-
Title
-
Trup i estetyka / Barbarzyńca 2008 nr 2 (12)
-
Description
-
Barbarzyńca - pismo antropologiczne;s. 53-59
-
Creator
-
Chodacz, Weronika
-
Date
-
2008
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:5186
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Stowarzyszenie Antropologiczne „Archipelagi Kultury”
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:5577
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Text
-
Weronika
I
I
I
I
|
C h O d a CZ
> studentka etnologii UJ. Interesuje się estetycznymi aspektami fotografii
i jej recepcją przez nieprofesjonalistów, sztuką współczesną, zagadnieniami kiczu
s t y k ó w kultur/ typu ludowego z dyskursem sztuki wysokiej. W s p ó ł p r a c o w a ł a przy
przekładzie książki Tima Danta Kultura materialna w rzeczywistości
społecznej.
Jest
fotoedytorem „Barbarzyńcy".
U
n
w
19
8
4
n
Trup i estetyka
Na World Press Photo spojrzeń kilka
To dziś modne, wdzięczne, ładne,
Co zabójcze, co szkaradne
A. Fredro, Zemsta
W
orld Press Photo to holenderska funda
cja, która ma na celu promocję profe
sjonalnej fotografii prasowej. Od 1955
roku w Amsterdamie zbiera się jury i wybiera
najlepszą fotografię reporterską poprzedniego
roku, kierując się kryteriami związanymi nie
tylko z estetyką, ale też wagą przedstawianych
wydarzeń . Zwycięskie zdjęcia jadą do 45 kra
jów świata, gdzie oglądają je prawie dwa milio
ny zwiedzających . Wystawa w Polsce każdego
1
2
1
Michelle McNally, przewodnicząca jury, po ogłoszeniu
roku wzbudza kontrowersje, a prezentowane na
niej zdjęcia są uznawane za drastyczne i brutal
ne. Zamierzam zająć się fenomenem wystawy
World Press Photo, która w Polsce cieszy się
znaczną popularnością, a konkretnie skupić się
na fotografiach uznanych za reporterskie zdjęcia
roku i reakcjach, jakie wywołują one u większo
ści odbiorców oraz dziennikarzy.
Bogusław Sułkowski wskazuje na fakt, że
aparat fotograficzny został wynaleziony w tym
3
by zechciał dowiedzieć się czegoś więcej na temat historii
najlepszych zdjęć roku 2006 mówiła, co składa się
ze zdjęcia. Przede wszystkim jednak fotografia ta powinna
na wybitną fotografię prasową: „Powinna stanowić
być prawdziwa. Właśnie owa prawdziwość powoduje,
wartość historyczną - przedstawiać określone
iż zdjęcie wybitne wyróżnia się na tle innych". I . Torbicka,
zdarzenie w określonym miejscu i czasie. Powinna
Najlepsze zdjęcia
zawierać aspekt socjologiczny - tłumaczyć ludzkie
27.04.2007, s. 20.
świata,
zachowania i wzajemne relacje. Powinna mieć wydźwięk
2
psychologiczny i emocjonalny i powodować, że widz
30.12.2007.
nie pozostanie obojętny. Powinna wreszcie mieć
3
walor estetyczny, wciągać widza, skłaniać go ku temu,
worldpressphoto.org.
W)
PD08
BARBARZYŃCA
„Gazeta Wyborcza", Poznań,
About World Press Photo, www.worldpressphoto.org,
Wszystkie fotografie można obejrzeć na stronie www.
Weronika Chodacz
54
samym roku co rewolwer Colt (1830). „Odtąd
broń i dokumentowanie zbrodni, wojna i media
wizualne będą nierozdzielne, współobecne" .
Zdjęć wykonanych w czasie wojny na World
Press Photo jest bardzo wiele. Co prawda pierw
sze fotografie z lat 50. dotyczą lżejszych tematów,
takich jak sport - fundacja najwyraźniej kiero
wała się początkowo innymi kryteriami - jednak
od lat 60. na trywialność nie ma j u ż miejsca, a fo
tografie z kolejnych edycji wystawy przedstawia
ją najbardziej dramatyczne problemy ludzkości.
