy VI' ostatnich latach
ich istnienia, a wysiłki skierowane ku ich ratowaniu są kroplą
w morzu istotnych wielkich i palących potrzeb.
Jakże gorzka i bolesna jest świadomość, że nasi sąsiedzi o tyle
mają szczęśliwsze warunki do odtworzenia historii, że zdołali
jeszcze uratować zabytki swojej kultury ludowej i że dziś jeszcze
urządzają wielkie ekspedycje, z których przywożą tysiące zabytków, aby je zabezpieczyć, opracować i w formie wystaw oraz
:l ~
..
_._-_._ .•..
_.
_----------_ ..
,..
356
357
ingerencja w szczególności w sprawy wykupu w terenie starych
strojów ludowych.
Znikome możliwości badawcze muzeów i działów etnograficznych nie tylko powodują bezpowrotną stratę dokumentów naszej
historii, lecz również paraliżują usługową rolę muzeów. Szczególnie daje się to odczuć w zakresie ogromnego i powszechnego
zapotrzebowania na autentyczne stroje ludowe poszukiwane jako
wzory przez domy kultury, teatry, ze~poły taneczne, świetlice itd.
Niestety, w mniejszych miastach oraz na Ziemiach Odzyskanych
muzea przeważnie ich nie posiadają, gdyż nie mają możliwości
prowadzenia badań i zakupów. To samo dotyczy wzorcowych okazów rodzimej kultury, a więc rzemiosł i różnych dziedzin plastyki
ludowej. Stan taki powoduje, iż np. stroje ludowe kupowane
są bez właściwej dokumentacji, nie mają właściwego zabezpieczenia, znajdują się poza ewidencją muzeów i często są stracone
d.la badań naukowych. Umożliwienie muzeom rozszerzenia ich
działalności winno doprowadzić do zbadania przez nie w terenie
i do wykupienia zabytków kultury ludowej, a w szczególności
starych strojów oraz do czuwania nad wszelkimi zabytkami rozproszonymi w terenie. Winny one być sfotografowane, zaopatrzone we właściwą dokumentację i przekazane do właściwego
miejsca jakim jest muzeum, po ewentualnym wykorzystaniu ich
przez małe rozproszone instytucje, podlegające fachowej opiece.
Przyszłość zabytku uwarunkowana jest koniecznością jego właściwego zabezpieczenia, przeprowadzenia odnośnych wszechstronnych badań, łącznie z terenowymi, Ol'az udostępnienia społeczeństwu jego wartości. Toteż sprawa miejsca, w którym ma on
być przechowywany i udostępniony, jest sprawą pierwszorzędnej
wagi. Niewątpliwie muzea i działy etnograficzne są do tego powołane przed wszystkim, jednak w przejściowym okresie rozbudowy
placówek kulturalnych może wyjątkowo zachodzić uzasadniona
potrzeba czasowego przechowywania ich w instytucji o charakterze społeczno-uslugowym, która w dalszym planie rozbudowy
winna stać się częścią składowa określonego muzeum.
Tu dochodzimy do pnruszanej już sprawy gromadzenia wycz2r-i
pującej dokumentacji, która winna być nad wyraz skrupulatnie
zbierana według wskazówek wypracowanych przez specjalistów,
a uwzględniających nie tylko nazwę gwarową części odzieży, technikę jej wykonania i pochodzenie, lecz również historię przeobrażeń danej odzieży, związek jej z historią danego środowiska.
z podłożem gospodarczo-społecznym itd.
W tej sprawie winny być opracowane ścisłe instrukcje ułatwiające opiekę nad szczegdnie zagrożonymi zabytkami kultury ludowej, gromadzonymi nie zawsze przez fachowców.
2. ZARYS OBECNEGO
STANU ZBIOROW
ETNOGRAFICZNYCH
I l o ś f: z b i o rów
e t n o g r a f i c z n y c h w P o l s~.t
Przegląd mu;zealnych zbiorów etnograficz:1ych pocho~zą~ych z P01~~1', p~dl~g.łrch Ministerstwu Kultury i Sztuki, z uwzględmemem
przybllzone] 110sCl zebranych okazów, przedstawiał
się na początku 1955 r. następująco w ranncr.
17 województw 5:
ilość obiektów
1. Woj. białostockie
(2 muzea)
266
Muzeum w Białymstoku
.
1542
1808
" Łomży
2. Woj.
Muzeum w
Muzeum w
"
bydgoskie (3 muzea)
Grudziądzu
Toruniu
.
.
.
.
Kujawskie we Włocławku
3. Woj. gdańskie (3 muzea)
Muzeum Pomorskie w Gdańsku (;
w Kartuzach
" Kwidzynie
ok.
. ok.
539
4006
384
4929
70
590
350
1010
W kilku miastach łącznie ze zbiorami innych krajÓW europejskich.
