-
Title
-
Teatr lalek a folklor / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1969 t.23 z.2
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1969 t.23 z.2; s.109-124
-
Creator
-
Jurkowski, Henryk
-
Date
-
1969
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4500
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4850
-
Subject
-
folklor ludowy
-
teatr lalkowy
-
Text
-
П. 7. Scena
wystawiane
Henryk
adoracji
w Teatrze
współcześnie.
początku
L A L E
swego
istnienia
równolegle
z
w
t y msamytm
zasadzie
wienia
teatrem
d l atej samej
żywego
Pierwszy
repertuarem
w
W
dziejach
połowie
znamy
ną),
z dziejów
Myśl
2
nice
między
pracach
w
w
—
naszej
epo
„dla
dzieci".
zwrócił
stwierdzał
tea
Magnin
fazy,
hieratyczną
które
(kościel
popularną
które
spowodowały
Magnin,
d o sztuki
(ludową);
znamy
z
sami
lalek
stylu
tradycyjnym
a przede
teatr
tych
wszystkim
starano
lub
lalka
Możemy
aktora.
zestawienie
teatru lalek
n i e m a między
jedną
z
potwierdzeń.
lalek
w
i teatru żywego
nimi
odmian
naszych
Fakt
jako
cech
istotnych
sztuki
a
t e n zachęca
sztuk
szczególnie
wożytnych,
elementów
aktora
różnic,
znajduje
skła
dowiodłoby,
że t e a t r
Teza
lalek
Magnina,
coraz
więcej
Warto
skutkami
obrzędach
ewolucję
teatru l a
j a k teatr
Egiptu. Wraz
lalkarza
żywego
antycznej
iz t y m i
w kierunku
tuarze
Grecji
obrzędami
sztuki
mime-
brały
udział
siebie
ny
w
którą
który
Lalki
pokazach
o
tego
typu
życie.
podejrzenie
on w
współczesny:
W
d o spojrzenia
na
dzieje
uwzględnieniem
sztuki teatralnej
w
ogóle.
Przedstawienia
jako
t e n sposób
swoich
walki
lalkowe
zresztą
występach
i
działań
wyprzedziły
mimu
reper
staro
m a własne,
sprowadzał
Z
drugiej
temat
rycerzy
w
.
która
czarów.
wojenne
wręcz
6
sztukę
istotę,
przed
d o czasów n o
erotyczne
X V I I w .
o uprawianie
erotycznym,
rodzaje
przetrwały
kontynuował
przygody
zaś t o w a
programach,
charakterze
skomorochów
traktował
jego
Niektóre
pokazywał
aktorzy, w y
n a pewno
j a k n p .przedstawienia
Lalkę
znamy n a
je
wychodzili
i satyrycznym.
średniowiecza
podjął
(Potheinos),
przed
5
rosyjskich
tajemnicze
antyczne
m i m u w e wszystkich
lalkowych
żytnego.
że lalki
Eurypidesa .
teatrowi
sztuk
teatralnej.
czasach,
na fragment
i
d l a dzieci.
tragedii. J a k się w y d a j e ,
skene,
parodystycznym
M i m
pobieżne
szczególnie
nazwisko
konawcy
pięknych,
znaną
w
przypuszczać,
tej samej
rzyszyły
go za m a r
źródła
przedstawieniach
stawień
l u b uważały
które
żywego
genezie
ten, podobnie
starożytnego
ogólniejsze zaś,
Prace
teatru
R
o d teatru
nad ewentualnymi
poświęconej
że teatr
przeszła
róż
cechy
O
tycznej.
na
przed
L
się n a d p r z y c z y n a m i ,
tego
się
literatury
m a swoje
nawet
wet
w
K
teatru lalek
przeznaczenie
zastanowić
dowodzi,
aktora,
1. p o ł .
się podkreślić
klasyfikacji
lalek
żywego
L
zjawisk.
4
George
W
oddzielenie
Przegląd
lek
O
też do zastanowienia
i
również
teatru
akcentowali
teatrem
j e j wyróżniki.
przez
rozwinięcia.
lalkarze
i
poświęcone
aktora
w
następnie
F
Zachęca
przedsta
w
A
się
3
teatru
Przedstawienie
К
sztuki .
dowych
jest
nawet
przeważnie
Nawet
że
Liege.
się
aktora
artystycznych,
t y m prace
pomijały
gines
problemy,
teoretycznych,
lalki
dawał
te same
i
się szerszego
teatrem
sięwzięciach
szczególne
—
„dużego":
ta, popularyzowana
stulecia
i
przynależność
(dworską)
żywego
rozwijał
Posługiwał
wyłącznie
bowiem
teatru
, n i e doczekała
naszego
a
jego
te same
dramatycznego
lalek
Charles
X I Xw . — odnajdujemy
odnajdujemy
W
jego
arystokratyczną
Sand
prawie
historyk teatru lalek,
n a oczywistą
tralnej.
teatr
aktora.
publiczności. 'Dopiero
ce został o n p r z e z n a c z o n y
uwagę
F. Pineta,
Jurkowski
T E A T R
Od
Lalek
ze
na
stro
całkowicie
szczególnym
oblężniczych .
o kilka
7
stuleci sztu-
109
ki,
poświęcone
żywego
cerski
do
przygodzie
aktora.
stał
I
się
naszych
tak od
specjalnością
czasów
lalkarzy
sycylijskich
tych
już
teraz
oraz
popularnej
wienia
nie
te
przyznają
oczywiście
110
w
i
teatru
postaci
lalek
i
naiwnych
belgijskich,
w
rycerskich
Ariosta
Dziś
folkloryści
misteria.
i teatrolodzy
ludowy,
8
i
opar
Tassa
przedsta
co
lalki
w
dramacie
który
na
ludowego
misterium
wśród
w
teatrze
z teatrem
stawień
kom.
ściach
Z
czasem
władz
l u b co
jednak
je
lalek,
m. in. w
Kuba
9
o zadomowieniu
z drugiej
zaś
Anglii.
Przekąska ,
się
o
błaz
związkach
popularnym.
religijnych,
czynili
kościele,
błazen
strony
lalkarzy
nacisku
płochym
w
nich
z jednej
Zainteresowanie
rezultatem
obejmował
już
się
świadczy
ciwnych
spotykamy
liturgicznym —
Znajdował
zgod
.
średniowiecznych
Pierwsze
się
przedstawień
przedstawień,
charakter
ry
zachował
przygodowej.
wyraźnie
teatrach
repertuar
literaturze
lalkarzy
i
grane
na poematach
mają
Repertuar
rycerskiej,
samego początku
dla
gorsza
lalkarze
choć
misterium
kościelnych
w
przedmiotem
i
było
nieobyozajnym
nabrali
serca
parodii.
prze
rozryw
dla
sprzyjających
swoich
m. in.
świeckich,
przed
okoliczno
П. 2. Plan
mansjonów
Eet'eem,
nego
mansjonu
do drugiego.
II.
Lalkami
wystawiano
misteriów
się
w
się
bliczności
ponad
na
przede
i
to
Boże
z
granymi
że
bez
przerwy
i
te
one
Szczególnie
chwili
obecnej.
nionej:
intermediów
staci,
te
się
a
z
do
jeszcze
W
w
znacznie
ograniczona
niektórych
rewię
epoki
czy
innych
do
przedstawień o charakterze
pots-pou'wis, w
fragmentów
znajdowały
gmenty
innych
wiskiem
skich
misteryjnych
(misterium
rozwojowe.
że
kiego
W
w
się
nik.
„żywe")
ona
widowiska
teatrze
jak
diantów.
polska
w
właściwością
satyrycznego
komedii
opera
—
szopki
w
swój
wpływały
na
lalkowy
to
Lalka
wanym.
kościelne
ne
przez
bywała
Zakazy
i
wielokrotnie
przedstawień,
świeckie,
przeoczenie.
pomijały
Również
aktorem...
słynna
tradycji
teatrze
komedia
Poeci
każdym
we
komedii
kraju
miał
popularnych bo
inne
a
w
jak
szczególną
Europy.
bohatera
miejscowemu
znana
parody-
lalkowa,
Była
popular
imię.
