-
Title
-
Chodzimy po świecie i pytamy / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1998 t.52 z.1
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1998 t.52 z.1, s.20-25
-
Creator
-
Wilgosiewicz, Beata
-
Date
-
1998
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:2797
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:2993
-
Rights
-
Licencja PIA
-
Text
-
Chodzimy po świecie
i pytamy
Z Moniką Mamińską r o z m a w i a B e a t a W i l g o s i e w i c z
- Jak to się stało, że tradycyjna kultura łudowa jest dła Cie I w tym kontekście on wie, że cząstkę tego można przekazać dabie ważna?
lej.
- Trudno wskazać moment, kiedy to zaczęło być dla mnie
-A Ty tak nie myślisz?
ważne. Wtedy, kiedy zaczęliśmy z Jankiem jeździć do Łemków,
- Nie wiem. To, czym się zajmujemy, tak myślę, przetrwać
może jeszcze wcześniej, kiedy Janek był w „Gardzienicach".
może tylko w jakimś niewielkim aspekcie i na pewno musi ulec
Osoba Janka odegrała tu pewną rolę, dlatego o tym mówię. Za
wielkiej transformacji.
częłam się zajmować podobnymi rzeczami, spodobały mi się
- Wiadomo, że tradycyjna kultura ludowa w takim wymia
one. Myślę, że gdyby pewne pytania nie były dla mnie ważne już
rze, w jakim istniała, nie ma szansy istnienia bez całego konte
wcześniej, to nie zwróciłabym uwagi na to, co on mówił czy ro
kstu życia, tyłko jako całość miała swoje znaczenie, swoją moc,
bił. Natomiast wtedy traktowałam to bardzo powierzchownie,
siłę i zadanie.
zupełnie nie zdając sobie sprawy, w jakim zmierzam kierunku.
- Naiwny badacz pyta: dlaczego nie śpiewa się już pieśni
Nawet wtedy, kiedy jeździliśmy do Łemków, to, co dla Janka by
żniwnych? Kobiety śmieją się i odpowiadają - no bo kombajn je
ło już świadomą obserwacją, dla mnie nieświadomym uczestnic
dzie. Nie ma czasu ani możliwości śpiewać w czasie takich żniw.
twem. Byłam w takim momencie, że traktowałam to jako rodzaj
To jest realne życie, do którego trzeba się jakoś dostosować.
zabawy, a na pewno nie zadawałam sobie głębszych pytań, doty
Można zatem zapytać: czemu zatem zajmować się taką dziedzi
czących kultury tradycyjnej. To, co najbardziej rzucało mi się
ną, która jest już przeszłością? Oczywiście, zadawałam sobie ta
w oczy, to odmienne niż w mieście zachowanie ludzi. Myślę, że
kie pytania i w odpowiedzi przyszło mi do głowy, że jest to jak
zaczęłam rozumieć wagę tych pytań wtedy, gdy powstała Funda
gdyby bardzo kompleksowo pojęta nauka o człowieku, zawiera
cja i usłyszałam ludzi od lat zajmujących się tą czy inną dziedzi
jąca w sobie różne dziedziny. To tak, jakby się wtórnie poznawa
ną kultury tradycyjnej.
ło całą wiedzę, do któregoś momentu wypracowaną przez czło
- Czyli Twoja droga to wyjazdy na Łemkówszczyznę, spotkawieka o sobie samym. Kultura tradycyjna daje przede wszystkim
nia z ludźmi, muzyką...
odpowiedzi na pytania z dziedziny, którą - na własny użytek nazwałabym mitologiczno-psychologiczną. Można powiedzieć,
- Na pewno uczestniczenie w święcie. Jeździliśmy do Łem
że nie tyle opisowo, ile od środka zna człowieka. Z powodu za
ków na kolędowanie, to było jak gdyby centrum naszego kalen
pomnienia tej wiedzy, z powodu jej wypaczenia na przykład
darza, naszego czasu. Przyjechaliśmy już na taki teren, gdzie tyl
przez wzorce romantyczne (te wszystkie piękne skądinąd:
ko parę kobiet potrafiło śpiewać kolędy, a pokolenie naszych
„dziewczyna widzi - odpowiadam skromnie, a gawiedź wierzy
rówieśników już nie śpiewało. Była nawet taka historia w czasie
głęboko, czucie i wiara silniej mówi do mnie, niż mędrca szkieł
naszego pierwszego kolędowania, że zaproszono nas do chałupy,
ko i oko"), a później przez kulturę masową, spotkanie z kulturą
do której przyszli Łemkowie w różnym wieku, choć większość
tradycyjną może porazić tego, kto zaczyna się nią serio intereso
naszych rówieśników, i wyniknęła taka sytuacja, że myśmy śpie
wać.
wali różne kolędy i oni nie umieli ham odpowiedzieć pieśnią, nie
umieli śpiewać, tylko włączyli magnetofon i to, co usłyszeliśmy,
- W jakim sensie?