, Dane dotyczące obecnego zarysu uzyskane zostały dzięki rozesłaniu
w 1954 r. przez Połskie Towarzystwo Ludoznawcze (Redakcja Działu Muzealnego "Ludu") ankiety uzgodnionej z CZMiOZ, który ze swej strony
również udzielił materiałów.
Z przykrością
stwierdzam, że ze względó"v
technicznych,
niezależnych
od Redakcji, dodatkowo
:1adesłane materiały
sprawozdawcze nie mogły być rozszerzone, a czasem musiały być skróeone.
(~zczegółowe dane zob. w sprawozdaniach
poszczególnych muzeów w 42
'l
i 43 tomie
5
~.
"Ludu").
Nie wymieniam
tu
zbiorów
skiego.
(; Nie znam ilości obiektów
dotyczących
znajdujących
muzeów
typu
się w Zbiornicy
skansenow-
w Oliwie.
358
4. Woj.
Muzeum w
"
"
"
"
"
"
katowickie (7 muzeów)
Bielsku-Białej
Bytomiu .
Chorzowie
Cieszynie.
.
Częstochowie 8
Gliwicach
Zabrzu
7
78
4506
2365
1750
222
1414
64 10393
------
5. Woj. kieleckie (2 muzea)
Muzeum Swiętokrzyskie
w Kielcach
w Radomiu.
6. Woj. koszalińskie
Muzeum w Darłowie .
Koszalinie
Słupsku
.ok.
834
179
(3 muzea)
286
66
347
.ok.
.ok.
8. Woj. lubelskie (3 muzea)
Muzeum w Chełmie
" Lublinie
Zamościu
. ok.
1013
w Łodzi .
.ok.
.ok.
110
973
337
1420
11. Woj. opolskie (4 muzea)
Muzeum w Brzegu
Nysie
Opolu 10
" Raciborzu
170
207
570
465
1412
100
100
1738
225
2163
77
1455
2200
432
4164
.ok.
1000
1000
.ok.
260
8000
5000
13260
2000
1061
2045
5106
430
17
447
12. Woj. poznańskie (4 muzea)
Muzeum w Kaliszu
Lesznie
"
Narodowe
w Poznaniu (Rogalin)
.
.
Narodowe w Poznaniu (Instr. Muzycznych)
699
14. Woj. szczecil'lskie (1 muzeum)
Muzeum Pomorza Zachodniego w Szczecinie
15. Woj. warszawskie
Muzeum w Płocku
Kultury i Sztuki w Warszawie
"
Ministerstwo
Kultury i Sztuki (CZSPiW)
3738
11000
2960
596
360
1678 16594
. ok.
. ok.
13. Woj. rzeszowskie (4 muzea)
Muzeum w Jarosławiu
Przemyślu
Rzeszowie 11
Sanoku
18349
3500
50
1000
950
5018
17
274 29158
278
2780
680
10. Woj. olsztyńskie (3 muzea)
Muzeum w Kętrzynie .
Mazurskie w Olsztynie
w Szczytnie .
"
-------
7. Woj. krakowskie (8 muzeów)
Muzeum Etnograficzne
w Krakowie
Narodowe w Krakowie
Historyczne w Krakowie
w Nowym Sączu
Rabce
.
Zakopanem
Tarnowie
Zywcu
9. Woj. łódzkie (5 muzeów)
Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne
w Łowiczu 9 •
..•
" Piotrkowie Trybunalskim
Sieradzu
.
.
.
.
.
Tomaszowie Mazowieckim
r
359
16. Woj. wrocławskie (3 muzea)
Górze
Muzeum w Jeleniej
Górze
Kamiennej
" Wrocławiu
[2
.ok.
"
;
17. Woj. zielonogórskie (2 muzea,.
Muzeum w Międzyrzeczu
Zielonej Górze
"
; Wg nieco później otrzymanych informacji prof. dr M. Gładysza ilośt
obiektów wynosiła w Bielsku-Białej
- 100, w Bytomiu - 3664, w ChoJ'zowie - 2359, w Cieszynie - 700, w Gliwicach - 2000, w Pszczynie -206, w Zabrzu - 62.
8 Ekspo:J.aty te stanowią
przeważnie własność Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej w Warszawie.
• Muzeum w Łowiczu w ramach CZM i OZ podlega Muzeum Narodowemu w Warszawie.
10 Według
informacji prof. dr M. Gładysza ilość obiektów etnograficznych była następująca: w Nysie - 356, w Opolu .- 712, w Raciborzu - 201.
11
Liczba ta obejmuje
zbiory, które tam przyszły z Muzeum w Łańcucie.
Według później otrzymanych
informacji prof. dr M. Gładysza i mgr
L. Itmana ilość obiektów była następująca:
w Bolkowie - 425, w Jawope _ 150, w Jeleniej Górze - 1919, w Kamiennej Górze - 360, w Wał12
.,-- ••..•.--·-----··-·-·------·-··-------------r···
361
360
Ogólna ilość etnograficznych
zbiorów pochodzących z Polski,
znajdujących się pod opieką Ministerstwa Kultury i Sztuki, CZM
i OZ oraz CZSPiW wynosiła na początku 1955 r. ok. 97000
obiektów.
