-
Title
-
Obrzędowość rodzinna jako wyraz przemian obyczajowości wsi / LUD 1982 t.66
-
Description
-
LUD 1982 t.66, s.101-113
-
Creator
-
Staszczak, Zofia
-
Date
-
1982
-
Format
-
application/pdf
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:1694
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Polskie Towarzystwo Ludoznawcze
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:1828
-
Subject
-
obrzędy rodzinne
-
rodzina
-
obyczaje - przemiany
-
Text
-
II. STUDIA
ZOFIA STASZC~
OBRZĘDOWOŚĆ RODZINNA J,AKJO WYRAZ PRZEMIAlN OBYCZAJOWOŚCI WSI.
Często spoty1ka się dążenie do W'liany lub 1lworzeiI1iaform obrzędQwych w pr~elk'Onalniu,że pociągnie to za s:abą zmiany oibyczajo(we i światopogłądowe. Wydaje się jeid:naik,~e nie obrzędowość ksz1Jałituj'eobyczaje,
lecz .zaakceptowanie jakiejś obrzędowości jest doipiero wyrazem pewnych
przemian orbyozajowych. Zadaniem niniejszego opracowania jest więc
określenie mecohani7lffiui tendencji przemian OIbycza'j'Owości
wsi, w świetle .zaniku, pojalwue'nia się i Iprz,emia,n elementów obrzędowości rodzinnej 1. Je'Sl1;to próbazgromadzema
prwsłanek dla określenia tego, w jakim stopnilu i za'kres:ie stan i przemiany obrzędów rodzinnych mogą służyć do wniookowaniia o starriie i przemianach o,bytzajowośd. rolaziIllnej,
tj. czy obrzędy mogą być uważane za wskaźinilk OIb~zajo'Wości rodzinnej 2.
ObrzędOIwość i obyczajowość ni,e stanowią Wlprawdzie w etnografii
nowych kategorii badawczych, niemniej nadal są podejmowane próby
defin,icyjne zmier:zające do wyjaśni~ia różnic .zaikreoowych tych pojęć.
Wyczerpującego przeglądu i podsumowania istni·ejących propozycji badawczych dokonała K. Kwaśniewic'Z w ostatnio wydamej pracy, w której wskazała na istnilejące w tyttn zakresie róŻ/nice oraz ,p:'Unktystyczne 3.
Są to zagadmienia ndezmiernie :z:łożonei trudne do jed:nJoznac~nego ujęcia. W literatll1rZ€ prze1dlmiiOtunadal podnosi się, że podejmowa·ne próby
TOlZI"6żnieni'a
pO'jęciowego "obrzędu" od ,,~wyc'za'iu" i ,,'Obyczaju" nie są
wystarczająco precyzyjne i że w teorii kultury i społeczeństwa funkcjo1 Opracowanie
powstało w związku z realizacją tematu nr fi "Przemiany
oby~
eza'jowo'§c'i rodzinnej na wsi w P'oJ!s,c'ePółnOlcIllo-Zalchodniej" w ram.ac·h problemu międzyrcslO.rtOlWego MR III/18 koo;rdynolw.anego przez Il1ISI1:ytutSocjo1'ogi:i DAM,
w rama,ch III grupy tematyc'Z'nej, Oipracowylw31I1€j w Kat,edJ1Ze Ebniolgrefii DAM
pod kierunkiem prof. dra J. Burszty.
! S.
Nowak, Metodologia
badań socjologicznych.
Zagadnienia
ogólne,
W:asrs.zawa 1970, s. 102; pOiI'.też M. Mis:ztal, Problematyka
wartości
w socjologii,
WaJrSZaIWŚniewsk'i, op. cit., s. g.a
Obrzędowość
]05
rodzinna
obrzędzie natomiast formułowano _pyttaniepodwójne, a mianOwtlCle: jaki
kontelks't kulturoWlO-hiStO'ryczny i klasowy spOwodował, że właśnie te
elementy, tj. ta walI'Stwa o:byczajowa zostały wyekspO!nowane, jako godne
o:bI'"Lędow€lgo
ujęcia? I po drugie, co ,waTunkuije, że przyjęto talkie właśnie zachowania za sposób wyekisponowania \SpOlłecznegoznaczenia tych
fak.tów?
Trzeba tu także dodać, że obrzędy rodzinne na wsi .łączą w sobie
elementy obrzędu pody1ktowallleigos)'lSt1'!merilwartości i norm .grUlpyrodz~nnej, tj. związanych z cyk/lem życiowym człowieika li rodziny. Są one
jednak talk:że zaalkceptowane przez społeczność lo:krulną, ktÓTa bieTZe
loN nich udział, są skorelowane .z rocznym cyklem -pracy na iTOIli,
a t~e
z systerri,em norm prawnych obowiązujących w o:kireślonych państwach
i związkach reli.gijnych. Wypada tu talkże dodać, że ,w tradycyjnej ku'1turze ludo'wej istniał wyraźny podział między obrzędowośc.ią d'OToczną
związaną z rytmem rocznym, uksi~tałtowa:nym w nwwiązan~u do cyk,lu
w€lgetatywnego, a obrzędo'Wością iTodzinną, związaną z tokiem ludzkiego
życia. W nawiązaniu do tego podziału i 'w pralktyce badawczej ograniczano .o:ię w segregowaniu ceTe'm'Olnia!1nych
fOlTmodś,wię't;ności do redukowania ich do dwóch kategOTii, tj. obrzędów dorocznych i rodzinnych. Wypracowany w tym zakresie system p'0-rządkujący zaczyna się
jednak 'zaburzać, gdy z-ostał wprowadZJony cykl óblTzędów rodzinnych
także w skali roku (imieniny, urodziny). Powstała bowiem w too sposób grupa obrzędów dorocznych, ale i rodzinnych. Następnie, zarówno
oibiTzędydoroczne jak i rodzinne są staile wZJbogacane o nowe eilementy.
Przy nowej ohrzędowośei dOToczne'jmamy do czynienia najczęśc~ej z el'ementami ś'wieckimi, bardziej oderWa:nymi od. C)'lklu wegetatywnego (np.
Święto Kobiet, Dzień Nauczyriela). Natomiast w cyklu rodzinnym pojawiają s'ię uroczystości bardziej tradycyjnie związane z etapami życia,
a jedynie uzupełniane 'W nowy sposób i w Zlwiąizkuz nowymi cezurami
w życiu je'C1no~ki(dzień rozpoczęcia i zakończenia nauki w sziko'le,dzień
przysięgli 'WojskD'Wejo'bchodZJOnypoza śflodowiskiem wsi). Czynnikiem
sprawczym .tych ostatni'ch zmian jest indywiduaJlizacja jednOlstki w rodzinie oraz poszerzanie się zakresu spolecznego uczestnictwa, gdy ważne
dJla jednostki wydarzenia coraz baTdziej aThga'żująi czł'Onlkówr'Oci:nilIly
15.
Dla uchwycenia całokształtu współczesnej .obrzędowoŚci rodzinne