to był taki rodzaj łemkowskiego disco poło. Pamiętam, że nas to
- W takim, że człowiekowi wydaje się, że gdyby wrócił do
bardzo zdziwiło. Wtedy jednak nie wyciągałam jeszcze takich
korzeni tejże kultury, byłby mądry i szczęśliwy. To jest pierw
wniosków, że trzeba coś z tym robić, tylko myślałam - kończy
sze zachłyśnięcie, tak jak to bywa z neofitami. Niektórzy pozo
się jakaś kultura. Tak mówię o tamtym czasie, natomiast możli
stają na tym etapie. Znam grupy ludzi, którzy chcą odrodzić po
we, że ja wtedy miałam jakieś myśli, teraz po prostu nie pamię
gaństwo, uważając, że tamten czas dla Bałto-Słowian był naj
tam. Natomiast na pewno jeszcze wtedy nie myślałam o obrzę
lepszym czasem, rajem bez wojen. To oczywiste, że czas,
dzie, o tym, co jest kluczowe dla każdej kultury. O obrzęd nikt
w którym żyjemy, ma już inne oblicze. Nie można odrzucać - to
nie pytał, nikt z nas bowiem nie miał wiedzy etnograficznej, nie
moje zdanie - tych 2000 lat chrześcijaństwa czy tysiąclecia na
wiedzieliśmy najzwyczajniej w świecie, o co pytać. Pytaliśmy
naszych ziemiach. Wszyscy przecież jesteśmy, nawet nie zdając
sobie z tego sprawy, przyzwyczajeni do praw jednostki, do my
0 lirykę, o której nie wiedzieliśmy, że się tak nazywa, pytaliśmy
ślenia o jednostce jako o wartości. Takie właśnie myślenie
po prostu o piosenki. Potem jeździłam tam jeszcze, bo wydawa
utwierdzone zostało przez chrześcijaństwo. Byli badacze kultu
ło mi się, że napiszę dialektologiczną pracę na temat polsko-łemry tradycyjnej, którzy mówili, że w żadnym momencie nie sty
kowskiego pogranicza i zadawałam pytania według ankiety. Ko
ka się ona z chrześcijaństwem, że żyją, czy żyły, swoimi odręb
lędowanie i wywiady były wtedy dla mnie jednak oderwanymi
nymi życiami. Ostatnio przeczytałam u Tatiana Bernsztam (co
elementami, nie umiałam ich jeszcze połączyć. Natomiast pa
przeczuwałam), że jest dokładnie odwrotnie, że niektóre ele
trzyłam, jak ludzie żyją, i z tego czerpałam wiedzę o nich, nabie
menty kultury tradycyjnej są tak silnie związane z chrześcijań
rałam szacunku dla takiego życia. Ten sposób patrzenia, nie
stwem, że nie istnieją po prostu bez niego. To oczywiście nie
wiem, czy był on dla mnie naturalny, mógł wynikać z bycia mie
jest cała prawda o tym istniejącym od wieków związku. Kultu
szczuchem. Wiesz, jak to jest: mieszczuch przyjeżdża na wieś
ra tradycyjna wspiera w nas „człowieka odwiecznego", te ele
1 nic nie rozumie. Janek, który wcześniej doszedł do pewnych
menty bycia człowiekiem, które są w nas, mówiąc bardzo meta
przemyśleń na ten temat, nigdy nie tworzył mitu, że wieś to jest
forycznie, „od zawsze".
jakaś arkadia, on już wtedy wiedział, że to jest normalne życie.
1
20
ma możliwości powielenia w całości sposobów życia charakte
-Wjaki sposób wspiera?
rystycznych dla okresu żywej kultury tradycyjnej. Nie można
-To znaczy, że pomaga przekraczać trudne momenty w życiu
stworzyć na przykład jakiegoś skansenu, w którym wielbiciele
człowieka, na przykład wszelkie inicjacje: w wiek dojrzały, przej
życia „w zgodzie z naturą" oraliby sochą, prowadzili gospodar
ście z jednego stanu społecznego w drugi, na przykład małżeń
kę trójpolówki, sami tkali i czcili Peruna. A przecież takie myśli
stwo itd. Chrześcijaństwo zaś pokazuje, jak stać się „nowym czło
chodzą niektórym po głowie, począwszy zapewne od Jeana Jawiekiem" i przebaczać nie 7, ale 77 razy, kochać bliźniego, nie
cąuesa Rousseau. Myśli o powrocie do takiego raju i próby jego
zajmować się zbytnio doczesnością („spójrzcie na ptaki niebie
realizacji (o czym już wcześniej mówiłam) to jakaś straszliwa
skie, jako nie sieją ani nie orzą..."). Te dwa światy, te dwie mą
utopia. Natomiast to, co jest niezaprzeczalnie stałe, to zmien
drości rzeczywiście bardzo się różnią. Stanowią jak gdyby dwa
ność.