Poliszynelem,
Pietruszką,
i
jej
krajów
udziałem
Francji
Rosji
komedii
teatru
i
dell'arte
angielskich
właśnie
Woltje,
W
we
Anglii
Włoszech
Niemczech
swoje
bohaterowi
imie
ta miała
Kasperle,
także
Franza
sobie
i
swoją
postać
komedii
ironicznych
w
rzył
własną
przez
w ł a d z e . ™> d a
zapew-'.^szosci
. Był
to
typowy
lalkowych
monopolistyczne, *!?wpływem
stylu
postać
komedii
zastąpił
liczna
1 3
1 2
i
Sanda
Sanda.
obdarzył
go
dla niego
romantycznym.
bohatera
literacką
Maurice'a
, i napisał
stwo
Balandar-
występujący
pod
dell'arte. O s t a t n i m - o g n i w e m
do
wiele
Sand
popularnego
pisanych
ro
Lafleur,
.
kontynuację
Kasperla,
mieszczuch,
sztuk
ich
i m także
Kaśparek
Pocciego
Larifari
lalki,
który
postacie
Hanswurst,
popularnych, takich jak
datkowym imieniem
zaś
towarzyszyły
komediantów:
Towarzyszyła
Tchantches
sztuk
upodobał
wydawane
4
z
dell'arte
lalkowa
zarówno
większości
niemieckim.
postaci
1 4
Niem
kontynuowane
imitatorskich
ulicznej
dla
przekazał
Tradycja
uprzywilejo- .
w
Kasperle.
najczęściej
sceny
postaci
Punchem,
w
niki:
—
w
w
potrzeby
zastępstwa
komedia
były
stuleci. Opera
przedstawień
wspólną
Guignol,
czyn
opera,
komediantów
dzina l o k a l n y c h postaci
odpowied
następujące
rodzajów:
przez wiele
w
trans
razie
powszechna
była
Pickelherring
kome
niemal
wykształcili
jarmarcz
angielskich
w
dell'arte
w
zarówno
by
w
wędrownych
Potrzeba
ponadto
który
konku
trzydziestoletniej.
tych
Postaciom
.
lalek,
aktorów.
była
łatwym
Komedia
z
jest
i
Lalkarze
owa
swych
teatrów
i
niem
świec
1 1
lalki
postaci
„żywa".
jed
o
stycznych.
same
politycznej
teatrach
zespołach
zja
tanim
komplet
żywych
lalek
w
Pulcinellą,
lalkar-
polskiej
z
г
raczej
pryncypałowie
angielskich
właściwości
tendencje
spotykano
teatrze
był
fra
te
zupełnie
szopki
lalki
miała
rodziny
z nimi
świeckie
rozwoju
d e l i ' a r te,
wędrownych
J a k się w y d a j e ,
dużej
i dzieli
w
nego,
obok
więc
teatr
to
drama
także
i
haterów,
stały
których
się
przez
kontynuację
po
powstania
nie jest
i te same,
podstawą
nowożytnym
Również
do
misteryjnych
Szczególną
stała
zespołach
nych,
Szopka
u n i k a l n y m , ale należy
przedstawień
źródła
to,
sztuk.
inter
procesję
małych
asumpt
aktorów
były
aktorem
też
ze s o b ą
nimi
była
rzecz
innych —
zespołu
dały
do
zmie
na
krajach
raczej
moralitetu. W
wykształcenia
w
postaci
się
zawsze
Każdy
utrzy
zachowało
była
Dlatego
zastąpić
cztery
Narodzenie
i
została
świeckich.
złączyły
podstawą
Boże
się w
misteryjna
pochodzącą
tów,
na
popularność
Zachowało
część
media
się
misterium
nieprzerwaną
zazdrosne
kolejno
lalki.
czech po w o j n i e
wieki.
mało
Lalka
mieli
misterium
ponad
Francji,
porcie.
p u
przetrwały
Pańską"
—
się
;
we
mora
prostej
m sterium
przenosi
Verviers.
rentów, a nie o
zdobyły:
Utwory
10
y
i
Akcja
Eet'eem,
np.
odmianę
nich
uznaniem
, Męką
Belgia.
I, II,
specjalizowano
Doroty .
panny
zdecydowało,
lat wraz
Narodzenie,
—
spośród
wszystkim
zapewne
dwieście
późniejszą
hagiograficznych
popularność
i Ścięcie
marnotrawny
i
renesansowe
utworach
Największą
cieszyły
również
misteria
atrakcyjnych
litetach.
Syn
—
Verviers,
ó'. Mansjon
w
więkdużym
tej
kon
i n
5
4
II.
tynuacji,
4.
Wertep
t y l k o że w
z t e a t r u Józefa
Teatr
Ścięcie
Ten
Fausta.
tradycji
na
nym
i
w
repertuaru.
Przegląd
teatr
lalek
teatr
ten
w
Wyraźny
zdarzało
Wydaje
czenie
i
teatru. O
gólnie
som
w
i
że
Obok
liczyć
Takie
właśnie
a
szczególnie
ciągu
112
że
i e
teatru
wieku
ten
„żywego"
XVIII,
fakt
żywego
teatru
poza
,
to
za
był
tym
ma
teatru
Rozdział
teatru
też
jakiegoś
zależnych
tyczyły
były
teatry
lalek.
aktorem
poważne
techniczne
sprawy
a szcze
wszystkim
kla
właśnie
swoją
całości.
wędrownych
Lalka
od
komediantów,
bowiem
tańszym
scen
od
one.
w
dalszym
żywego,
aktorskich.
a
w y
L.ąlki
jakie
i
począt
Od
w
jeszcze
do
jego
tej
pory
stosunku
w
naszych
do
rodnych
teatr
etapów
upływie
Oczywiście
steriów,
trzy
tej
wniosku
gatunków
lalkowe
jest
wido
przetrwały
komedia
dell'arte
czasach.
do
ma
Podob
zachowany
w
zo
repertuarze
i w
dopiero
początku
na
na
spo
pew
środowisk
artystycz
inne
W
drogi.
przeskoczył
do
do
trwa
czasów.
teatru,
wieków
lalkarze,
tego
ca
pozio
X I X w. podejmowano
gdyby
rozwoju
dwóch
matycznego —
a
jak
z
na
obrębie
naszych
strony
ten skierować
lalek
ani
nie
się o n w r a z
w
nastąpiły
ze
wca
własnych
wprowadzili
zmiany
naszego stulecia, choć j u ż w
szczególnie
oznaczał
i technicznym
komediantów
przedstawienia
próby,
nie
popularność
angielskich
Zasadnicze jakościowe
wego
do
od
lalek,
repertuarowej
Potwierdzeniem
XX.
stał p r z e z l a l k a r z y
po
do
teatr
tyle.
Zatrzymał
elementów
istnienie
kontyinuację
by
które
wyrazu.
repertuarowym
pewnych
repertuar
teatr
jak
że
kształtowania
Misteria
tacie
zubożałe,
przy
jednak,
repertuarowe
żywym
w
,,lalkowego"
Lalkowa
nych,
skromną
to,
opóźnienie
teatru lalek.
teatralnej.
teatry
się
wieku
repertuaru
widowni
jest
przygotowania
teraz
początków
ne
został
Ważne
teatrem
wiskowych
sobie
skutki.
wyjątkami,
samodzielności
w., a zmiany,
zróżnicowanie
i
z
programowego
tylko
zwłaszcza
równie
tańsze
zna
od
lalek
środków
okresie,
działały
teatry
zarówno
Zresztą
znacznie
wymagania
pozostawał
„żywego"
dla
X V I I
także
aktora.
szersze
żywego.
le
łej
żywego
Oznacza
pogłębiające
mie
i renesansowy,
dostępny
idzie
publiczność
teatru lalek
obserwujemy
nie
następnym
większe
dworskich
na
się r ó w n o l e g l e
tym
znaleźli
l u b żadnego
XVII,
aktora
„lalkowego"
inne
to
nie
zasobnej.
ków
dorobkiem
i później
miała
już
powodów
i inne,
rozwijający
łym
była
teatrach
trudniejszych.
wieku
czeska.
najbiedniejszym,
różnych
mniej
ta
że
żywego
prowadzili
wewnętrzne,
w
od
choć
podziału
średniowieczny
co
pozostawała
posażenie
przez
sądzić,
zachowana
wspólnota
teatrów
w., nastąpiło
teatrów
pozwala
dzieł
szopka
nielicznymi
niewielkiego
wielowiekowe
szekspirowski,
mogły
mo
w
poza
Jesle,
to
z
miało
publiczności
racji
przedstawienia
przyswójonego
lalkowe.
ile teatr
a
całego
15
dyrektorzy
wykracza
widowisk,
jed
równocześnie
teatrowi
i
w
marnotrawnego .