Zbiory europejskie
(pozapolskie),
w szczególności dotyczące
kultury ludowej Słowian, znajdują się: w Muzeum Górnośląskim
w Bytomiu, Muzeum Etnograficznym w Krakowie, Muzeum Narodowym w Poznaniu, Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej w Warw Warszawie oraz w niewielkiej
ilości rozproszone w innych
muzeach.
Zbiory pozaeuropejskie
znajdują się przede wszystkim: w Muzeum Kultury
i Sztuki Ludowej w Warszawie (12000), gdzie
zostały celowo scentralizowane,
a poza tym w Muzeum Etnograficznym w Krakowie (1754), w Muzeum Narodowym w Poznaniu (1120), w Dziale Muzealnym Biblioteb.i Kórnickiej w Kórniku (200) oraz w Muzeum w Nysie (ok. 55).
Ogólna ilość muzealnych
zbiorów pozaeuropejskich
w Polsce
wynosiła ponad 15000 okazów; bardziej ścisłych danych nie udało
mi się uzyskać. Nie uwzględniłam
też rozproszonych
zbiorów
prywatnych.
Pod względem
ogólnej ilości zbiorów
etnograficznych
na
pierwszym
miejscu stoi Muzeum Etnograficzne
w Krakowie
(21 023, a do końca 1957 r. - 22.027) posiadające znaczną część
uratowanych zbiorów przedwojennych,
a następnie Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej w Warszawie (ok. 20000, a do końca
1957 r. - 21.389) 13, które dopiero po wojnie zaczęło je gromadzić,
bogate również. w zbiory jest Muzeum Etnograficzne
w Łodzi
(ok. 11.000).
brzychu - 248-278, we Wrocławiu - 804, w Zgorzelcu - 143,
each - 305 (wg informacji mgr L. Itmana) i Zelaźnie - 123.
\V
Ziębi-
13 Dla
porównania
można wymienić
jedno z muzeów
szwajcarskich,
a mianowicie muzeum Etnograficzne
w Bazylei, które w 1942 r. posiadało
ok. 61 000 okazów etnograficznych.
-,
'~.
Zbiory polskie, inne europejskie, lub pozaeuropejskie
znajdują
się poza tym w posiadaniu uniwersyteckich
Zakładów Etnologii
i Etnografii m. in. np. w Poznaniu, w Toruniu i Wrocławiu.
Ogólna ilość zbiorów etnograficznych
w Polsce, podległych Ministerstwu
Kultury i Sztuki, pochodzących
z Polski, z innych
terenów
Europy i z krajów pozaeuropejskich
wynosi ponad
112000 okazów 14, zaś załączona mapa za str. 000 ilustrująca rozmieszczenie zbiorów etnograficznych
w Polsce jest pierwszą próbą
kartograficznego
przedstawienia
ewidencji tych zbiorów na dzień
1 stycznia 1955 r. Posiada ona niestety braki i nieścisłości wynikające np. z niekompletnych
lub nieustalonych
danych, ze zmian
zachodzących w organizacji muzealnictwa,
a w związku z tym
z przemieszczania zbiorów, z różnych sposobów obliczania ilości
obiektów, oraz z odmiennego ujmowania ilości depozytów itp.
Braków tych nie udało się uniknąć, sądzę jednak, iż w ogólnych
zarysach nie zniekształciły
one zbytnio obrazu stworzonego na
podstawie sprawozdań nadesłanych przez dyrekcje muzeów lub
przez miejscowych kierowników 15.
P r z e g l ą d w i ę k s z Y c h k o l e k c j i. Specyfikacja 16 muzeów i działów etnograficznych
w Polsce na tle niektórych przykładów większych zbiorów specjalnych,
znajdujących
się pod
opieką Ministerstwa Kultury i Sztuki:
-
.
l4 Dla
porównania
można też dodać, iż np. jedno Państwowe
Muzeum
Etnografii w Leningradzie
posiadało w 1948 r. do 250000 obiektów. (Sow.
Etnogr., 1948 N. l, s. 222) mając QCzywiście znacznie szerszy zasięg geograficzny.
L; Uwagi
i uzupełnienia,
a które prosiłam referując
powyższe dane :la
konferencji muzealnej w Warszawie, zwołanej przez CZMiOZ 19-20 V 1955
roku, uwzględniłam
w tekście lub w przypisach. Dalsze sprostowania
lub
uzupełnienia
dotyczące stanu zbiorów z 1. 1. 1955 r. mogą być wydrukowa:1e w następnym
tomie "Ludu".
16 Nie używam
tu terminu "specjalizacja"
mu£eów, gdyż w niektórych
wypadkach
posiadanie
większej
ilości okazów z wybranego
działu nie
;.Llo w parze z planowym
ich gromadzeniem
i opracowywaniem.