różne systemy filozoficzne. W pewnym momencie wydawało mi
się, że odkryłam tajemnicę punktu wspólnego - stosunek do ży
- Jeśli zmienność, to czy dotycząca wszystkich sfer życia czy
cia; że tu i tu mówi się o świętości takiego zjawiska, jak życie.
ze zmianą, nazwijmy to upraszczająco, otoczenia w konsekwen
Chyba się jednak myliłam: w okresie pogańskim kultury trady
cji nie zmienia się psychika człowieka?
cyjnej życie, nazwijmy to „doczesne", jest świętością, przy tym
- No właśnie. Myślę, że nie do końca. Tu właśnie mogłabym
życie społeczności, a nie życie jednostki (istniały przecież ofiary
przywołać krótki tekst Jana Bernada zatytułowany Kontynuacja
składane z ludzi). Natomiast w chrześcijaństwie świętością jest
tradycji. Tekst powstał jako programowy do naszego projektu
życie jednostki, ale nie doczesne, lecz wieczne („ktokolwiek stra
0 tym samym tytule. Janek pisze tam, że jedną z charakterystycz
ci swoje życie dla mnie - zachowa je"). Chyba przygoda z rozwi
nych cech kultury tradycyjnej, czy może kultury w ogóle, jest
kłaniem tego problemu jeszcze przede mną. Możliwe, że jest jed
przekazywanie, a sytuacja dzisiejsza jest taka, że „jest nadawca,
nak jeden punkt wspólny, mianowicie obrzęd. Obrzęd i w kultu
nie ma odbiorcy". Jesteśmy więc w momencie przerwanego łań
rze tradycyjnej, i w chrześcijaństwie nie ma być jakimś aktem
cucha, pokolenie, no może dwa pokolenia temu. Kultura trady
spontanicznym. Jest bardzo silnie kontrolowany i tu, i tu. Odziacyjna, co oczywiste, jest kulturą ustnego przekazu. Wracając do
łuje na nas. Może tu i tu niesie inne treści, ale główny akcent po
tematu, przestaliśmy zdawać sobie sprawę, co z tego w nas pozo
łożony jest na zachowanie życia, na jego ochronę, życia - jak już
stało (i trwa) z kultury tradycyjnej. Janek udowadnia, że przesta
mówiłam - bardzo różnie rozumianego. Trudno mi powiedzieć
liśmy to po prostu rozróżniać. Odsyłam do jego tekstu, z którym
więcej, gdyż mówię bardziej o swoich odczuciach, nie cytując
zgadzam się całkowicie.
żadnych opracowań na ten temat. A mówię o odczuciach, uczci
- Kultura ludowa to też cała sfera postaw wobec życia
wie muszę tu zakończyć, gdyż reszta jest dla mnie tajemnicą.
1 śmierci, wobec natury, mam poczucie, że na wsi ciągle jeszcze
- Czy znajdujesz jeszcze inne wspólne punkty, które łączą można wyraźnie odczuć istnienie świata pozazmysłowego, du
chowego, to jeszcze żyje.
obrzędy pogańskie z chrześcijańskimi?
- Tak, w takim oczywiście sensie to żyje, dopóki żyje to po
- Właśnie aspekt tajemnicy. Jest ona obecna zarówno w tym,
kolenie, które pamięta, nazwijmy to, poprzednią epokę, Zresztą
jak i w tamtym obrzędzie. Obrzęd (i tu, i tam) tworzył, czy two
i dziś jest tak, że tam na wsi człowiek ciągle bije się o to, żeby
rzy, pewne ramy, w których można było kontaktować się z róż
przetrwać, bo nie ma żadnej pewności, co będzie jadł, jeśli zie
nie pojętym sacrum. Nie można było wyjść poza te ramy, gdyż
mia nie wyda plonów. Nie jest to na pewno tak dramatyczne jak
ich przekroczenie mogło doprowadzić do szaleństwa. Sądzę, że
kiedyś, ale jest. Oczywiście, że używa się teraz nawozów sztucz
w obrzędzie chrześcijańskim podobnie, w sprawowaniu obrzędu
nych, a nie pieśni, czy obrzędów magicznych, jednak kontakt
także chroniona jest normalność życia, realność poznania. Wszy
z naturą - nie tak powierzchownie pojmowaną, że ptaszki i mo
stko, co jest poza realnością i normalnością, wymyka się takiej
tylki - tylko naturą jako czymś tajemniczym i nieokiełznanym,
wiedzy, która może człowieka ochronić. Mam tu na myśli przede
dalej ma swój wpływ na psychikę człowieka.
wszystkim katolicyzm, sceptyczny wobec różnego rodzaju „mistycyzmów" (choć istnieli przecież Wielcy Mistycy i w tej trady
- Stworzyliście Fundację, organizujecie dużą liczbę różnego
cji). Doświadczenie mówi, że przekroczyć te ramy, tę granicę,
typu spotkań, sesji. Jesteście otwarci, zapraszacie ludzi...