lalkowego,
jedność
które
misterium
już
miejsca
publiczność
bioru
zebrać
zarys
że
5.
którzy
lalkarzy
lalek,
niemieckim
procesy,
Syna
kroku
pisany
elementy
sobie
żywe, j a k i
społecznym
XVIII
i
przejętym
II.
więc
siebie
Teatr
lalek.
się,
teatr
w
dla
zubożenie
z
rozwoju
w . Równocześnie
rozdział
się,
same
Moskwa.
przypadały
w.
teatrze
romantyzmu,
X V I I
n a początku
przedstawienia
te
powstał
Juana
stopniu
i teatru
nastąpił
tak
dotrzymywał
dużym
aktora
w
marno
podstawowym
X I X
atrakcyjne
łączyło
czasów
niemal' do końca
i
próbowali
repertuaru
do
dziełem
X V I I I
Lalek,
wszystkim
Juanem,
Lalkarze
I
Don
się
pozostawił
przede
fazie
które
Fausta,
Don
sobie
najbardziej
czescy
s z t u k i : Syn
końcowej
Narodzenie.
uniwersalnego,
już
Juana
w
Teatru
komediantom,
komediantów
z
stał
bohaterowie
lecz
lalek
Don
zawierają
utworze
tywy
wraz
teatrów
zauważyć
swego
dwaj
Centralnego
Hurwinek.
Doroty,
właśnie
Fausta
Boże
i
angielskich
francuskiej,
czeskim
można
są
Sejbl
panny
repertuarze
Dzieje
i
Muzeum
nie tylko wspomniane
i
trawny
z
teatrze,
Skupy:
wędrowny
lalkarzom
w
białoruski,
zbliżając
wiele
się
problematyki
rezul
różno
ponownie
teatru dra
żywego.
te
dwa
wieki
komedii
wieki
prawie
dell'arte
oderwania
wyłącznego
i
pewnych,
teatru
ży
uprawiania
od
m i
tematów
z
reper-.
tuaru
angielskich
komediantów
chanicznej
konserwacji
konano
nich
w
dzono
był
od
wielu
dodatkowe
teatrem
zatem
ców
i
w
Fakt
że
za
i
z prawami
teatru
rakter
repertuaru
i
wersji
zacznie
go
ludowej.
w
się
lalkowego
poszczególnych
chodzi
to
„sztuka
ludowa"
chodnych.
skusja
wana
nad
w
i
folkloru
czej
je
co
za
w
zakresem
że
swoistym
tym
pojęcia
nie
Julian
jest
to
z
z
poglądami
ko
wyjaśnić
opóź
aktora,
cha
zarówno
wewnętrzne
motywów
różnic
wszystkich
względzie
sztuki
wyjaśnia
sposobem
wątpliwości,
w
kultura
mówienia,
i
uwidacznia
„oficjalną"
Piwocki
ludowej
haśle
II.
jego
6.
dług
ra
ludu
pieśniami,
Szopka
.
się
przyjmuje
się
w
ludowa
zaproponować
z
te
obu
w
czyn
czym
pod
l u
zgodny
Hau-
rezultat
oraz
do
sztuki
Arnolda
się j a k o
zróż
wpływem
poszczególnych
„odskoku"
klas
kultury,
między
2 0
.
któ
kulturą
.
polskiej
badacze
zwra
t y m względzie
moment
wpro
nim kultury
łaciń
a
nurty
2 2
narodzin
X V I . Inni
i
być
przecież
ale
też
właśnie,
a
się
zaliczony
zjawiska
we
wpły
z
po
Lewańskiemu
.
mowa,
mógłby
owej
sztuki
średniej.
Dzia
okresie
kiedy
istniała
jedna
do
w
2 S
wy
oficjalna
niezależnie,
Julianowi
„średnia"
kul
miały
wzajemnych
szczególnie
t u była
sztuki
jednolitej
kultura
one
nie bez
kazały
którym
z
wcześniejszych
Rozwijały
jeszcze
z
kulturowe:
termin sztuka
o
wraz
feudalizmu
okresów
kultur,
lalek,
wodzeniem
z
praw,
Wpływy
on
w
okresie
dwa
własnych
Teatr
sprawie
polaryzację
okres
X V
chrześcijaństwa,
granicza
mechaniczna
za
wieku
społeczeństw
wów.
łał
in. w
—
o
dyscypliny
się
socjologa
pojawiła
powodują
m.
oparciu
w
że
wyjaśnić
ludową.
Właśnie
kultura
„folklor"
umysłowa
z
a
2 1
odrębnić
i
i
więc
społeczeństw
u w a g ę n a znaczący
skiej
uznał
wykształcenia
elementy
przełom
wadzenia
po
Słow
poziomie
ra
dy
opubliko
Podobnie
Krzyżanowski
odrębna
jego
ujawniła
ludowej,
Ludowej
pojęcia
w
właśnie
w
przypadku
poglądy
1 9
dlatego,
one
pojawienie
niemieckiego
klasowego
Te
cają
Piwocki
zrobić,
pozostaniemy
zarówno
lalek,
tym
ustalono
że s z t u k a l u d o w a
nicowania
trudności,
teatru
w
jednak
że pozwalają
determinowały
—
lalek
nieprecyzyjności
t y m idzie
Sztuce
polskiego
pogłębia.
informuje,
wynika
łatwo
które
sera
tury
Trudności
„Polskiej
nik
jego
trudność
Stosunkowo
ników,
Cóż
pojęciach
dziejów
jest
zresztą
dobór
z
najbliższej
To
teatru
jak i
o
zjawisk
.
1 S
niewystarczający?
tych
tradycyjnych
XVIII
folklo
istnienie
tematów,
gdy
wiele
ro
z
itp.
się
m a innych, j a k i dlatego,
Ksawery
komplikować,
żywego
oraz
i
poglądami
Jest
przy
okazuje
sprawę
dowej.
potocznego
można
teatru
odbior
X V I I
konfrontacji
będzie
wobec
szczególnie
z
nie
by
ludowym.
z
jednak
wierzeniami
„lud"
sobie
naukowej.
ulegał
można
komentarza.
wynika
Zdając
lalek
swoich
wieku
termin
świadczenia
wykorzystanie.
Główna
z
lalek
tylko
lalek
przemiany,
ich
dodatkowego
sztuki ludowej
nienie
wielu
teatrem
sztuki
ponieważ
do
innym
i
publiczności,
plebejskiej,
skonfrontować
historyków
nieczne,
wsi. Teatr
się
tego t e r m i n u . S p r a w a
spróbujemy
rystów
i
ludowy
okresie
oderwaniu
gust
stawał
teatr
tym
w
opowiadaniami,
gdy
wprowa
i , j a k się z d a j e ,
się
teatru
do
w
upodobniał
wymaga
X I X
zumienia
ich
miast
me
tylko
dyktował
publiczności
uznanie
także
gdy
ludu
z
sposób
ten
lalek
działał
te
wcale
Odwrotnie,
przekształceń,
Teatr
Prawa
nawet,
ten
wstępne
a
się
i
wykształconych
wymaganiom
powiedzieć
zmian
motywy.
prawom.
wywodzącej
nie oznaczały
gatunków.
dynamicznym,
sztuki warstw
podlegał
tych
z
po
Prowansji.
«-
A- •
113
powszechna
kultura
wszystkich.
teatru
warstw
głównie
i
dla
jedna
jednak,
związał
Polsce
X V I I
się
z
i X V I I I
przeważnie
w
był
wieku X I X
zonowym
na
z teatru
rakter
co
Boże
z
do
jej
losami
w.
teatr
uznany
nurt,
za
była
Narodzenie
i
jego
Szop
w
Europie,
jach
poziom
rozwoju
darczego
niż
u
zmieniał
nas
za
charakter
wprowadził
Właściwość
ją
wyższy
tę
do
niej
zauważył
czynnik
sztuki
element
Arnold
różnicujący
ludowej
gospo
wcześniej
profesjonalizmu.