Na 49 zdjęć-laureatów konkursu World Press
Photo tylko 13 pochodzi z krajów zamożnych,
takich jak Stany Zjednoczone, Japonia czy pań
stwa Europy Zachodniej. Reszta fotografii zo
stała wykonana na obszarach Trzeciego Świata,
Europy Wschodniej i ZSRR. Jeśliby się odwołać
do medialnego rozumienia geografii, jakie pro—
ponuie Paul Virilio raczei te strefy do których
docieraia telemedia należałoby uznać za glo
balne /społeczności' lokalne znaiduia sie ooza
obszarem ich oddziaływania) . Z tej perspektywy
trzeba by przyjąć inne proporcje i przewarto¬
mieisca tradvcvinie według 7 mnowoienne™
podziału umieszczane w Trzecim Świecie Ł
nie spełnia skutecznie swojej roli wskazywania
istotnych problemów społecznych w państwach
zapomnianych. Zdarzają się jednak zdjęcia ofiar
głodu i suszy z Afryki (np. fotografia z Nigerii
z 1974, Ugandy z 1980 czy Somalii z 1992 roku)
lub ubogich emigrantów w USA (fotografia roku
2000), które wyrastają poza bieżące medialne
zainteresowania.
Polski fotograf Tomasz Tomaszewski, dwu
krotny członek jury fundacji, w taki sposób wyraża
się o wystawie: „World Press Photo jest bodajże
jedyną fotograficzną dokumentacją naszego świa
ta. Ja patrzę na te zdjęcia w kategoriach pewnego
historycznego zapisu czy pamiętnika, który my
możemy w skondensowanej formie obejrzeć. To
jest zapis tego, co było istotne w danym roku. Mo
żemy się z tym nie zgodzić, może nam się wyda
wać, że świat nie był taki zły, ale jeśli pomyślicie
państwo, ile osób zostało zabitych w bezsensow
nych wojnach minionego roku, ile dzieci zginęło
z głodu, to nie sądzę, by ilość zdjęć pokazujących
ten problem była przesadzona" . Obronny ton wy
powiedzi Tomaszewskiego odnosi się do licznych
głosów sprzeciwu, które wzbudza World Press
Photo. Wnoszą je głównie specjaliści w dziedzinie
fotografii. Krytyk sztuki Urszula Czartoryska tak
kie
WVDOW13.Q3. SIC O WVSÜ3.W1C*
4
5
ściować Doiecia centrów i Deryferii
Donieważ
i a k Wietnam i Irak^ w k t ó r y c h n r o w a n z a
woienne działania woiska
Jednoczonych
ON7
czy
Stanów
n a l e z a do ścisłych ś w i a t o w y c h
c e n t r ó w imi ieeduiiaa li ni iyycchn z a i n t e r e s o w a ń , iN^ a ti u
o imi ni aa s ti
noza ta sfera c z ę s t o z n a i r l n i a sie nhocrie i n i e i s t o t
ne . n o t r . n o ś r i n . ń . t w Z . r h o H n
i to właśnie J
m o T n 7 h v 3 ^
uwagę na tycn amycn tematacn, na Ktorycn SKU-
4
B. Sułkowski, Przemoc i pornografia śmierci
jahp
przynęty
medialne, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź
2006, s. 12.
7
Z roku rok
okrutnieisze zdiecia uzyskuia naerody. Nagradza
się zdjęcia «dzieci wojny» albo kobiety-narkomanki lecz nawet to iuż nie wystarcza — naeradza sie
wiec zdiecie orzedstawiaiace śmierć alkoholika na
śmietnisku i śmierć boksera na ringu"
Przedstawianie śmierci było obecne w fo
tografii od początku. Hippolyte Bayard, jeden
z jej wynalazców, uwieczniał na zdjęciach swoje
wizerunki wykreowane na topielca. Fotografia
8
7
Z. Tomaszczuk, Łowcy
obrazów.
Szkice z historii
fotografii, Centrum Animacji Kultury, Warszawa 1998,
s. 63.