mogą tylko ludzie niezwykle silni psychicznie. Doznać, ale
- Jeśli poznaje się coś i zaczyna to być dla ciebie ważne, to
umieć i chcieć powrócić do tak zwanego normalnego życia. Tro
naturalne się staje, że chcesz to przekazać dalej, podzielić się.
chę inaczej jest w prawosławiu, gdzie zachowała się na przykład
Być właśnie pośrednikiem między nadawcą a odbiorcą, chcesz
tradycja ,jurodstwa". Ten rodzaj prawosławia, jaki znam z wła
tego odbiorcę znaleźć.
snego doświadczenia, tj. ruskie prawosławie na ziemiach pol
- Czyli podejmując trud upowszechniania, organizując róż
skich, które ma na pewno inne zabarwienie kulturowe niż grec
nego typu spotkania (liczba zorganizowanych przez was konfe
kie, jest z kolei bardziej związane z kulturą tradycyjną niż kato
rencji jest zdumiewająca), poszukujecie owego odbiorcy.
licyzm. Ale to są rzeczy powszechnie znane. Reasumując - to, co
- Mieliśmy taką ideę, żeby to nie były konferencje, które
według mnie łączy te dwa odrębne systemy (pogański i chrześci
odbywają się tylko w gronie naukowców. Chcieliśmy, aby ich
jański), to dążność do zachowania normalności, a tym samym
wiedza trafiła do ludzi zainteresowanych tą problematyką. Mie
ochrony przed - nazwijmy to - złymi mocami i przekazanie tej
liśmy szczęście zapraszając uczonych z Rosji, Litwy, Białorusi,
umiejętności dalej. Oczywiście każdy z tych systemów posługu
Łotwy, Słowacji i Ukrainy, gdyż u nich przez lata ukształtował
je się swoimi metodami, wynikającymi z tego, na co jest położo
się model teoretyka-praktyka. Ale tam (szczególnie w Rosji) my
ny największy nacisk w poznawaniu otaczającej nas rzeczywi
ślenie na ten temat trwa już o wiele dłużej. Na początku XX wie
stości: Kosmosu i umiejętności poruszania się w tymże Kosmo
ku Liniowa w Moskwie założyła coś w rodzaju ludowego kon
sie, niejako „oswajania" go.
serwatorium, gdzie nauczano przedmiotów, które dziś zaliczają
- Czy człowiek współczesny może zbliżyć się do tego rodza się do dziedziny zwanej etnomuzykologią.
ju wiedzy o świecie, który tworzyła kultura tradycyjna i przejąć
- Tam naukowcy, którzy są teoretykami, są też praktykami.
stamtąd pewne mądrości, czy też pewien rodzaj postawy wobecMam tu na myśli zwłaszcza etnomuzykologów, którzy doskona
świata?
łe znają repertuar, materiał muzyczny, którym się zajmują, two
- Bardzo trudno odpowiedzieć na to pytanie. Ten, kto poszu
rzą zespoły, uczą innych łub sami śpiewają i grają.
kuje, może starać się poznać kulturę tradycyjną, może uznać tę
- Tak, i to właśnie ich obecność na naszych konferencjach za
wiedzę za konieczną do procesu poznawania człowieka jako ta
inspirowała i mnie, i innych uczestników do myślenia o kulturze
kiego. Jednak już bardzo trudno byłoby tę kulturę odrodzić. Nie
tradycyjnej jako o czymś, co można czynnie poznawać, ucząc się
21
pieśni, grając na instrumentach, poznając inne dziedziny sztuki,
związane z kulturą tradycyjną. Może to jest to, co Anna Wyka
mówi na temat bezpośredniego udziału badacza w zjawisku,
które bada, może bez tego udziału nie ma prawdziwego dotknię
cia tamtej rzeczywistości.
- Dlaczego skupiliście się na muzyce, na pieśni?
- Dla mnie muzyka była zawsze najważniejszą dziedziną
sztuki. Słowo i muzyka. Uczyłam się od dzieciństwa grać, to za
wsze było dla mnie ważne. Coś bardzo pięknego powiedział
Hesse na temat muzyki w Grze szklanych paciorków; powie
dział, że muzyka, wywodząc się z obrzędów, zawsze miała ma
giczną otoczkę, i że w niej najdłużej ta magiczna otoczka prze
trwała. To właśnie muzyka najbardziej konsoliduje ludzi w jed
nym przeżyciu, we wspólnym przeżywaniu czegoś.
- A czy uważasz, że przez muzykę, pieśń, można dotrzeć do
tego świata, który już nie istnieje?