Hauser,
ludową
i
który
przyjął
działalność
arty
Obok
zasadniczego
Hauser
stosuje
w
podział
„Volkskunst"
terminów
sztukę
podziału
swojej
pracy
dodatkowy
i
w
bardzo
ludową,
to
ludową
i
historii
sztuki
sztuki
K u n s t "
bliskie.
drugi
na
z filozofii
obrębie
„volkstumliche
jest
sztuki
O
dotyczy
ile
M
.
sztuki
Znaczenie
„o
na
obu
oznacza
charakterze
Sztuka
ma
ludowa
różnic
dzieła
sztuki.
osobą
lub
wość
istnieje
a
znały
aktorów,
114
obu
dziejów
dowe,
wyłoniły
dla Hausera
więc
zjawiska
bardzo
bardzo
późno.
dziedziną,
wykonawcą
Wykonawca
też
z
jest
między
połączenia
przykładów
siebie,
co
tych
i
i
użytkownik
najmniej
funkcji.
teatru,
nie
kę ludową
wej
i
rzadko
jest
tą
potencjalna
Odwołując
do
l u
a
nie
w
i od
należą
w za
dla ludowej,
nie-
Dodajmy
t y m przypadku
sztuki
i
jako
w
spo
przeznaczonej
ten
osobny
i sztukę o
—
sposób
dział
po
sztuka
z
Nie
grupy
naszą
Hausera
się
zjawiska
który
w
aktorów
uwzględnia
teatru
lalek
właśnie
i
jest
wzbudza
—
tu
ma
wska
pośrednie,
jak
obrębie
właściwej
obrzędu
wyodręb
publiczność.
interesujący
w
ludowym
podziały
sprawą
uczestników
grupy:
na właściwą sztu
charakterze
jak wszystkie
ludowy,
dlatego
Lalka
wieka
1.
jako
jego
jako
wej
kierunku
nas
proces
sztuki
specjalne
ludo
zaintereso
jako
w
zawsze
3.
lalka
busó
aktor
jako
teatralnych
wszystkich
działań
czło
poziomach
spo
obrzędów
religijnych
ma
miejsce
swoje
(topienie
Marzanny,
teatru
jak
misteryjnego
społeczeństwa
sądzi
Ksawery
jeszcze polaryzacja
aktor
w
i
ludowego
sztuce
Lajkonik,
ludo
wę
jaras),
kultury
którym,
stąpiła
na
poczynań:
właściwej
nolitej
publiczność
m u
element
gierskie
2.
współuczestnik
towarzyszyła
obyczaju
możli
się
sztuki
wanie.
samą
zwyczaje
które
reżysera,
której
profe
publiczności.
ludowej
niewątpliwie
osobne
Podział
specjalizacji
na wytwórców
owej
Polsce
Kunst)
ludowej
przesuwania
swoim
podział s z t u k i l u d o w e j
teatr
dwie
się
ludowym.
istniejące
sztuki
sztuki
i
działają
cech
orientacyjny.
chociażby
ale
sztuki
w
od
dzieł
miejskiej
(Volkskunst)
charakter
zywać
podział
publiczności
cech
znana
(volkstumliche
użytkownikiem
napotykamy
parateatralne,
w
że w p ł y w
ludu
łecznych
ludowym".
nie
wyższych,
głównie
Hauserowski
ofi
ludowej
pierwszy
klas
o charakterze
nił
styczną.
cjalną
do
do
kra
rezultatem
dzieł s z t u k i . W y t w ó r c y
dokształconej,
od
ona
różni
profesjonalizmem
wyraźny
dla
też
powstałą w
sadzie
Jest
Zakłada
wstała
trzeba
ludowej
gdzie
sjonalnej.
cha
Słusznie
b ę d z i e p o s ł u ż y ć się teorią s z t u k i
zachodnich,
pochodzeniem.
ludowym
swoim
tyleż
uchwycić
krajów.
charakterze
upodobnienie
se
sobie*
o
(właściwej)
wodował
teatrem
w
By
funkcje
innych
obce;
teatr ludowy.
lalek
doświadczeń
został
zespoły
miała
ludowej
biorców
stałe.
zresztą
obyczajowego.
i
na
gustom
ten zaledwie
obrzędu
teatru
sięgnąć
ten
przedstawienia
jej
Sztuka
dla
repertuarem
ulegał
występowały
on już
reprezentująca
sztuka
się
dawał
plebejskiej,
odnotowany,
ka,
powszechna
posługując
wykształconych,
publiczności
ostatecznie
W
i
Później
teatru
należała
do
jed
średniowiecznego,
Piwocki,
nie
na
kultury,
wędrownych
komediantów,
wy-
stępujących
do
sztuki
pertuar
dla ludu
teatralnej
angielskich
bohaterów
Don
4.
jako
popularnych,
przedmiot
Sand,
do
aktor
teatru
i
sztuką
sztuka
swą
IL
7. K.
driolli,
W.
Szopka,
Kielisiński,
Szopka
z Medyki,
rys.,
ok.
1837
г.
taką
2 5
.
II.
to
8.
Szopka
sztuki
teatr M a u Teatr
lalka
Arty
stała
się
między
po
o
charakterze
z
„roli
elemen
L u d nie jest
zdolny
potrafi
tylko
w
twór
tzw.
zapożyczonymi
radziecki
pozycji
teorii
Zdaniem
odbicie
W.
marksistowskich,
wszystkim
pochodzenia
sprzeczna
lub
K. G u -
jest
mas ludowych
zwolen
folkloru".
z
marksi
w
historii
.
zbyt
z okazji
wyjaśnić
wielkiej
nurt
—
relacje
tylko
przeciwko
Gusiewa,
pojmowaniem
w
znajdujemy
postawę
ta, zdaniem
środo
latach
sztuką
motywami
wypowiedź
2 б
ze
Folklorysta
Teoria
w
artystycznej,
operującej
„arystokratycznej
nak
i
wykształconych.
dowody
nikom
społeczeństw"
-/.'il-h \. i /VI.I .l_v-4-:ŁK\ MiAKUWSKlK.
ludowy
Paryżu,
wykształconych.
plagiat
atakuje
w
stanowi
produkcji
ludowej
Spór
Faust
dobre
wszystkim
warstw
czego
uprawiającej
miejscu
uliczna
(oficjalnej
(łącznie
ludowa
warstw
przetwarzać,
stowskim
(re
komedia
masowej.
przede
sztuki ludowej
oryginalnej
siew
na
i
telewizyjnego
kultury
interesują
kierując
należała
ludowym
zainteresowania
Mały
jako
sztuki
czości
Teatr
Monachijskich),
ludowym)
i
okresie
weszła
stów
elementem
tów
w
wykształconych
rice'a
Hausera
ludowy
badań
teatru
warstw
Nas
wsi, lalka
komediantów,
artystycznych
reformy
ziomem
i
charakterze
Juan),
wisk
5.
miast
o
poważny,
rozważań
sprawę
krakowska,
by
go
rozstrzygać
nad teatrem
doraźnie,
rys.,
lalek.
dla potrzeb
1862 г,
II.
na
t y m
Aby
jed
niniejszego
9. E.
M.
An-
rys.
115
•MMMM
I I . 1 0 . Scena
ezenkierowskim.
z szopki
warszawskiej.
II. 13. Krakowiak,
и. • чг тт» Щт «ш»
U.11.
lalka
п*.
л н и м м » mimfbtafl
«КЙУ
L.Wyczółkowski,
Szopka
w stylu
ezenkierowskim.
krakowska,
U. 14.
olej.
Ulan,
II. 12. Król
Herod,
l a l k a w stylu
lalka
w
stylu
ezenkierowskim.
ii
226
12
wywodu,
nych
wystarczy
faktów
z
rzanny
jako
dy
istniały
nie
wątpliwie
ska,
obyczaj
jeszcze
,
2 7
conych.
terze
warstwy
sztuki
teatralnej
pewne
światło
pewnych
na
rodzajów
teatru żywego
a
waniu
jak
czych
tości
.
wych,
miotów
nie
„...
przetrwało
o
2 0
aż
.
kulturze
rządkowanie
przez
negatywnie
na
to
Fakt
ten
rzuca
w
stosunku
może
opartej
ludowej
i
indywidualnych
ludowej
tradycję
3 0
nych
technicznych,
Kłoskowska
inicjatywy
Nigdy
z
uwagę
Konformizm
przed
temu
okazji
na
roz
podpo
wzorom,
wy
ten
wpływa
oryginalnego
działa
jako
się
i
staci k o n w e n c j i )
ustannym
3 2
.