5
P. Virilio, Bomba informacyjna, Sic!, Warszawa 2006, s. 15.
8
6
N . Chomsky, Rok 501. Podbój
teoretyczne, słowo/obraz terytoria, Gdańsk 2005, s. 224.
trwa, PWN, Warszawa-
U . Czartoryska, Fotografia - mowa ludzka. Perspektywy
Poznań 1999, s. 149.
BARBARZYŃCA
PDQ8
Trup i estetyka
55
skiej walki o niepodległość. „Fascynacja
widowiskiem przemocy, okrucieństwa
i śmierci jest w kulturze najtrwalsza.
Spektakle przemocy zawsze znajdują
widzów, one mają moc przyciągania,
która wyrasta z potężnych, tajemni
czych źródeł natury człowieka" , pisze
Bogusław Sułkowski. Autor wskazu
je również, że współczesne oglądanie
scen przemocy ma więcej wspólnego ze
starożytną fascynacją śmiercią gladiato
rów niż średniowiecznymi publicznymi
egzekucjami, podczas których przynaj
mniej dokonywała się sprawiedliwość.
Współczesne oglądanie scen przemo¬
cy jest „bezinteresowne" . Wypowie
dzi widzów komentujących wystawę
zdają się temu twierdzeniu przeczyć.
Lecz przed przyi rżeniem sie komen
tarzom warto sprawdzić, czy zdjęcia
prezentowane na World Press Photo
na przestrzeni lat rzeczywiście sa tak
drastyczne.
9
10
HIPPOLYTE BAYARD, AUTOPORTRET TOPIELCA, 1840 R.
Roberta Capy Śmierć republikańskiego
żołnierza
z 1936 roku obiegła cały świat. Trzeba jednak pa
miętać, że również przed narodzeniem fotografii
ludzie emocjonowali się scenami przemocy, by
wymienić walki gladiatorów w Rzymie czy śre
dniowieczne obrazy przedstawiające męczenni
ków Za pierwszego reportażystę można by uznać
Francisca de Goyę, który w cyklu
Okropności
wojny dosłownie przedstawił sceny z hiszpań
9
10
B. Sułkowski, op.cit., s. 5.
Ibid., s. 8.
W)
PD08
BARBARZYŃCA
W określeniu ich brutalności posłużę
się kryteriami, które Sułkowski zasto
sował do badania przekazu telewizyj
nego. Uznał on za przejawy przemocy
wszystkie ujęcia, które obejmują: użycie
broni oraz grożenie bronią, widok ofiary
i krwi, zwłoki, a także katastrofy, wypad
ki i inne naturalne kataklizmy. Obrazy
broni, która nie jest w użyciu, są raczej uniknię
ciem pokazywania przemocy, rodzajem peryfrazy,
do scen brutalnych więc ich się nie zalicza . W
przypadku World Press Photo osobno wyróżniłam
te ujęcia, które nie przedstawiają ofiar we krwi,
ale silne uczucia strachu bądź żalu na twarzach
portretowanych, ponieważ niosą z sobą znaczny
ładunek emocjonalny (np. znane zdjęcie dzie
ci uciekających przed napalmem z 1972 roku).
11
11
Ibid, s. 105-106.
Weronika Chodacz
56
Na 49 zwycięskich fotografii - tyle razy od 1955
roku odbył się konkurs - zdjęć przedstawiających
bezpośrednio przemoc jest 18 (w tym też bardzo
brutalnych, jaksamospalenie buddyjskiego mni
cha z 1963 czy egzekucja partyzanta w Wietnamie
z 1968 roku). Bezpośrednio nie pokazuje przemo
cy 17 fotografii - nie pochodzą one z krajów, gdzie
toczyły się działania zbrojne, lub z samego obrazu
nie wynika, że sfotografowane postacie to ofiary
agresji (jak w przypadku zdjęcia czeczeńskiego
chłopca z 1995 roku). Dodatkowo 14 zdjęć, mimo
że nie przedstawia agresji, niesie z sobą silny ła
dunek emocjonalny. Stosunek zdjęć wyrażających
jedynie emocje i nieprzedstawiających przemocy
w ogóle do fotografii brutalnych to 3 do 2. Na
tomiast jeśli podsumować zdjęcia z wszystkich
kategorii prezentowanych na wystawie w 2006
roku (nie iak poprzednio tylko zdiecia roku) to
fotografii obrazujących przemoc bezpośrednio
iest fedna trzecia lednak to obrazy brutalne naibardziei zapadaia w pamięć Wystarczy by dra
stycznych zdieć była niewielka cześć aby człowiek
zapamiętał wystawę jako wstrząsającą
Przy klasyfikacji nie zostały wzięte pod uwa
gę opisy fotografii, bez których wiele zdjęć repor
terskich traci sens. Walter Benjamin twierdzi, że
bez podpisu „wszelka fotograficzna konstrukcja
byłaby skazana na przypadkowość" . Zdjęcia
z World Press Photo doskonale ilustrują tę tezę.