Różne
Ilości okazów z wymienionych
działów znajdują
się oprócz tego w wielu
innych muzeach; z braku danych nie można ich było uwzględnić.
363
362
Zbiory
z
tere:lU
Łowiectwo
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Rybołówstwo
Szczecin
(Muz. Pomorza
Zachodniego)
Toruń (Muzeum w Toruniu)
Kartuzy (Muz. Kaszubskie)
Pasterstwo
Zakopane (Muz. Tatrzańskie)
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Bytom (Muz. Górnośląskie)
Cieszyn (Muz. w Cieszynie)
Pszczelnictwo
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Toruń (Muz. w Toruniu)
Uprawa roślin
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Łódż (Muz. Arch. i Etnogr.)
Warszawa (Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Górnictwo
Bytom (Muz. Górnośląskie)
Kielce (Muz. Świętokrzyskie)
Budownictwo (modele chat)
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Rzeźba figuralna
Bytom (Muz. Górnośląskie)
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Rabka (Muz. w Rabce)
Warszawa
(Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Warszawa (Zbiory Min. Kult. i Szt.)
Drzeworyty ludowe 18
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Zdobione przedmioty gospodarskie
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Polski!'
Warszawa (Muz. Kul. i Szt. Lud.)
Zakopane (Muz. Tatrzańskie)
l"ormy piernikarskie
Bytom (Muz. Górnośląskie)
Cieszyn (Muz. w Cieszynie)
Gliwice (Muz. w Gliwicach)
Krakó\"l (Muz. Etnograficzne)
Koszalin (Muz. w Koszalinie)
Racibórz (Muz. w Raciborzu)
Toruń (Muz. w Toruniu)
\Varszawa (Muz. Narodowe)
Wrocław (Muz. Śląskie)
Plecionkarstwo
Kwidzyn (Muz. w Kwidzynie)
fzczytno (Muz. w Szczyt:lie)
Sitarstwo
Lublin (Muz. w Lublinie)
Sprzęty
Warszawa
(Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Obrazy malowane na szkle
Bytom (Muz. Górnośląskie)
Gliwice (Muz. w Gliwicach)
Jelenia
Góra
(Muz. w Jeleniej
Górze)
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Warszawa
(Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Zakopa:le (Muz. Tatrzańskie)
Wycinanki i nalepianki
Lublin (Muz. w Lublinie)
łJowicz (Muz. w Łowiczu)
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Warszawa
(Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Warszawa (Zbiory Min. Kult. i Szt.)
17 Z braku
dostatecznych
danych w okresie pisania artykułu nie omawiam specyfikacji
pozapolskich zbiorów europejskich
i zbiorów pozaeuropejskich, ani też nie wyczerpuję
zróżnicowania
bardzo cennych zbioró,,'
Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego
w Łodzi.
1~ Muzeum
Etnograficzne
w Krakowie
posiada
poważne
archiwum
ikonograficzne,
obsługujące całą Polskę, a często i zagranicę·
Tkanin~'
Białystok (Muz. w Białymstoku)
Bielsko-Biała
(Muzeum w BielskuBiałej)
Olsztyn (Muz. Mazurskie)
Warszawa
(Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Warszawa (Zbiory Min. Kult. i Szt.)
Klocki do drukowania tkanin
Białogard (Muz. w Białogrodzie)
Brzeg (Muz. w Brzegu)
Bytom (Muz. Górnośląskie)
Cieszyn (Muz. w Cieszynie)
Darłowo (Muz. w Darłowie)
Gliwice (Muz. w Gliwicach)
Koszalin (Muz. Etnograficzne)
Kraków (Muz. Narodowe)
Kwidzyn (Muz. w Kwidzynie)
l\1iędzyrzec (Muz. w Międzyrzecu)
Olsztyn (Muz. Mazurskie)
Przemyśl (Muz. w Przemyślu)
Racibórz (Muz. w Raciborzu)
Słupsk (Muz. w Słupsku)
Szczecin
(Muz. Pomorza
Zachodniego)
Szczybo
(Muz. w Szczytnie)
Toruń (Muz. w Toruniu)
Wrocław (Muz. Śląskie)
Zakopane (Muz. Tatrzańskie)
Zamość (Muz. w Zamościu)
Farbiarstwo roślinne i zwierzęce
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Hafty i koronki
Bytom (Muz. Górnośląskie)
Gliwice (Muz. w Gliwicach)
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Kraków (Muz. Narodowe)
Warszawa (Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Warszawa (Zbiory Min. Kult. i Szt.
Lud.)
Odzież i strój ludowy
Kraków
(Muz. Etnograficz:le)
Warszawa
(Muz. Kultury
i Sztuki
Ludowej)
Warszawa
(Zbiory Min. Kult. i Szt.)
Garncarstwo
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Kraków (Muz. Narodowe)
Lublin (Muz. w Lublinie)
Łowicz (Muz. w Łowiczu)
Łódż (Muz. Arch. i Etnograficzne)
Warszawa (Zbiory Min. Kult. i Szt.)