W
w
się
szybciej,
Teatr
lalek
łeczne
i
tych
Ten
wprowadzając
w
intelektualne
odbiorców
z
ludu
ich
brechta
łomu
w
staw
w
i
jedynie
przez
nieświadomości,
Niektórzy
z
nich
przez
się
głównie
i
zmiany.
właściwości
jak
spo
również
eksploatował
—
zgodnie
ona malarzy
zdolnych
bez
praktykę.
nie
ich
z
wobec
młodych
oddawano
ich
ustawiczną
i
wypowiedź
ale analogia
uczono
dzikie,
rozwijał
przeszłości
trafnie
dotyczy
codzienną
jak
teatru
dłuższy
krajach
malarskiej;
wyja
do
innowacje
w
„Wielu
niemieckich
sztuki
się
publiczności.
i renesansu,
uderzająca:
naszych
naukę
lalkarzy
Durera. Wprawdzie
jest
trwalsze
zawiera
przez
czas
charakteryzuje
średniowiecza
karzy
przez
działania
sztuce l u
stosunku
konserwatyzm,
zainteresowaniem
twórczą
nie
sztuce
są
pryncypałów,
z
Warunki
w
znajdujący
liczne
modele
stawę
nawet
tej
wykształconych,
akceptowane
trwającym
w
rozwoju
jego
i
este
one
w
wzory,
procesów
lalek
warstw
hamowany
.
(w po
te nabędą
ulegają
konwencje
ostatni,
wpływów
3 1
dłużej.
teatru
aktora.
strefie
to
tradycyjne
też o d p o w i e d n i o
opóźnienia
modeli
obowiązującej
Wszelkie
na
Mo
wykształco
społecznej
modele
tradycji,
dzięki
prawidłowości
warstw
kształtowania
Jeśli j e d n a k
zorientowanej
śnienie
sztuce
Kazimierz
kulturalnego
świadomości
szanowanej
zmianom
i istnieją
w
w
zasadzie oryginalności.
dowej,
zacofania
procesy
utrwalonych
prymitywnych form
dramatycznej,
rezultat
również
obserwuje
właściwości
pewnych
szczególnie
ocenia
tycznych,
war
ludo
kształtów
statycznym
.
twór
artystów
dzisiejszy.
zwróciła
tak
autorytetu —
procederów
dzień
poszano
zasadzie b r o n i
czy
Jak
struk
w
zdobniczych
po
rezul
nowinkom,
poszczególnych
wiele
na
reprezentanci
który
być
specyficznej
wszelkim
byli
Antonina
możliwe
ludowej,
Oczywiście,
„długowieczność"
lalek
sztuki ludowej.
wynik
struktury
masowej
sztuki
znaczonym
charak
wydaje,
wrogiej
elementów
przeczyłem"
ważań
wykształ
dorobku
charakteru
przez
stwierdza:
także
się
jest
sztuki
wnoszonych
wiele
warstw
twórczego. Zachowanie
żywego
iPiwocki,
wartości
L i
o
wyżej
ludowych,
Nawet
i
przetworzenia
i
teatru
ta, j a k
autorytetów,
2 8
krakow
sztuka
wskazaną
nowinkom przeciwni
starcy
szyński
literatury
repertuaru
J a n Bystroń,
warstw
kie
nie
Kamińskiego
z
nia
sztuki
fragmentami
wykształconych.
tatem konfoirmistycznego
tury
szopka
szczególnie
zatem
jest
zna
Ma
aktora.
Długowieczność
twierdzi
czasów,
przykładem
korzystała
warstw
z
uzupełniona
lud literatury
ludowa,
Topienie
wykształcone,
Wasilewskiego,
przez
Sztuka
powszechnie
Natomiast
znakomitym
ludowym
do
fokloru.
pochodzący
ludu.
literackich
jest
wykorzystania
do
się
naszego
ludowy,
własnością
utworów
i
odwołać
terenu
dziewiętnastowieczna,
bery
14
dotąd
prze
lal
ludzi
na
żadnych
pod
Wyrośli
więc
przycinane
wprawę
po
A l
drzewo.
zyskali swo-
117
bodą
ręki,
bez
tak
namysłu
Jeszcze
że
i
wykonywali
jedynie
w
X V I I I
panowały
takie
lalkarską
zdobywali
przez
bierne
ny
sposób
na,
często
i
X V I I
lalek
w.,
i
należą
wszyscy
talentów"
drastyczny
który
broni
nie
żaden
«opadlych
o
plagiacie
nowo
udolność
się
wiedzy
nie
że
tylko
z
że
X V I
I
lal
reper
tym
samym
innych
nie
Lamba
i
replikę
w
sposób
i
„To
nie
ślad
pełnowyrazowe
sztuki.
jest
3 5
oni
swoich
ludowej:
ale
Mówić
nieczuły
lecz śledzi
że
„Są
Piwockiego,
plagiat
dzieło
z wzorcem"
to
Andre
psychopaci
sformułowany
ten, kto
jedynie
na
wy
jej
nie
.
opinia
Hausera
Piwockiego.
wcale
i
kierownikami
ostrą
deklaracją
arty
Podkreśla
l u d , dzieci
a
formy,
zaprzecza
i
nieświadomych:
amatorski
jednak,
sprzeczności
jak
Charles
osobiste
porównaniu
Wydaje
w
okresie.
ograniczone.
kulturalnych»,
powstałej
w
ta
dziwnego,
c h a r a k t e r u 'sztuki
czy
własne,
może
sy
środowiskiem
lalkarzy,
być
wywołał
twórczego
samym
podob
na
praktyka
podlegały
t e n został
i
W
ojca
repertuar
owym
twórców
wartości
tym
mowę
tak
dyletancki
i
w
wehikułami,
nieco
został
rządzące
wniosek,
. Wniosek
3 1
Nic
w.
się n a o p i n i e
kategorii
tylko
w
musiały
wysunął
do
czym
Wiedzę
praktykę",
z
ustnie, przy
.
wzorom.
twórcze
Powołując
Malraux
repertuar:
środowiskowe
ludowych,
Hauser.
mistrzów.
prawa
i statycznym
Możliwości
swoich
X I X
ale
3 3
lalkarzy
cechowe.
codzienną
początek
zwyczaje
prawom
stów
i
swój
wśród
„przez
utrwalony
skoro
miały
tuar,
jeszcze
dzielnie,
upodobania"
prawdziwie
oni
dziedziczyli
była
dzieła
swego
Niemczech
naśladowanie
teatrach
karzy
w
przekazywany
zachowana
w
w.
stosunki,
zresztą
swe
według
nie
Brak
uczestnictwa
stoi
samo-
ludu
w
przebiega
w
akcie
twórczym.
Akt
twórczy
sposób
niż
wa
on
się
dowiska
u
przy
w
o
Tę
właściwość
folkloru,
nie
łania
te
odnajdujemy
elementów
sto
do
ny
różnicowanie
Zwróćmy
dzenie.
w
W
tylko
skiej
było
X I X
tylko
w
stanie
na
dzieje
rów
akceptowane
misterium na
rozwoju
u
a
był
wielu
w
lecz
wielu
pierwotna
wniosły
z
także
dzieje
Marlowe'a
Don
Juana
czy
Tirso
znacznie
postacie
zapożyczone
a
także
Petersburgiem.
samym
czasie
motywów
nych
k r a j a c h , ale
kraju.
dziejach
ska,
ale
samo
skrócona
błaznów
wiele
już n i e t y l k o od
w
Polsce
dotyczy
Puncha
sztuki
(tytułu),
sukces
uprosz
inność
doda
przedsiębiorczych
W
wobec
wyniku
stylistyka
wspomniano,
charakter
od
mo
Pulcinelli,
między
na trasach
zrodziła
i
razu
i w
dużej
sprawdza
Znamy
i
to
wę
Neapolem
się
w
tym
miała
wiele
że
siedlecka
i
Judy
i
o
finansowy.
pozostałych
by
i
teatrów
war
innych.
a
Juana,
To
także
ulicznych.
własną
wersję
Od
tego
rozumiano
jako
lalek.
wykształciła
i tekstów.
jednego
krakow
szopka
niepowtarzalną.
Oryginalność
tendencji
szopka
komedii
mieć
miste
poszczegól
wiele
Don
innych
to,
najciekawszą
przedstawień
czy
w
także
wiele,
Fausta
zabiegał
tej
istniała
i
mutacje
regionach
była
warian
bezwzględnie
tylko
poszczególnych
wiemy,
liczby
się
liczne
nie
najpopularniejsza
tekstów
przy
postacie
twórczości
Paryżem,
uliczna
powstawaniu
lalek.