- Myślę, że tak. Muzyka zachowała coś, czego nie zachowa
ły inne sztuki. Nie wiem, dlaczego tak się stało. Może dlatego,
że muzyka była nieoddzielną częścią obrzędu, wręcz konstytu
tywną. Muzyka współczesna jest bardzo intelektualna, tak się
mówi, niemniej nie doznajesz jej intelektem, lecz zmysłami. Jak
mówi filozof: „Nie ma niczego w intelekcie, czego by wcześniej
nie było w zmysłach". Jeśli chodzi o sposób poznawania świa
ta, jestem chyba intuicjonistką, dlatego muzyka jest mi najbliż
sza. Czy przez muzykę mogę dotrzeć do poznania świata? (Za
znaczam, że moje rozważania prowadzę raczej na płaszczyźnie
metaforycznej niż ściśle filozoficznej.) Grotowski mówi o sztu
ce w ogóle, że może być ona Wehikułem, który przenosi nas
gdzieś dalej, czy może lepiej - głębiej. Zatem pieśń też może
być wehikułem, który cię niesie, którym posługując się dozna
jesz czegoś więcej. Ale jaki jest warunek? Jeśli chcesz pozna
wać, jeżeli nurtuje cię jakieś pytanie, to to, czy zostaniesz na po
ziomie odtwórcy, zależy tylko od ciebie. Jeśli zafascynowałeś
się tylko estetyczną stroną pieśni, to będziesz odtwarzał. Nato
miast jeśli chcesz poznać więcej, jeśli poszukujesz wiedzy, to
nie będziesz odtwarzał, będziesz szukał coraz głębiej. To są rze
czy z kategorii duchowych, nie umiem nawet powiedzieć o nich
nic więcej. W procesie poznawczym nie interesuje mnie po pro
stu jeszcze jeden szczegół więcej. Oczywiście, interesuje mnie
dany ornament w pieśni, ale nie tylko dla tego szczegółu uczę
się tej pieśni. Pieśń staje się ważna wtedy, gdy mówi mi coś
o człowieku, o jego drodze, o jego kondycji, o tym, kim jest,
kim był, jak bardzo się zmienił, czy też jak się wcale nie zmie
nił przez tysiąclecia, czy o sposobach dochodzenia do pewnej
tajemnicy. Do takiej tajemnicy, której dotknięcie nie wszystkim
jest dane, a ty nagle poczułaś, że chcesz ją poznać i wiesz, że ta
pieśń może ci wskazać drogę. Jest to doznanie duchowe. Trud
no o tym mówić.
- W takim znaczeniu jest to droga dla wybranych?
- Nie wiem, co to znaczy być wybranym. Na pewno nie jest
to tak, że jest się kimś lepszym, nie dostaje się także od krocze
nia tą drogą jakichś przywilejów, a wręcz przeciwnie. Tak, jak
niewiele ludzi zajmuje się na przykład ornitologią, w tej dziedzi
nie podobnie. Pociąg ku temu jest jakąś tajemnicą, tak jak taje
mnicą jest na przykład miłość. Dlaczego kogoś kochasz? To jest
tajemnica. I chcąc ją rozwikłać, chyba się zejdzie na jakieś głę
bokie manowce.
- Jeśli nie ma od kogo uczyć się tej muzyki i pieśni, czy moż
na samemu to robić, korzystając z archiwów, nagrań, by śpie
wać w taki sposób jak było to dawniej?
- Boję się, że za parę lat będziemy na to skazani. Będzie to
już jakiś rodzaj protezy. Najlepiej uczyć się od żywych ludzi.
Ten ideał realizuje moskiewski zespół Narodnyj Prazdnik. Są to
22
kobiety, które od lat jeżdżą do jednej wioski. Każda z nich zna
lazła sobie jedną wykonawczynię, od której uczy się jej maniery
śpiewu, przygląda się jej przy pracy i w czasie święta. W ten spo
sób każda z członkiń tego zespołu może przekazać dalej tę wła
śnie manierę śpiewu z jednej wioski. To jest to, czego ja chciała
bym doświadczyć. Dlatego myślę, że istnienie archiwów ma
ogromne znaczenie - jednak raczej dla teoretyków niż tych,
którzy mogą stać się świadomymi nadawcami. Głos biały,
którym posługują się wszystkie wiejskie śpiewaczki, wydobywa
ny jest w trochę inny sposób niż głos tak zwany akademicki, do
którego jesteśmy przyzwyczajeni. Jego barwa i siła tak bardzo
różni się od wyżej wspomnianego, że człowiek uczący się takie
go śpiewu na początku boi się usłyszeć swój (biały) głos. Musi
przełamać coś w sobie. Trwa to niejednokrotnie i kilka miesięcy,
i nie jest to walka ze swoim głosem, lecz raczej ze swoją psychi
ką. Wielka jest jednak radość, gdy się to uda przełamać. Tak sa
mo jest z każdym momentem pokonywania strachu. Boisz się
czegoś, ale pokonawszy strach, stajesz się bogatszy o to do
świadczenie, jakbyś zaczynał więcej wiedzieć o sobie.