Warszawa (Muz. Kult. i Szt. Lud.)
Kafle
Kraków (Muz. Etnograficz:le)
Kraków (Muz. Narodowe)
Olsztyn (Muz. Mazurskie)
Szczytno (Muz. w Szczytnie)
Brzeg (Muz. w Brzegu)
Zdobnictwo i obróbka skóry
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Kraków (Muz. Narodowe)
Zakopane (Muz. Tatrzańskie)
Zdobnictwo i obróbka metali
Kraków (Muz. Narodowe)
Zakopane (Muz. Tatrzańskie)
Zdobnictwo i obróbka bursztynu
ł..
omża (Muz. w Łomży)
Szopki
Kraków (Muz. Historycz:1e)
Maszkary
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Pisanki
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Kraków (lV.l:uz.Narodowe)
Warszawa (Zbiory Min. Kult. i Szt.)
Wyroby z ciasta
Kraków (Muz. Etnograficzne)
ł,omża (Muz. w Łomży)
Podłażniki (pająki)
Kraków
(Muz. Etnograficzne)
Zabawki
Kraków (Muz. Etnograficz:1e)
Tańce (modele)
Kraków
(Muz. Etnograficzne)
364
Instrumenty
muzyczne
Poznań
(Muz. Narodowe: Instr. Muz.)
Lecznictwo
Chorzów (Muz. w Chorzowie)
Muz.
Kraków (Muz. Etnograficzne)
Zwyczaje
prawne
(miary,
godła)
Kraków (Muz. Etnogaficzne)
znaki,
Oprócz wyżej wymienionych
zbiorów należy wymienić zbiory specjalne, znajdujące
sie w ramach innych i:1stytucji, a mianowicie:
rybotowstwo
do niedawna
w tak zwanym
Muzeum Kłusowniczym
\V Łopusznej
pod Nowym Targiem (ok. 70);
pszczelnictwo
-- kolekcja
narzędzi bartniczych
(61) w Muzeum Przyrod:J.iczo-Leśnym przy Białowieskjm
Parku Narodowym
jako ośrodku wy,tawowym lU w Białowieży;
uprawa
roślin zbiory narzędzi rolniczych znajdują się w Warszawie
w Instytucie Elektryfikacji
i Mechanizacji
Rolnictwa 20;
górnictwo
--- zbiory narzędzi, sprzętów górniczych itp. w Muzeum Górniczym Związku Zawodowego Górnikóv- \v Sosnowcu (4000) oraz w Wieliczce w Muzeum Salinarnym;
wyroby
z bursztynu
w Muzeum Ziemi w Warszawie.
Jedną z najpowaŻ:J.iejszych
kolekcji
sztuki
ludowej
Polski,
liczącą
w 1954 r. 5500 obiektów, a w 1957 r. ok. 10000 posiada Ministerstwo
Kultury i Sztuki, (Centralny
Zarząd Sztuk Plastycznych
i Wystaw, Wydział
Sztuki Ludowej) w Warszawie. Zbiór ten obejmuje rzeżbę, malarstwo, wycinanki, pisanki,
stroje ludowe oraz zdobnictwo
wyrobów drewnia:lych,
ceramicznych,
tkanin itp. Kolekcja ta, spełniająca
rolę usługową, miała
wejść do zbiorów stołecznego Muzeum Kultury i Sztuki Ludowej.
Obok niej należy wymie:lić, poważną kolekcję sztuki ludowej, należącą
do Wzorcowni
Krajowego
Związku
Spółdzielni
Przemysłu
Ludowego
i Artystycznego
CPLiA w Warszawie. Liczy ona 4000 obiektów. Składają
się na nią stroje, tkaniny,
ceramika,
wyroby z metalu, wycinanki
itd.
~łużące jako wzory przede wszystkim dla produkcji, lecz również dla celów społeczno-oświatowych.
Zbiory sztuki ludowej i rzemiosła posiada również Wzorcownia Instytutu Wzornictwa Przemysłowego
w Warszawie.
Obiekty sztuki ludowej
znajdują
się rozproszone
w muzeach kraj 0wawczych
PTTK, które ostatnio IJowstają (:J.p. w Myślenicach,
w woj.
krakowskim
oraz \V Bieczu, Gorli::ach i Krośnie); w muzeach diecezjallU Muzeum
założone w 1922 r., posiadające
2546 okazów puszczańskich,
nie jest instytucją
samodzielną lecz wchodzi w skład Białowieskiego Parku
Narodowego.
20 Zbiór po prof.
Biedrzyckim
w znacznym procencie
\V okresie
wojny i w pierwszych
latach powojennych.
pcdobno ok. 45 obiektów.
i;
uległ zniszczeniu
Obecnie liczy 0:1
r
I
365
nych i muzeach pod opieką władz kościelnych, np. w Raciążku
clawek), Złakowie (pow. Łowicz) itd.; przy niektórych szkołach,
111 (pow. Szubin) oraz u wielu prywatnych
kolekcjonerów.