łowicka,
lalkarz
i
miały
Europie
Narodzenie
Każdy
na
motywów,
o
teatru
Boże
Juana.
zależał
jakiejś
kontynuowa
Poliszynela,
Londynem,
dzieła
przecież
szawska,
t u już
one w y m i e n i a n e
całej
teza
etapem
pozostała
di Moliny
i
o
tego
Kasperla
być
określonego
W
do
przykład
dell'arte,
Judy,
iKomedia
w
na
cha
na
utwo
wspólnych.
Również
tów
i
między
rium
szcze
Don
nawet
w
widowiska
i
a
odmienny
uliczna. J a k
Musiały
lalkarzy
komedii
Fausta
została
niej
i
Mieszano
zmierzając
komedia
Puncha
pol
ludowych,
Narodzenie,
w
bohaterów,
komedia
narodowy.
sztuk.
Etnograficzne
Ezenkiera.
najpopularniejszych
lalek,
nieco
przecież
komedii
Pietruszki,
innych
dwóch
teatru
choć
dała
nimi
szopki
utwór
nie
szczątkowym.
wymieniono
jako
tywy
z
Muzeum
piętra
szopki
Ezenkiera.
kompilacji.
Szczególny
zbiorowej
na
wręcz
tych
wędrownego
uniwersalnej
X V I I -
wraz
w
bytu
Boże
о
Kolejnym
szopkach
racja
na
rozbudowano
przypadku
patriotyczne.
Naro
niewątpli
oparciu
Intermedia
w
Boże
to
Następnie
nas
misterium-szopki
W
zaś s t r o
przedsiębior
powstawania
obyczajowe,
akcenty
padku
nowe,
do
religijny.
społecznej,
czona;
popularnych
po
dzia
ale
motywy
drówek
okresie
scenki
drugiej
propozycje
intermedialną.
są
wersja
wzajem
.
tj. misterium
Obszerna
118
3 S
z
propozycje
prowadzące
świeckie,
świeckim.
Znamienne
jąc
poprzez
utwór
wiejskich,
rodzaju,
jakościowych,
(oczywiście
przekształcanie
rakterze
gólnie
w.
dziejach
Rezultatem
Ezenkiera,
wł.
16.
Fragment
I
parteru
szopki
konkurentów,
.
no
uwagę
satyry
w
3 7
czę
pierwszym
krótkie
lalek.
uważa,
gromadzenie
tradycję
akcenty
tym
estetyczna
ich, prowadząca
n i m elementy
wieczną
a przy
jest
dzieła
jednorodny
Gusiew,
podstawową
łatwością
i wymiana
dzieła
tego
.
treści
środowisko),
wariantów
3 6
(„kolektywności")
jednostek
przez
z
I I . 1 5 . Szopka
Kraków.
II.
11. 17. Fragment
mówi
twórczym
cechą
lecz
15
śro
często
podkreśla
jest
teatru
istotnych zmian
czych
mocno
ilościowa,
gatunków
też
Odby
opinii
procesie
rozpoznawczym,
kategoria
zbiorowego
wych
dlatego
„kolektywność"
to
Procesy
twórca,
inny
świadomie.
tradycji i
(kolektywnym)
elementem
jest
udziale
szczególnie
że
szczególnych
wie
działa
zbiorowym
twierdząc,
ludowych
działających
znacznym
jakim
się
że
artystów
artystów
się t a k ż e
Świadczy
ona o
różna
przy-
należności
Bardzo
korne
fory
jako
3 0
To
powszechnie
w
.
coś
często
postaci
przez
prze
realizację
figury
w
miało
Gordon
dodać
Lalkarze
meta
lalkarskiej
l u b ująć
raz
anachronicznych.
stylu
warstwy
w
re
ludowego
przez
do
zabiegów
sumie
naiwnej
tych
jest
Walory
polega
pareypomniane
cia,
co
trem
swoje
wysoko
a
lal
następnie
penownie
nowy
teatrem
na
początku
układ
żywego
naszego
stosunków
aktora
stule
między
warstw
tea
wykształ
conych.
ter
t e n sposób
ubogiego
rzalszego
kuzyna,
dla teatru
Słusznie
wania
a
warstw
więc
a
stał
między
nawet
się
zarówno
4 I
charak
źródłem
i literatury warstw
Piwocki,
że
proces
kulturalnych"
jest
doj
inspi
wy
przejmo
dwukie
sztuki ludowej,
jak i
sztuki
lalek
żywego
ak
artystycznymi
da-
.
teatrem
innymi
swój
się u s w e g o
atrakcyjnym
aktora
wartości
wykształconych
przezwyciężył
zapożyczającego
podkreśla
i dotyczy
Stosunki
lalek
żywego
„opadłych
runkowy
tora,
teatr
krewnego,
kształconych.
przedstawień
romantyków,
i
racji
kompilacji
bardzo
lalek
pierwo
moty
je
wytworzyło
naprze-
wiodąc
kompilacji
Rezultat
ceniony
wykształcone.
zostały; o d k r y t e
w
charakter
twórczość
stosunku
tych
dodając,
kierunku
oczywiście
E. C r a i g
dokonywali
r a z ujmując,
kowych
ludewej.
metatezę,
naiwną
stosowane
działanie
Jak powiada
przedstawienia
wów,
literatury
W
tym, by
mian:
homonimów,
zbiorowe
4 0
do
tu oksymoron,
.
twórczy.
wzoru
lalkarskich
spotykamy
stosowanie
toryki
na
tekstów
często
i
środowiskami
teatrem
119
II.
л
łoby
się
cykl
rozwojowy.
już
ująć
w
oczywiście
wzbogaceniu
ciele i , choć
nak
było
o
I
do
na wyższym
na
produktem
Narodzenie
misteriów
późniejszych,
co
w
tu
można
pisanych
tego
przez
Misteria
te
w
wieku
wędrownych
nana
została
do
atru
były
społeczeń
kiej
w
supozycję
sztuki
cych
tuarowe,
huma
wów
lalkarzy
przez
warstw
Na
walory
szopki
ponadto
rozwój
Ludowi
zycje
swoje
motywów
właśnie
początku
W
kierunku
w
własne
720
rękach
nawet
z
zo
całymi
literatury
lalkarze
jako
się
w
wykorzystują
utworów
na
zmiany
szopki
kompozycję
literackich.
szopki
mierze
Wpły
ludowej,
na
jednak
polegające
na
motywy
środowiska
tworząc
na
szopka
wymia
na polskim
dla
nie
swej
w
więcej
są
widza,
odmianie
Teatr
lalek
rodiując
ją
bejskiemu.
będzie
raz
Znowu
przebiegał
właśnie
dell'arte
w
z
rozwija
znaczeniem
dla lalek
dencja
sem
do
w
Podobne
Fausta
o
Leona
Schil
reper
moty
się
od
szczegól
prostu
teatru
w
między
dużym
dość
operę
teatrem
(Franz
nowe
kryteria
lalek
można
Gothego
daje
Istnieje
kolei
sztuk
lub
dell'arte
nawet
z
prze
także
ten
popularnych,
cza
świadomego
wskazać
Don
działania
interesujące
lalek
o
wymianie
rodzajami
jego
na
przykładzie
zamknięcia
przykłady
charakterze
Bierze
wartości
sztuki
i
cyklów
Mozarta.
Giovanni
wykształconych.
stopniu
niezwykły
i
zatem
teatru
nieustannej
różnymi
z
Skupa).
zależności
Faust
To
Poeci)
Te
komedii
utrwalenia
komedii
postaci
dalej
lalek.
ulicznej.
prób
pa
ple-
który
teatru
lalkarskiej
komedii
podjęcia
nowych
włoską,
widzowi
cyklu,
i Don Juana. T u odpowiednie
wyznaczają
w
i
przybliżył
(Maurice, Sand).
(Józef
warstw
widowiska
po
obrębie
literackiej
tworzenia
oparciu
i
w
popularnymi
nowej
i
re
była
kontynuacja
do
stworzenia
zależności
ponow
zmiany
oddalała
zamknięcie
ludowej
pisarzy
bohaterami
ją
tylko
się
postaci
Teatr
czego
zmieniło
posiadają
charakter,
komedię
mamy
już
stronnej
się
operowej,
te
Włos
przypomnieniu
zmieniała
naśladując
Te
misteriów,
oficjalnych
na
teatr
tego
Komedii
do warstw
dell'arte
często, uprościł
na
czasie r o d z i
go
jako
źródła
spowodowało
Komedia
świeckie.
satyryczną,
scen
został
dworskim.
udział
ludowych
gruncie
antycznych.
artystyczne
szopkę
ze
m . i n . polegały
pierwotnego
propo
polityczną.
mniej
które
powszechnie
Zbliżyło
B u
Znowu
usytuowanie
i d w o r s k i c h , co z k o l e i
artystycznego
przyjmują
niemniej
tendencje,
stulecia,
jej
cykl
akceptują
patriotycznej.
pewnej
podejmują
pierwszy
Polsce
jest
jednej
teatru.