- Pomimo Twoich zastrzeżeń raz jeszcze wracam do pytania
o możliwość kontynuacji tradycji, takijest bowiem temat Wasze
go obecnego programu, to jest też pomysł i daleko już posunię
te przygotowania programu edukacyjnego dla przedszkoli.
- Z przedszkolami to jest pomysł Janka, myślę, że bardzo do
bry. Jeśli dzieciom zostaną przekazane pewne wartości, nie tylko
jak mówiłam, estetyczne, to wierzę, że przyczyni się to do ich
głębszego rozwoju, do przełamywania wstydu, że pochodzą ze
wsi, że ich dziadkowie mówią gwarą itp. To może śmiesznie
brzmi (dla nas, urodzonych w mieście i wyznających zasady tak
zwanej tolerancji), ale przecież wszyscy wiemy, że tak właśnie
jest. Myślę (można to nazwać marzycielstwem), że minie kult
centrów, a rozpocznie się jakiś nowy nurt, nadający wartość kul
turze lokalnej. Mam na myśli taki proces, zachodzący w umy
słach, w świadomości dużej grupy ludzi.
- Wróćmy do początku rozmowy, czyli do pytania o to, co dla
Ciebie ważne w kulturze ludowej. Czy to pewne uniwersalia, py
tania, odpowiedzi, które zadaje sobie człowiek, żyjący na tym
świecie?
- Myślę, że tak. Ale nie jest też tak, że sposób, który ja sto
suję, musi być uniwersalny dla wszystkich, gdyż ktoś inny, po
znając fizykę - poznaje dokładnie to samo, co ja, a ktoś poznaje
to samo, będąc w zakonie. Mnie nie chodzi o zatrzymanie się, jak
już mówiłam, na poziomie estetycznym, nie chcę też dawać ta
kiej odpowiedzi, że zajmuję się kulturą ludową, bo tylko tam
znajduje się jakaś prawda. Chociaż pytania są uniwersalne, są to
pytania, które zadaje sobie każdy człowiek myślący, badający
kondycję ludzką. Takie same pytania zadaje sobie filozof czy du
chowny. Nie powiedziałabym, że to jest lepsza dziedzina od in
nych, czy głębsza, czy więcej dająca. I nie mam żadnych goto
wych recept, na przykład, że jeśli państwo tak nauczycie się śpie
wać, to otworzy wam się droga do poznania prawdy. Wielu za
trzymało się na etapie fascynacji kulturą ludową jako wyrocznią,
jako receptą na szczęście. Ja tak nie myślę.
- Czy potrafisz określić, nazwać, kim jesteś w swojej pracy:
badaczem, animatorem, twórcą, miłośnikiem?
- Nie jestem badaczem. Myślę, że jestem poszukiwaczem,
tak z czystym sumieniem mogłabym siebie określić.
PRZYPISY
1
Mowa tu o Janie Bernadzie, współzałożycielu Fundacji „Muzyka
Kresów".
Referaty na sesjach
Fundacji „Muzyka Kresów"
1992-1996
Bożonarodzeniowe i noworoczne obrzędy na Kresach, L u b l i n 15-18.01.1992
„Kultura tradycyjna a muzyka ludowa" - Dorota Frasunkiewicz (Warszawa, Polska)
„Kolędy i szczedriwki Lwowszczyzny" - Jurij Kondratenko (Lwów, Ukraina)
„Obrzędy zimowe na Ukrainie" - Jewgienij W. Jefremow (Kijów, Ukraina)
„Instrumentalna muzyka w obrzędach kolędniczych na Białorusi" - Inna D . Nazina (Mińsk, Bia
łoruś)
„Aspekt wegetacyjny chodzenia po kolędzie" - Dorota Frasunkiewicz (Warszawa, Polska)
„Kolędowanie na Podlasiu" - Jan Adamowski (Lublin, Polska)
„Herody we współczesnych inscenizacjach wiejskich" - Piotr Dahlig (Warszawa, Polska)
„Zimowe obrzędy na L i t w i e " - Rimantas Astrauskas (Wilno, Litwa)
„Muzyka instrumentalna w litewskich obrzędach zimowych" - Arvydas Karaska (Wilno, Litwa)
„Kalendarzowe pieśni obrzędowe w kontekście socjologicznym" - Wtodymir Hoszowski (Lwów,
Ukraina)
Duchowość narodów Europy Środkowej
i Wschodniej,
L u b l i n 7-11.04.1992
„Problem zderzenia kultur jako szansa otwarcia" - M . A . Krąpiec (Lublin, Polska)
„Wizja ffwiata mieszkańców terenów obecnej L i t w y w neolicie" -RimuteRimantiene (Wilno, L i
twa)
„Archaiczne tradycje kulturowe w duchowości człowieka pogranicza" - Jonas Trinkunas (Wilno,
Litwa)
„U źródeł kultury muzycznej Bałtów w świetle materiałów archeologicznych" - Arvydas Karaska
(Wilno, Litwa)
„Działalność G. Szymy i G. Titowicza jako zbieraczy folkloru na zach. Białorusi" - Tamara B.