(pow. \'nonp. w Kcy-
Miejskie Rady Narodowe posiadają czasem zbiory etnograficzne:
;'vrRN
w Wiśle np. pragnęła
oddać swe zbiory do Muzeum, które skupiałoby
wytwory kultury ludowej Beskidu. Podobnie MRN w Krapkowicach
n. Odra
w pow. opolskim
posiadała
resztki dawnego większego zbioru etnogra-'
ficznego.
Przykłady
powyższe
oczywiście
nie wyczerpują
cal ości zagadnienia
zbiorów etnograficznych
rozproszonych
w Polsce, o których nie posiadamy
całkowicie dokładnych
danych.
W związku z istnieniem
w Polsce zbiorów et:1ografieznych
znajdujących się poza opieką Ministerstwa
Kultury i Sztuki, należałoby dla skoordynowania pracy stworzyć z nimi stałą więż pozwalającą
na wciągnięcie
tych zbiorów do ogólnej ewidencji w celu usprawnie:1ia
możliwości korzystania z nich w pełni do celów naukowych i spolecznych.
Odnośnie do zasięgu działania muzeów zaznaczyć należy, iż zbiory z calej Polski, aczkolwiek w różnym stopniu, gromadzone
są przez Muzeum
Kultury i Sztuki Ludowej w Warszawie,
Muzeum Etnograficzne
w Krakowie, Muzeum Archeologiczne
i Etnograficzne
w Łodzi, Muzeum Narodowe w Poz:1aniu.
Dział Etnograficzny
Muzeum w Toruniu, przekształcony
od 1. L 1959 r.
Muzeum Etnograficzne,
gromadzi obiekty z północnej Polski, a jedynie
obiekty rybackie z całej Polski.
w
Pozostałe muzea mają zasięg wyra żnie regio'1alny
kie obszary zajęte przez mniejsze lub większe grupy
spokrewnionych
grup etnicznych.
obejmując poblisetniczne lub zespoły
21,
Regiony te wahają się w granicach
paru powiatów
Muzea regionalne
z:1ajdują się p~eważnie
w jednym
ośrodków danego regionu.
lub województw.
z poważniejszych
Istnieje potrzeba pewnej dyslokacji
wybranych
zbiorów w niektórych
muzealnych
placówkach
śląskich.
szczególnie
ważnych
ze względu
na
obsługiwa:1ie największego
robotniczego terenu Folski.
Potrzebne są etnograficzne
placówki muzealne
np. na terenie Pienin, na Kujawach (w Kruszwicy
21 Zob. wypowiedzi
t. "Ludu".
kierowników
muzeów
lub muzea-wnętrza
nad Gopłem) itd.
w spra '.\'ozdcwiach
chat,
w 42 i ·12
r
366
M uzea
:1 a w o l n y m
p
I,.
o w i e t r z u.
Muzea typu skansenowskiego
w Polsce w postaci chat
lub całych kompleksów
wsi w ramach województw:
22,
zagród, kościoł-
KOW
1. Woj. gdańskie
Wdzydze, pow. Kościerzyna,
2 chaty
-
zabytkowa
i nowoodbudowa:1a.
2. Woj. katowickie
Katowice - w parku znajduje się przeniesiony przed wojną z SyrY:1i oryginalny, zabytkowy kościołek, a poza tym dzwonnica i śpichlerz.
Bytom - w parku zabytkowy kościołek drewniany.
Chorzóv,. - na górze Wyzwole:1ia - kościołek drewniany.
Brenna, pow. Cieszyn .- stara chata kurna i folusz będący w ruchu (pod
opieką konserwatora) 23.
3. Woj. krakowskie
Kraków - kościołek w lesie Wolskim,
Zakopane - kompleks chat we wsi Kościeliska, kościołek na Harendzie.
Zubrzyca Górna, pow. Nowy Targ - Dwór Moniaków.
4. Woj. olsztyńskie
Olsztynek kościołek
(rekonstrukcja),
którego
oryginał
znajduje
się·
w pow. Ostróda; parę chat i kuźnia dworska z pow. Pasłęk, oraz zespół
budynków (częściowo w postaci rekonstrukcji):
chata, stodoła, szopa i tzw.
kleć z terenu litewskiego b. Prus Wschodnich rekonstr.24
i in.
W woj. wrocławskim
były dwie chaty-muzea.
Jedna z nich w Karpaczu
posiadała wiele nieautentycznych
sprzętów, druga w Szklarskiej
Porębie
doskonale urządzo:1a przez prof. dr T. Seweryna przez kilka lat spełniała
rolę muzeum-wnętrza.