Widać to na przykładzie fotografii z 1992 roku,
która przedstawia kobietę niosącą zwłoki dziec
ka. Jej spokojny wyraz twarzy, szerokie centralne
kadrowanie i krajobraz uchwycony w tle dają
złudzenie spokoju. Zawiniątko, które trzyma,
również nie wskazuje na to, że wewnątrz jest
martwe dziecko. Dopiero opis uzmysławia dra
mat ofiar głodu w Somalii. Bardziej wyraźny
12
12
W Benjamin, Mata historia fotografii, [w:] idem, Anioł
historii, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1996, s. 124.
13
W Benjamin, Twórca jako wytwórca,
[w:]
idem,Anioł
historii, op.cit.,s. 174.
14
R. Barthes, Światło
przykład to ofiara wybuchu wulkanu w Kolum
bii z 1985 roku. Samo zdjęcie przedstawia spo
kojne dziecko, dopiero opis uświadamia nam, że
sfotografowana dziewczynka umarła pod gru
zami. Według Waltera Benjamina do robienia
zdjęć powinni się zabrać pisarze, ponieważ tylko
słowo jest w stanie uratować współczesną, nasta
wioną na konsumpcję, fotografię masową .
Zdjęcia przedstawiające przemoc bezpośred
nio Roland Barthes porównuje z pornografią .
Według niego fotografiom tym często brakuje
punctum, które przełamałoby jednolite studium
zdjęcia, czegoś, co „wybiega ze sceny jak strzała
i przeszywa mnie" . „Punctum jakiegoś zdjęcia
to przypadek, który w tym zdjęciu celuje we mnie
(ale też uderza mnie, uciska)" . Rolę punctum
w wielu fotografiach World Press Photo para
doksalnie może realizować napis, czyli element
zewnętrzny wobec zdjęcia. W niektórych foto
grafiach to on właśnie najbardziej uderza widza,
kieruje uwagę na określoną rzecz.
Zygmunt Bauman proponuje przeformułowanie kartezjańskiego cogito na „krzyczę, więc
jestem". Taki charakter mają współczesne me
dia. „Uwagę publiczną, chronicznie przytępioną
i zblazowaną przez atrakcje coraz to liczniej
sze, krzykliwsze i coraz bardziej niesamowite,
przyciągnąć mogą tylko zdarzenia szokujące,
i to szokujące bardziej n i ż wstrząsy wczoraj
sze. Jeśli zatem o pożądaną siłę wstrząsu idzie,
działa niejako tendencja jednoznacznie i upar
cie z w y ż k o w a " . Zdjęcia World Press Photo
nie potwierdzają tej tendencji. Zataczają raczej
pewien krąg, od twórczych zdjęć poruszających
różnorodną tematykę po coraz bardziej drastycz
ne (ich brutalność staje się największa w czasie
wojny w Wietnamie w latach 60. oraz później,
13
14
15
16
17
15
16
17
Ibid., s. 47.
Ibid.
Z. Bauman, Ciało i przemoc w obliczu ponowoczesnosci,
Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń
obrazu. Uwagi o fotografii, KR,
1995, s. 62.
Warszawa 1996, s. 72.