Dorocie.
(Niewątpliwie
Jednakże
jako
tego
swego
przybliżyć
w
t y m czasie
a
traktowali
kończy
misteryjnych
tym samym
W
przeważnie
wykształconych,
naszego
je
one
tea
doko
ludowe.
prowokuje
własnych
zainteresowanie
zultatem
którą
i
aktywnie
tendencje
w.
literackie
ludowej
a następnie szopkę
nie
X I X
romantyzmu
dla
mająca
motywami,
w
cytatów.
lalkarze
warstw
rozwija
nie
w
i
utworów,
Środowiska
schemat
wają
XVIII
innych
okresie
były
t a m też
Pozostawały
nowymi
potrzebnych
rozwojowy.
jej
cały
wykształconych,
źródło
jako
utworów,
plebejskiej.
wzbogacone
fragmentami
wystawiane
znana
renesansu.
Paryżu
wobec
uczonych
rozwojowy.
cykl
dell'arte
św.
przedsięwzięcia
kolejny
okresu
charakter
im
o
Komedia
jed
odpowiadają
in. misterium
zamknięty
do
komediantów-lalkarzy;
deformacja
publiczności
stały
X V I I
Czechach
m.
ludowy
w
nistów.
trach
W
riana,
uczynić
średniowiecznych
nie
lera.
cyklu.
zasadzie
warstwy
Balonika.
koś
się
zawartą
się
odpowiada
rozwoju
dla ludu,
Zielonego
oznacza
odbywa
pojawiło
podważymy
wykształconych,
obrót
spirali,
okresie
wykształconej
nawet
przynależności
misteriów
w
jej
wyjścia
piętrze
gatunku
Boże
każdy
punktu
było w i d o w i s k i e m
jeśli
warstw
spirali;
Powrót
danego
Misterium
stwa.
postaci
18. Szopka
on
przy
teatru
o
t y m
artystycznych
fakt
ten
znaczenie kulturotwórcze.
przypadek
dwu
ludowym
zmiennej
określa
Jest
to
przynależ-
nnści
w
społecznoartystycznej
przeszłości
dla
żywym
publiczności,
jak i
„'Opadnięcie"
zwraca
sygnalizowano
teatr lalek
ci.
Jak
do
sztuki,
nicy
i
dzieci,
wych
jako
inny
już
we
uznawany
której
wieku.
i
jednego
dziecka
swoimi
śmiało
Tylko
o
jego
lalkami
zabawiał
że
Brioche
ze
'-;
bawiło
swym
pod
opiecznym.
Przez
wiek
puszczać,
że
istniały
wych, a więc
ny
małemu
W
łożeniu
dopiero
stałego
stanowią
Ten
I
rzy
j a k teatrzyk
babkę
Weryho.
bajki
itp.
Stało
ce,
kiedy
wionej,
czasów
dramatyzowane,
dzieci
przedstawień,
się
imprez
się
szybko.
dziecięcych,
Warszawski"
dziecięcej
odbyło
bardzo
odpowiedni
elekcji
z
„króla
przedstawienie
przynajmniej
w
in.
7 stycznia
marionetek
Polsce,
teatr
1 5
u
dla
spo
wybór
e
Być
może
się,
że
dla
sprawił,
się
dzieci
donosił,
jw
Wiośla
sztukę
ten
teatr
treści
nej,
był
takimi
czy
Cruzoe
to
książek
decydował
na
mó
dawnych
właśnie
i
przysto
do potrzeb
skrócone
lalek
o
młodego
tym
także
„pirackie"
wyda
nie przede
wszystkim
znalazł
w
zespole
powodu
zmiany
że
Właśnie
teatr
nawzajem
jaki
ludu,
się
brak
zainteresowania
począł
dzieciom.
działać
w i n
Obie
strony
jako
sztuka
zadowolone.
teatr
na
lalek
teatr
sztuka
wykształconych.
własnością
z
ku
czy
oddziaływać
w
a
lalek
się"
łatwa. L u d o w y i teatr lalek,, m i m o
uważany
z
także
Hazarda
ich wyboru,
„osunął
sposób,
warstw
Baśnie
wersjach
t u pytanie,
może
sam
i
dorosłych.
są z s i e b i e
Nasuwa
.
.
nie z
płaszczyźnie,
zresztą
4 S
4 6
epo
francuski
Robinson
Paula
1 chyba
Cruzoe
myślą
z tradycji
Zawładnęły
jednak
z
własnością"
pisarz
swoje
są p r z e c i e ż
dzieci
d l a dzieci
ich strony
wielce
na uproszczenie
lite
dzieci.
Guliwera,
specjalnych
na
niemożliwe
prehistorycznej
dla
im
Zdaniem
Znane
Wydaje
na
.
lalek
.
zainteresowań
weszły
1910 r .
4 7
balety,
karnawałowych.
migdałowego"
ich w
Robinsona
padł
Podróże
wpłynęły
sowanie
sztuk
d l a dzieci,
Marionetki
m.
jak
tylko
czystej
niemal
w s z y s t k i m baśń
moralnymi.
Kichot.
dorosłych"
nie
się l i t e r a t u r z e . J a k
jest
owej
publikując
naukami
Don
w
literatury
pomógł
Perrault,
z
scenki
odpowiednie
można
bezsprzeczną
jeszcze
70 l a t .
dla
utwory, nie pisane
ich
przede
ponad
„sztuki
dzieci,
zawodowego
„Wyodrębnienie
niektóre
się
czym
utworami,
„autorkę
tej
więcej
czytelnika
że
stały
w
Charles
nia
przez
Krzemińska:
dla
teatru
obserwować
młodego
przejęły
ofiarowa
za
dzieci
nie znano
Dzieci
przypadek.
o
wiele
utworów
to zresztą
czytelnika
.
1 3
się
domo
informacja
Repertuar
widowiska
spe
przy
teatrzyków
marionetek
Marię
o
można
dla
dzieciach,
nej
rodzaj
Dziś,
jego
ale
'.
do
po
teatrzyku
pannę
tak „Kurier
że
postaci
przez
fantastyczne
pularyzował
stałe
w
n i e słyszeliśmy
dzieci,
z 1900 r . p o c h o d z i
gimnastyczne
1
dla
amatorskich, takich
pedagogiczną
dzieci"
i X I X
one
Goethemu
Polsce
•sztuki
X V I I I
przedstawieniach
dla
głównie
tradycja
nie liczy
się"
tego względu,
też
cały
cjalnych
przeznaczonej
widzimy,
Wanda
ratury
dotyczy
Delfina
na równi
sztukę
pisze
z
tronu,
sztuki
jak
przykładzie teatru lalek. P r z y p a t r z m y
P
następcy
lalkarz
w
gra
wyjątko
rodzaj
„Osuwanie
dorośli
wyodrębnieniu
otoczenie
lalkowymi
w
przykład
francuskiego
przypuszczać,
eię p r z e d s t a w i e n i a m i
oglądali
Odpowiedni
—
dzie
należał
sprecyzowanej
starzy.
mówić
dzieci.
dla
wieki
za
t y m zakresie
ludowej
wypowiedzi:
całe
jest
chociaż,
w
końcowy
za t e a t r
przez
lalkowe
ludzie
można
dla
sztuki
efekt
nie mieli
był
zarówno
którego
niniejszej
ten
lalek
artystycznych.
powszechnie
odbiorcy
przypadkach
można
jest
teatr
partnerem
poziomu
wstępie
teatr
młodzieńcy
którego
do
proces,
Przedstawienia
rozrywki
zresztą
lalek
na
mówiliśmy,
dlatego
dla środowisk
teatru
uwagę
i
i atrakcyjnym
dla
ludowa
wpływa
Odpowiedź
wpływy
reprezentował
dorosłych
nie
sztuki
na
jest
oficjal
światopogląd
121
20
ludu,
j e g o sposób myślenia
lalek
X X
dzieci.
Nie
dorosłych
1
w.
n i e jest
wyraża
i
więc
wyraża
nej
się
wytworzyć
jednak,
•gdyby
teatr
kloru
dziecięcego,
lalek
tego
dowodzi
ciom
i poetom
że
która
Nie
w
własne,
wartości
korzystał
Jerzy
4 9
świata
dzieci.