Warfołomiejewa (Mińsk, Białoruś)
„Tradycja lirników na Ukrainie w świetle materiałów zebranych przez Filareta Kolasę" - M y chajło Chaj (Kijów, Ukraina)
„Lira na Białorusi. Tradycja starczestwa" - Aleksander W Ł o ś (Mińsk, Białoruś)
„Tradycyjna kultura sakralna w strukturze społecznej" - Regina Merkiene (Wilno, Litwa)
„Dualizm religijny i jego wpływy na duchowość U k r a i ń c ó w w aspekcie muzyki instrumentalnej"
-IhorMacijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Pieśń religijna w życiu duchowym L i t w y X V I i X V I I w." - Juratę Trilupaitiene (Wilno, Litwa)
„Cerkiewna muzyka ukraińska X I I - X V I I I w. i jej miejsce w duchowej kulturze narodu ukraiń
skiego" - Elena Szewczuk (Kijów, Ukraina)
„Znaczenie malarstwa ikonowego w cerkwiach prawosławnych dla duchowego pouczenia, ukie
runkowania i wychowania" - Wiktor L . Downar (Mińsk, Białoruś)
„Tradycyjne malarstwo Białoruskiego Polesia w kontekście osobliwości wyznaniowych w X V I I
i XVIII w." - Nora I . Wietier (Mińsk, Białoruś)
„Średniowieczne budownictwo miejskie w dorzeczu Niemna na Białorusi. W p ł y w y i oryginal
ność" - Aleksander K. Krawcewicz (Mińsk, Białoruś)
„Pierwotny wygląd zabytków architektury sakralnej i jego zmiany w aspekcie w p ł y w ó w wyzna
niowych na Białorusi" - Olga I . Attas (Mińsk, Białoruś)
„Motywy kresowe w twórczości H . Rodakowskiego (album Palahickie)" - Małgorzata Kitowska
(Lublin, Polska)
„Talent twórcy a oryginalność twórczości" - Arvydas Karaska (Wilno, Litwa)
„Etniczne stereotypy w tradycyjnej mentalności Białorusinów" - Paweł Tieraszkowicz (Mińsk,
Białoruś)
„Literatura ukraińska a ukraińska tradycja religijna X I X i X X w." - Jewhen O. Swerstiuk (Kijów,
Ukraina)
„Sacrum i ethos w ukraińskich pieśniach duchownych i dumach kozackich" - Włodzimierz M o
kry (Kraków, Polska)
„Stosunki między Litwinami, Polakami i Niemcami w Prusach w X V I I I i X I X w." - Algirdas Matulavićius (Wilno, Litwa)
„Obraz odrodzenia litewskiego w powieściach polskich ( M . R o d z i e w i c z ó w n a i J. Weisenhoff)" AdamChruszczewski (Lublin, Polska)
„Specyfika małomiasteczkowej społeczności żydowskiej na L i t w i e do 1939 r." - Grigorij Kanowicz (Wilno, Litwa)
„Wpływy narodów L i t w y na kulturę k a r a i m s k ą " - Karina Fikaviciute (Wilno, Litwa)
„Ormianie na styku Wschodu i Zachodu" - Jarosław Daszkiewicz (Lwów, Ukraina)
„Kultura duchowa białoruskich miast X V I i X V I I w. (w oparciu o materiały z ksiąg magistrac
kich)" - W ł o d z i m i e r z I . Pierwyszyn (Mińsk, Białoruś)
„Katolicki Uniwersytet w komunistycznym p a ń s t w i e " - Stefan Sawicki (Lublin, Polska)
„Między Kresami a E u r o p ą W s c h o d n i ą " - Miłosz Gałecki (Warszawa, Polska)
„Duchowość narodów Europy Środkowej i Wschodniej - pytania teologa" - J. S. Gajek (Lublin,
Polska)
„Pokój - kultura - dialog. R o z w a ż a n i a nad myślą Jana Pawła I I " - Eugeniusz Sakowicz (Lublin,
Polska)
Muzyka ludowa Europy Środkowo-Wschodniej
- Aspekt magiczny i kulturowy w systemie mu
zycznym obrzędów wiosennych i letnich wschodniej Polski, Białorusi, Litwy i Ukrainy, R y b a k i
n. Narwią 6-19.07.1992
/. Orientacja magiczna kultury ludowej Europy Środkowej i Wschodniej
.Zachowania rytualne a zachowania magiczne" - Jarosław Kolczyński (Warszawa, Polska)
„Magiczność jako podstawa relacji pomiędzy kalendarzem o b r z ę d o w y m i dorocznym cyklem
pracy" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Magiczne przedstawienia w wierzeniach ludowych białoruskich obrzędów wiosennych" - Władymir Wasilewicz (Mińsk, Białoruś)