Projektowane
od lat Centralne Muzeum na Wolnym Powietrzu w Warszawie dotychczas nie zostało nawet zapoczątkowane,
aczkolwiek Muzeum
Kultur Ludowych włożyło w tę sprawę wiele wysiłku, biorąc pod uwagę
tereny w Wila:1owie lub na Bielanach. Planowane
jest utworzenie już zapoczątkowanego
Muzeum na Wolnym Powietrzu
w Krakowie,
w Parku
Wolskim, w Poznaniu nad. jeziorem Maltańskim,
w Pyzdrach i w Krotoszynie oraz w Kieleckim, w Bielanach Kapitulnych.
Czynio:le są przygotowania do stworzenia Skansenu w Parku Kultury i Wypoczynku między
Katowicami 25, Chorzowem,
a Siemianowicami
i w Parku Pszczyńskim.
22 Brane
są tu pod uwagę same obiekty budow:1ictwa ludowego lub też
również wewnętrzne
urządzenie w postaci sprzętów, narzędzi itp.
23 Dane
dotyczące Śląska zawdzięczam Dr Longinowi Malickiemu.
24 H. Skurpski.
Muzeum "Skansenowskie"
w Olsztynku,
"Lud«, t. 37;
1947, s. 412-415.
25 Wszystkie
zabytki woj. katowickiego
podlegają
Wydziałowi
Kultu-
ry MRN.
367
!I
Projekty podob:1e były v.rysuwane dla Torunia lub Parku Narodowego nad
Gopłem i w innych miejscowościach.
Jak widzimy znikoma jest ilość naszych zabytków budownictwa
ludowego wykorzystanych
jako wnętrza
muzealne.
Dla porównania
można
wymie:1ić, iż w roku 1955 Szwecja oprócz ogromnego Skansenu w Sztokholmie i kilku innych większych, posiadała około 700 urządzonych
zagród
lub chat (muzeów-wnętrz)
w terenie.
Zbiory
etnograficzne
w ramach
administracyjnej
o r g a n i z a c j i m u z e a l :1 i c t w a w P o l s c e. Znakomita
większość
zbiorów etnograficznych
w Polsce znajduje się pod zarządem Centralnego
Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków
Ministerstwa
Kultury
i Sztuki
\V Warszawie.
W powyższych ramach na początku 1955 r. układ administracyjny
muzeów przedstawiał
się :1astępująco: istniały w Polsce 3 etnograficzne
muzea
autonomiczne:
1) Muzeum
Kultury
i Sztuki
Ludowej w Warszawie '8.
2) Muzeum Etnograficzne
w Krakowie, 3) Muzeum Etnograficzne
w Łodzi
oraz Dział Etnograficzny
autonomicznego
Muzeum
Tatrzańskiego
im.
T. Chałubińskiego
w Zakopanem.
Zbiory et:lograficzne
posiada też autonomiczne Muzeum Historyczne w Krakowie.
Poza tym zbiory znajdują
się w wyodrębnionych
lub niewyodrębnionych Działach Etnograficz:1ych lub Oddzia.łach Muzeów Narodowych, bądź
tzw. muzeów okręgowych lub podległych im tzw. muzeów podopiecznych,
niejednokrotnie
do niedaw.na nie posiadających
fachowego kierownictwa.
Układ tych Działów
w zakresie
zależności
i opieki przedstawiał
się
w końcu grud:1ia 1954 r. następująco:
1. Muzeum
Górnośląskie
w Bytomiu posiadające
Dział Etnograficzny
2. Muzeum Pomorskie w Gdańsku
posiadające Dział Etnograficz:1Y
w organizacji
3. Muzeum Świętokrzyskie w Kielcach posiadające
Dział Etnograficzny
et
Dawne
Muzeum
Kultur
Ludowych.
Muzea podległe:
Muzeum w Bielsku
w Cieszynie
w Częstochowie
Oddziały:
w Chorzowie
w Gliwicach
w Zabrzu (w zaczątku)
Muzea podległe:
Muzeum w Kartuzach
w Kwidzynie
Oddział:
we Wdzydzach (skansen)
Muzea podległe:
l'vIuzeum w Radomiu
369
368
4. Muzeum Narodowe
w
wie
nie
posiadające
Etnograficz::lego
KrakoDziału
5. Muzeum w Lublinie posiadające Dział Etnograficzny.
6. Muzeum Sztuki w Łodzi nie posiadające Działu Etnograficznego.
7. Muzeum Mazurski", w Olsztynip.
posiadające
Dział Etnograficzny
8. Muzeum
niu.
Narodowe
\"1
pozn8.-
9. Muzeum w Rzeszowie posiadające Dział Etnograficzny.
10. Muzeum Pomorza
Zachodniego
w Szczecinie posiadające
zbiory
etnograficz::le.
11.
Muzeum w Toruniu posiadaj qce Dział Etnograficzny.
12. Muzeum Narodowe w WarszaDziału
wie
nie
posiadające
Etnograficznego.