BARBARZYŃCA
PD08
Trup i estetyka
57
w latach 80.), po czym znowu w latach 90. stają
się coraz bardziej artystyczne i mniej dosłowne.
Większość fotografii (30) jest czarno-biała. Może
to wydawać się zaskakujące, ponieważ zdjęcia
dokumentalne są tradycyjnie kojarzone z barwą.
Czerń i biel cechuje natomiast fotografię arty
styczną. Zdjęcie w skali szarości nie rozprasza
uwagi widza na niepotrzebne detale, pozwala
skoncentrować się na formie. World Press Photo
oprócz reportażu ma również ambicje formalne.
Między innymi to właśnie zarzucają fotografiom
przeciwnicy konkursu.
Na portalu internetowym Widelec.org za
mieszczono wszystkie zdjęcia, które wygrały
konkurs od 1955 roku. Poniżej zaczęły pojawiać
się komentarze użytkowników. Na 81 postów tyl
ko jedna osoba wyraziła się o brutalnej fotografii
jednoznacznie pozytywnie. Większość (60 ko
mentarzy) zwraca uwagę na cierpienie przed
stawione na zdjęciach. Jedną czwartą wszystkich
postów stanowią emocjonalne opinie o brutalno
ści fotografii: „Potworna szara rzeczywistość...",
„przerażające", „straszne, ale prawdziwe..." .
Według Baumana cechą moralności ponowoczesnej jest przeniesienie wartościowania z etyki
na estetykę, niechęć do podejmowania odpowie
dzialności
do czynnego bądź emocjonalne
go zaangażowania . Sułkowski natomiast pisze
o dzisiejszym odchodzeniu od etyki przy ocenie
obrazów: „Tradycyjnie dla człowieka pierwotną
odniesienia było wartościowanie moralne
współcześnie uczvmv sie z mediów p r z y d a d a ć
światu bez odniesień do tei pierwotne ramy
analizuiemy techniczne aspekty przedstawienia
lub po prostu gapimy się na zagęszczony stru18
19
18
www.widelec.org/world_press_
photo_1955_2006,id,966.html, 30.12.2007. We wszystkich
cytatach z Internetu poprawiono ortografię.
mień wypadków, nieszczęść, katastrof, ofiar i ich
katów" . Jednakże do widzów World Press Pho
to nie odnosi się ponowoczesna adiaforyzacja.
Tylko pięć komentarzy na Widelec.org zwraca
uwagę na walory estetyczne zdjęć, z czego trzy
podkreślają jednocześnie przykre uczucia zwią
zane z ich oglądaniem, a jeden docenia umie
jętności fotografów. W Internecie pojawiają się
wypowiedzi podkreślające fakt, że na fotografii
cierpienia nie można oceniać z punktu widze
nia estetyki: „To hipokryzja i tylko hipokryzja.
Pomyśleć, że takie zdjęcia miałabym jeszcze
oceniać na podstawie kryteriów typu «dobrze
naświetlone*. Brr" ; „Nie lubię tego konkursu.
Zdjęcia są wstrząsające, niektóre bardzo dobre,
ale żerują na czyimś życiu. Na miejscu fotogra
fa nie robiłabym zdjęcia, tylko bym pomogła,
cokolwiek zrobiła. Za kasę ludzie są zdolni do
wszystkieeo" W przypadku powyższych wy
powiedzi me można mówić o baumanowskim
mezaaneazowaniu Obrazy cierpienia oprócz
silnych emocii wywołuia u internautów rów
nież cheć działania przynaimmei na poziomie
deklaratywnym oraz refleks e na tematniespra
wiedliwości w świecie i własnej sytuacji (takich
wypowiedzi iestSS") Fstetvzacia natomiast może
noiawićsietvlkowzestaw,eniuzetvka- Zdiecia
piękne, a zarazem straszne i smutne" ."