środowiskowej,
może
daje
zainteresowania.
dziecięcą,
dzieci.
wyobrażenia
zainteresowaniach
sztuki
i jego
sztuką
z
w
lecz
Jest
dorosłych
ma
izolacji
więc
od
oryginalne
te
wytworem
o
sztuki
świecie
oficjal
wartości.
się
stopniu
mitycznego,
Cieślikowski,
dla
właściwości
mogłyby
większym
myślenia
Teatr
sztuką
wspólne
Wy
zrodzić,
z
fol
które,
jak
jest
dzie
.
PRZYPISY
C h . M a g n i n , Histoire
des
marionnettes
en
Europe,
1 8 5 3 , s. 1 0 .
G . S a n d , Dernieres
pages,
P a r i s 1877, i . 128.
L . B u s c h m e y e r , Die
Kunst
des Puppenspiels,
Erfurt
1931;
F. Eichler,
Das Wesen
des
Handpuppen- und
Marionettenspiels,
Emsdetten
1937;
H.
Sandig,
Die
Ausdruck
Móglichkeiten
der
Marionette
und
ihre
dramaturgischen
Konseąuenzen,
M u n c h e n 1958. Por.: J . G a l e w i c z , P r ó b a określenia
widowiska
lalkowego
jako
jed
nej
ze
sztuk
pięknych,
„Teatr
Lalek",
1865, N r
33,
s. 1 — 6 .
G . B a t y i R. C h a v a n c e ,
Histoire
des
marionnettes,
Paris
1 9 5 9 ; O . S p i e s , Tiirkisches
Puppentheater,
Ems
d e t t e n 1 9 5 9 ; R . P i s c h e l , The
Home
of the
Puppet-Play,
L o n d o n 1 9 0 2 ; J . E . V a r e y , Historia
de
los
Uteres
en
Espańa,
M a d r i d 1957.
1
Paris
2
3
4
A . d e N a u c r a t i s , Les
Deipnosophistes,
Paris
1956,
k s . I , s. 4 4 .
A.
Olearij,
Podrobnoje
opisanije
putieszestwija
Golsztinskogo
posolstwa,
Petersburg
1 9 0 6 , s. 1 8 9 .
C h . S c h m i d t , Herrade
de
Landsberg,
Strassburg
1 8 9 7 , *. 7 9 ; J . E . V a r e y , o p . c i t . , s. 1 9 i 2 0 .
5
6
7
122
» E . L i G o t t i , I I teatro
dei
pupi,
Firenze
1960; R.
G u i e t t e , Marionnettes
de tradition
populaire,
Bruxelles
1950.
• G S p e a i g h t , The History
of the English
Puppet
The
atre,
N e w Y o r k ( 1 9 5 5 ) , s. 3 4 .
P h . L e i b r e c h t , Zeugnisse
und
Nachweise
des
Pup
penspiels
in Deutschland,
Borna-Leipzig
1 9 1 9 , s. 3 0 — 3 1 ;
E. S. R e h m , D a s B u c h . d e r
M a r i o n e t t e n , B e r l i n 1905,
s. 1 9 4 ; G . B a t y , Trois
p'tits
Tours
et Puis
s'en
Vont...,
P a r i s 1942, s. 5 6 d n a s t .
P o r . : R. W i e r z b o w s k i ,
Z zagadnień
szopki
kolędo
wej
i satyrycznej,
„ Z e s z y t y N a u k o w e U . Ł . " , s. I , z. 4 1 ,
Ł ó d ź 19165.
H . J u r k o w s k i , Rosyjski
Pietruszka
czy
teatr
lalkarskiego
mimu,
„Studia
Folklorystyczne",
Wrocław
(w d r u k u ) .
F . P o e c i , Lustiges
Komódienbiichlein,
Kóln-Berlin
1965.
M . S a n d , Le
theutre
des marionnettes,
P a r i s 1890.
K. Engel,
Deutsche
Puppenkomódien,
Don
Juan
oder
der
steinerne
Gast.
Cyrus,
Kónig
von
Persien,
O l d e n b u r g 1 8 7 5 , s. 2 3 — 8 0 .
A . H a u s e r , Sozialgeschichte
der
Kunst
und
Litera
tur,
M u n c h e n 1 9 5 8 , t . I , s. 4 4 5 .
Dyskusja
nad
zakresem
pojęcia
sztuki
ludowej,
„ P o l . S z t . L u d . " , R . X X I , 1 9 6 7 , n r 4, s. 1 9 1 - 3 2 2 . W
dys
kusji uczestniczyli: prof. K s a w e r y
Piwocki —
historyk
sztuki, dr Andrzej
Jakimowicz
—
historyk sztuki, dr
Zofia Szyfelbejn-Sokolewicz — etnograf,
dr A n n a
Kow a l s k a - L e w i c k a — etnograf, m g r Krzysztof M a k u l s k i —
etnograf,
m g r Jacek Olędzki — etnograf,
dr J a n Stęszewski — muzykolog-folklorysta,
dr
Ludwik
Biela
wski — muzykolog-folklorysta,
doc.
dr
Julian
Lewański — historyk literatury. Dyskusję prowadził m g r
Aleksander
Jackowski, redaktor „Polskiej S z t u k i L u d o
wej".
( J . K r z y ż a n o w s k i ) , Folklor
[w:]
Słownik
folkloru
polskiego,
W a r s z a w a 1 9 6 5 , s. 1 0 4 — 1 0 6 .
K . P i w o c k i , Dyskusja
nad zakresem
pojęcia
sztuki
ludowej,
w y d . c y t . , s. 1 9 3 .
1 0
1 1
1 2
1 3
1 4
u
1 6
17
1 8
1 9
22
21
II.
20. Scena
szopkowa
scenografia
A.
Stopka.
kowska
z konkursu
w
II.
23. Scena
szopkowa
Wałbrzych,
1965 r.
z „Historyi
o chwalebnym
Zmartwychwstaniu
Teatr
Narodowy,
Warszawa
1962 г. II.
21.
1965 г. II.
22. Szopka
krakowska
z konkursu
w „Złotym
kluczu",
scenografia
A.
Bunsch.
Szopka
w
Teatr
Pańskim",
kra
1962
r.
Lalek
23
2 0
dowej,
К.
Piwocki,
Niektóre
„Studia
Estetyczne",
zagadnienia
t.
teorii
I I I ,
sztuki
lu
Warszawa
1966,
s.
32—36.
A. Kowalska-Lewicka,
Dyskusja
nad zakresem
po
jęcia
sztuki
ludowej,
w y d . c y t . , s. 1 9 5 .
K . P i w o c k i , Dyskusja
nad zakresem
pojęcia
sztuki
ludowej,
w y d . c y t . , s. 2 0 3 .
J . L e w a ń s k i , Dyskusja
nad zakresem
pojęcia
sztu
ki ludowej,
w y d . c y t . , s. 2 2 1 .
A . H a u s e r , o p . c i t . , s. 3 0 7 . T e r m i n o l o g i ą
propono
w a n ą p r z e z H a u s e r a z a j m o w a ł się K . P i w o c k i ( p o r . p r z y
p i s 20) p o d d a j ą c j ą k r y t y c e .
T a m ż e , s. 3 2 4 .
W . E. G u s i e w ,
E s t i e t i k a f o l k l o r a , L e n i n g r a d 1967,
s. 1 0 .
J . K r u p s k i (S.
Estreicher),
Szopka
krakowska,
K r a k ó w 1 9 0 4 , s. 8 .
2 1
3 5
dowej,
3 9
4 0
4 1
4 2
J. W.
Goethe,
Zmyślenie
i
prawda,
przekł.
A.
G u t t r y , W a r s z a w a 1 9 5 7 , s. 1 5 .
I . Matuszewski,
Bohaterowie
Jasełek
(O
stałych
typach
teatru
ludowego
w Europie)
[ w : ] Swoi
i
obcy,
W a r s z a w a 1 9 0 3 , s. 3 9 1 .
„Kurier Warszawski",
7 s t y c z e ń 1 9 1 0 , s. 4 .
W . K r z e m i ń s k a , Literatura
dla
dzieci
i
młodzieży.
Zarys
dziejów,
W a r s z a w a 1 9 6 3 , s. 7.
P . H a z a r d , Książki,
dzieci
i dorośli,
tłum. I . Słoń
s k a , W a r s z a w a 1 9 6 3 ,