Muzea podległe:
Muzeum w Nowym Sączu
w Rabce
w Tarnowie
w Żywcu
Oddział:
w Krakowie
Muzea podległe:
Muzeum w Chełmie
w Zamościu
Muzea podległe:
Muzeum w Łęczycy
w Piotrkowie
Tryb.
w Sieradzu
w Tomaszowie Maz.
Muzea podległe:
Muzeum w KętrzY::1ie
\V Szczytnie
Muzea podległe:
Muzeum w Kaliszu
w Lesznie
w Międzyrzeczu
w Zielonej Górze
Oddziały:
w Poznaniu
Oddział Instrumentów
Muzycznych
w Rogalinie (Dział Etnograficzny)
Muzea podległe:
Muzeum w Jarosławiu
w Przemyślu
w Sanoku
Muzea podległe:
Muzeum w Darłowie
w Koszalinie
w Słupsku
Muzea podległe:
IVluzeum \V Grudziądzu
w Włocławku
Muzea podległe:
Muzeum w Białymstoku
w Łomży
w Łowiczu
w Płocku
II
l
13. Muzeum
Śląskie
posiadające
we Wrocławiu
Dział Etnograficzny
Muzea podległe:
lVJuzeum w Bolesławcu
w Brzegu
w Zielonej
Górze
w Karnie::1nej Górze
w Opolu
Nysie
"\v
w Raciborzu
W związku z reorganizacją
muzealnictwa
ilość muzeów, posiadających
etnograficzne
zbiory muzeal:1e podległe CZM i OZ zmniejszyła
się od
1948 r. o liczbę około 2027 dzięki komasacji zbiorów w większych muzeach,
toteż znajdowały się one w 59 muzeach 28, z których zaledwie około 20 posiadało fachowy personel etnograficzny 20, powołany do prowadzenia
badań,
gromadzenia
zabytków, dokumentacji
itp., reszta jest pozbawiona
naukowego kierownictwa
w zakresie etnografii.
Ostatnio aktualne
jest przejście muzeów pod opiekę Rad Narodowych.
Sprawa ta jest bardzo powaba,
chodzi bowiem o to, aby w dalszym ciągu
rozwijać osiągnięcia muzealnictwa
polskiego w zakresie organizacji i fachowej opieki nad zbiorami, oraz w zakresie planowania w oparciu o budi,ety ustalane
przy
uwzględnianiu
naukowo-badawczych
i społecznoof.wiatowych potrzeb danego terenu w ramach planów ogólno-polskich.
Ogólna ilość muzeów etnograficznych
oraz muzeów i innych instytucjI
rosiadających
zbiory etnograficzne
wynosi w Polsce około 75 jednostek.
Zob. K. P i e t k i e w i c z, Stan muzeów i ,zbiorów etnograficznych
"Lud", t. 36: 194(,;,s. 389-396; tenże, op. cit., "Lud" i.; 37: 19·17;
s. 409-412; R. R e i n f u s s, Stan Muzealiów
etnograficznych
w województwie
wrocławskim,
"Lud", t. 38: 1948, s. 416-431.
27
lI,;
Polsce,
2" Liczba
ta jest niezupełnie
dokładna,
otrzymałam
ścisłych da::1ych dotyczących
cych w tym czasie likwIdacji.
gdyż w kiiku wypadkach
nie
niektórych
muzeów podlegają-
29 Z braku
wyczerpujących
danych nie poruszam tu szczegółowo sprawy personelu
omawianych
muzeów, dodam jedynie, że w wielu wypadkach dział etnograficzny
w muzeum opierał się na pracy tylko jednej
osoby (np. w Muzeum w Bytomiu, Olsztynie, Pozna:-liu, Rogalinie, Tomaszowie Maz., Wrocławiu i in.) Ilustruje
to dostatecznie
trudności należytego wywiązania
się z odpowiedzialnych,
a tak bardzo wielostronnych
obowiązków
naukowo-badawczych,
ściśle muzealnych
oraz oświatowospołecznych, jakie ciążyły :-la tych pracownikach.
2-1 ,.Lud",
t. XLIV.
371
370
NaJ'większa
nych
terenów
h d
ch z Polski oraz L1poc o zący
na początku 1955 r. wynosiła:
przybliżona ilość obiekt6w
·łowiańskich i europejskich
S
woj. krakowskie
łódzkie
warszawskie
katowickie
wrocławskie
bydgoskie
rzeszowskie
lubelskie
" poznansJde
29153
16594
13260
10393
5l0e)
492!l
4lfH
3733
2163
"
białostockie
olsztyńskie
opolskie
kieleckie
gdańskie
szczecińskie
koszalińskie
zielonogórskie
18t,'!
142'i
1412
1Gt~l
101.
lOIlojj\;t·~ prZ2Z~ mni(;:, aby zębne odnCJŚne
dane drog'1 :omJdety
rozeslanej prze:c PT'L nie dale: całkowicie pożądanego
rezultatu
nie tylko
z brak~~ odpowiedzi z kilku muzeów, lecz I. braku w wielu muzeach kata~01ÓW p!.".