20
21
22
23
Twórcy drastycznych komunikatów medial
nych wyjaśniają ich charakter intencją wpły
nięcia na opinię publiczną, ponieważ obraz ma
większą moc oddziaływania niż słowo. Sułkow
ski natomiast pisze, że „zbrodnia, wojna i ludo
bójstwo zawsze są na świecie i zawsze istnieje
misja telewizji do pokazywania rzeczy godnych
podzielone. Troje z siedmiu użytkowników docenia
formalne walory World Press Photo, innych troje
natomiast ma wątpliwości etyczne co do przedstawiania
19
Z. Bauman, op.cit., s. 58.
cierpienia na zdjęciach.
2 0
B. Sulkowski, op.cit., s. 16.
22
21
World Press Photo, www.biblionetka.pl/art.
photo_1955_2006,id,966.html, 30.12.2007.
asp?kom = tak&oid = -l&aid = 53086, 30.12.2007. Na
Biblionetka.pl opinie są bardziej rozbudowane, a zdania
{]{){]) P D 0 8
BARBARZYŃCA
23
www.widelec.org/world_press_
Ibid.
Weronika Chodacz
58
interwencji i potępienia. Na widza siedzącego na
kanapie we względnie bezpiecznej części Euro
py przerzuca się odpowiedzialność za losy świa
ta, a on tego nie zauważa, on sądzi, że pokazuje
mu się po prostu rzeczy interesujące, a nawet
ekscytujące" . W przypadku World Press Pho
to nie jest tak do końca. Przedstawiane obrazy
rzeczywiście mogą wzbudzać zainteresowanie,
ale zawsze towarzyszą mu intensywne uczucia,
a nawet poczucie pewnej powinności: „To strasz
ne, przerażające. To cierpienie, ból śmierć... za
bardzo w oczy kole. Ja wiem, że takie rzeczy na
świecie istnieją, ale tak rzadko o nich myślę... bo
jestem bezradna. Co mogę zrobić... nic. Było, jest
i będzie źle"; „To jest tak straszne i tak okrutne,
że aż brak słów, łzy same zbierają się w oczach.
Nie rozumiem, jak możemy żyć sobie tak nor¬
malnie ciesząc sie iakimiś drobnymi przyiemnościami dnia codziennego, gdy współcześnie
dzieją się takie rzeczy, to okrutne" . Umberto
Eco Z Historii brzydoty zwraca uwa£fe na. to ze
Diekno oodleea ocenie niezaaneażowanei 'na
tomiast brzydota iest wstrzasaiaca Podczas dv
Diekno ooisuiemy takimi synonimami iak har
moniine ładne oełne wdzięku synonimy brzy
doty zwykle maia związek z reakcia nolepaiaca
na niesmaku ieśli nie głębokim obrzydzeni,,
wstręcie czy odrazie Brzydkie iest iednorześnie
odnyrhaiare nienrzyiemne nrzeraza,ace nik
czemne, niepokojące straszne, obrzydliwe .
24
25
ff
26
Jeden z internautów podpisujący się nickiem
Mędrzecldiota zwrócił u w a g ę na szczególne
walory estetyczne zdjęcia z 1984 roku przed
stawiającego zwłoki i jednocześnie jako jedyny
24
25
B. Sułkowski, op.cit., s. 68.
www.widelec.org/world_press_
photo_1955_2006,id,966.html, 30.12.2007.
26
27
U . Eco, Historia brzydoty, Rebis, Poznań 2007, s. 16.
www.widelec.org/world_press_
photo_1955_2006,id,966.html, 30.12.2007.
28
O przywracaniu porządku w toku interakcji:
H . Blumer, Społeczeństwo
ja\o symboliczna interakcja,
wyraził się na temat fotografii jednoznacznie po
zytywnie: „Kozackie zdjęcie, najlepsze, odkopa
na twarz dzieciaka, trzasnę ją sobie na pulpit" .
Opinia ta wywołała oburzenie. Internauci od
razu przystąpili do odbudowywania zaburzone
go systemu wartości (pięć postów) . Przywołując
do porządku Mędrcaldiotę, niektórzy odwołali
się nawet do gróźb: „Szkoda, Mędrczeldioto,
że ja nie mogę trzasnąć Cię w ten pusty łeb. Ale
cóż, są ludzie i ludziska. Straszne zdjęcia...".
Inni człowiekowi, który stawia walory estetyczne
ponad moralnością, odmówili człowieczeństwa:
„Brak ci oczywistych, ludzkich odruchów" .
Zło nie może być piękne, nie można się nim
zachwycać. Koncepcja łącząca dobro i piękno
(gr. KaXoKaya0ia) istnieje j u ż od starożytności
i tkwi w umysłach ludzi do dziś. Eco, opisując
pierwszą Estetyk? brzydoty Karla Rosenkranza
z 1852 roku, wskazuje na analogię między brzy
dotą i złem moralnym - „tak jak zło i grzech
stoją w opozycji do dobra, będąc jego piekłem,
tak brzydota stanowi «piekło piękna»" . Estetyzacja przemocy jednak nie jest niczym nowym.
Według Sułkowskiego jednym ze starożytnych
jej przejawów są żywe pochodnie Nerona, które
przed podpaleniem zostały ozdobione, a pło
nęły przy dźwiękach muzyki . Historyk sztuki
może więc, jak Czartoryska, uznać estetyzację
cierpienia najwyżej za przejaw złego smaku,
w postrzeganiu potocznym natomiast takie dzia¬
łania wzbudzają najwyższe oburzenie. Czło¬
wiek który fascynuie sie ohyda musi być zły
edyz'brzydota wiąże sie ze złem Zarzucanie
fotografom estetyzacji cierpienia me pojawiło się
27
28
29
30
31
w socjologii współczesnej,
red. E. Mokrzycki, Warszawa
1984, s. 71-87; H . Garfinkel, AspeĄty problemu potocznej
wiedzy o strukturach społecznych,
[w:] Fenomenologia
i socjologia, red. Z. Krasnodębski, P W N , Warszawa 1989,
s. 324-342.
29
Ibid.
3 0
U . Eco, op.cit., s. 16.
3 1
B. Sułkowski, op.cit., s. 6.
[w:] Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje
BARBARZYŃCA
PD08
59
Trup i estetyka
w r a z z p o w s t a n i e m f u n d a c j i W o r l d Press P h o t o .
K r y t y k o w a n o za t o j u ż fotografie gospodarczej
depresji w Stanach Z j e d n o c z o n y c h
Dorothei
Lange . Pisał też o t y m Walter B e n j a m i n .
3 2
3 3
Z a w y k o r z y s t y w a n i e c i e r p i e n i a k r y t y k u j e się
również media informacyjne. Czartoryska p i
sze o W o r l d Press P h o t o : „ T a k i n i e jest ś w i a t ,
t a k a jest t y l k o f o t o g r a f i a p r a s o w a o k r e ś l o n e g o
r o d z a j u " . T e n z a r z u t m o ż n a raczej o d n i e ś ć d o
3 4
t e l e m e d i ó w , które k r e u j ą f a ł s z y w ą w i z j ę w r o g i e j
r z e c z y w i s t o ś c i . S u ł k o w s k i p r z y t a c z a statystyki r e
alnej p r z e s t ę p c z o ś c i , z g o d n i e z k t ó r y m i n a 100%
przestępstw 0,1% t o morderstwa, 0,8% gwałty
seksualne, 3,5% r a b u n k i , 7,8% n a p a ś c i p e r s o n a l
ne n a t o m i a s t z d e c y d o w a n a w i ę k s z o ś ć 77 8 % t o
w ł a m a n i a i k r a d z i e ż e . P o t r z e b a sensacji w pro¬
g r a m a c h i n f o r m a c y j n y c h d o k ł a d n i e o d w r a c a te
proporcje: 87% wydarzeń w n i c h
przedstawia
n y c h dotyczy przestępczości z u ż y c i e m przemocy
f i z y c z n e j . W świetle t y c h statystyk t r u d n o jest
35
z a p r z e c z y ć m a n i p u l a c j i w m e d i a c h . M o ż e dlatego
k o m e n t a t o r z y prasowi szczególnie jej świadomi
starają się z w r a c a ć
wystawy
nodkreślaiaciefmeiednoznaczność^cze-
JraczeinierobiaDrzecietniwidzowiewyrazaiacy
Przeważnie i e d n o s t r o n n e
W
e m o c i o n a l n e opinie
a r t y k u ł a c h o W o r l d Press P h o t o w G a z e c i e
W y b o r c z a " niektórzy dziennikarze koncentruia
sie i e d y n i e n a b r u t a l n o ś c i p r e z e n t o w a n y c h foto
Jani
3 6
n a t o m i a s t cześć k o m u n i k a t ó w m e d i a l n y c h
c h a r a k t e r v z u i e sie n e w n y m s c h e m a t e m
I c h a„
t o r z y nainierw zwraraia nwaoe na d r a s t y c z n o ś ć
i d o s ł o w n o ś ć f o t o g r a f i i , ale p o t e m , j a k b y trochę
32
B. Brauchirsch, Mała historia fotografii, Cyklady,
Na temat albumu Świat jest piękny
37
38
3 6
K. Kenig, Najlepsze smutne zdjęcia,
„Gazeta Wyborcza",
Warszawa, 11.02.2006, s. 10; Krew, łzy, upodlenie, „Gazeta
Warszawa 2004, s. 29.
3 3
na siłę, poszukują w wystawie też pozytywnych
aspektów, powołując się zwykle na zdjęcia z ka
tegorii nauka i sport . Taki opis pozwala uniknąć
kreowania jednolitej wizji świata.
„Codziennie otaczają nas przerażające obrazy.
Widzimy zdjęcia ludów, których dzieci, wyglą
dające jak szkieleciki z nabrzmiałymi brzucha
mi, umierają z głodu, krajów, w których kobiety
są gwałcone przez najeźdźców, i innych, w któ
rych ludzie są torturowani, tak jak wciąż stają
nam przed oczami dawne obrazy innych żyjących
szkieletów, wchodzących do komór gazowych.
Widzimy członki ciał rozrzucone na skutek wysa
dzenia w powietrze drapacza chmur lub samolotu
w locie i żyjemy w strachu, że nas też to może
spotkać. Wszyscy wiedzą, że jest to brzydkie nie
tylko w sensie moralnym, ale również fizycznym
- ponieważ wzbudza niesmak, strach, odrazę niezależnie od tego że owe obrazy budzą litość
gniew chęć przeciwstawienia się solidarność na
wet jeśli akceptuje się je z fatalizmem kogoi kto
wierzy że życie iest opowieścią idioty pełna krzy¬
ku i zamieszania. Żadna świadomość relatywizmu
walorów estetycznych nie wyeliminuje faktu że
w tych przypadkach rozpoznaiemy bez wątpienia
brzydotę i nie iesteśmy w stanie przekształcić iei
w coś przyiemne™" Na podstawie ooinii na
temat Worlu Press Photo do słów Eco można do
powiedzieć wiecei Nie tvlko nie iesteśmy w sta
nie ale za wszelka cene nie chcemy przekształcać
obrazów ciemienia w coś nrzyiemnelo Fenomen
reakrii na wystawę zanrzecza istnieniu chłodne,
postawy ponowoczesnego obserwatora
Renger-Patscha
Wyborcza", Gdańsk, 8.12.2000, s. 13.
M . Niemczyńska, Dziwny jest ten świat,
„Gazeta
wyraził się następująco: „Nawet obraz nędzy dzięki
3 7
modnemu, perfekcyjnemu ujęciu udało się jej [fotografii]
Wyborcza", Kraków, 21.09.2007, s. 9; A. Bugajska, Dwie
uczynić przedmiotem konsumpcji", W Benjamin,
strony świata.
jako wytwórca,
Wrażliwość
i oko, „Gazeta Wyborcza",
Kraków, 27.02.2003, s. 6; Ten nasz świat,
Stołeczna", Warszawa, 17.12.1999, s. 1.
s. 173.
3 4
U . Czartoryska, op.cit., s. 225.
3 5
B. Sułkowski, op.cit., s. 66.
{]{){]) P D 0 8
Twórca
[w:] idem, Anioł historii, Poznań 1996,
BARBARZYŃCA
38
U . Eco, op.cit., s. 431,436.
„Gazeta