„Magia w wierzeniach. Magiczne znaczenie o r n a m e n t ó w w ludowym stroju białoruskim" - Jelena Łoś (Mińsk, Białoruś)
.Jednolity cykl bałtyjskich świąt kalendarzowych" - Algirdas Patackas (Wilno, Litwa)
„Zapis wizualny i badanie kultury tradycyjnej (ilustracja filmowa wiosenno-letniej obrzędowo
ści)- Rimas Karaliauskas (Wilno, Litwa)
„Magia a semantyka muzyczna - formuła zaklinająca w białoruskich pieśniach obrzędowych cy
klu dorocznego" - Dorota Frasunkiewicz (Warszawa, Polska)
.Związki muzyczno-semantyczne w białoruskich pieśniach cyklu kalendarzowego" - Galina K u tyriowa (Mińsk, Białoruś)
„Relikty m a g ü i kultu w litewskich wiosennych melodiach cyklu kalendarzowego" - Rimantas
Astrauskas (Wilno, Litwa)
„Aspekt magiczny pieśni wiosennych na Polesiu kijowskim" - Jewgienij Jefremow (Kijów, Ukra
ina)
„Przetworzenia inwolucyjne w hailkach (pieśniach wielkanocnych na Rusi Czerwonej) - Bohdan
Łukaniuk (Lwów, Ukraina)
„Magia a semantyka muzyczna w wołoczobnych (włóczebnych) obchodach białoruskich i pol
skich na Białorusi" - Hala Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Magiczne aspekty pieśni wołoczobnych (włóczebnych) zachodniej Białorusi" - Aleksander Łojko (Grodno, Białoruś)
„Magia homeopatyczna w konopielkach północnej Białostocczyzny" - Dorota Frasunkiewicz
(Warszawa, Polska)
„Pieśni wołoczobne (włóczebne). Wzajemne oddziaływanie tradycji pisemnej i ustnej" ~ Lija Sołowiej (Mińsk, Białoruś)
„Mit o uśmierconym Bogu jako tematyczna i znaczeniowa podstawa tradycji wołoczobnej
(włóczebnej)" - Siergiej Sariko (Mińsk, Białoruś)
„Zwyczaj trzymania straży przy grobie Jezusa Chrystusa w noc paschalną" - Arvydas KaraSka
(Wilno, Litwa)
„Wiosenne obrzędy Św. Jerzego na zachodniej Białorusi: aspekt magiczny, etnograficzny i mu
zyczny" - Tamara Warfołomiejewa (Mińsk, Białoruś)
„Magiczne elementy w litewskich pieśniach obrzędowych, wykonywanych na huśtawkach" Skirmanté Valulyté (Wilno, Litwa)
„Sposoby Hryzacji pieśni w białoruskim ż n i w n y m cyklu kalendarzowym" - Galina Kutyriowa
(Mińsk, Białoruś)
„Letnie obrzędy cyklu kalendarzowego na obszarze Baisogala (centralna Litwa)" - Vilimas Malinauskas (Wilno, Litwa)
„Archaiczny obraz świata w choreografii wiosenno-letnich obrzędów litewskich" - Dalia Urbanoviciené (Wilno, Litwa)
„Tańce cyklu kalendarzowego a zabawy huculskie" - Łarisa Saban (Lwów, Ukraina)
//. Magia i pieśń obrzędowa
w badaniach
interregionalnych
„Problem granicy kulturowej z perspektywy słowiańskiego materiału muzycznego" - Anna Czekanowska (Warszawa, Polska)
„Magia a kult w rytuałach ludowych na św. Jerzego i św. Jana u Słowian Wschodnich i Bałtów"
- Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Magia w synkretycznym kompleksie święta Kupały u Ukraińców, Białorusinów i Bałtów" - Ha
lina Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Ślad symboliczny w interpretacji obrzędów. Przykład symboliki trzech n ó g " - Jarosław Kol
czyński (Warszawa, Polska)
„Wiosenno-letnia obrzędowość ł e m k o w s k a na tle obrzędowości wschodniosłowiańskich" - Bo
gumiła Tarasiewicz (Zielona Góra, Polska)
„Regionalne zróżnicowania jakości muzycznych w słowiańskich pieśniach żniwnych" - Katarzy
na Dadak-Kozicka (Warszawa, Polska)
„Repertuar muzyczny przesiedleńców na ziemiach zachodnich i północnych Polski (pozostałość
cyklu dorocznego w muzyce instrumentalnej)" - Piotr Dahlig (Warszawa, Polska)
„Muzyka instrumentalna w litewskich wiosenno-letnich obrzędach cyklu kalendarzowego" Arvydas Karaska (Wilno, Litwa)
Muzyka obrzędów
26-29.01.1993
rodzinnych
Europy
Środkowo-Wschodniej
/. Baitosłowiańskie
rytuały narodzin i chrzcin
- Chrzty i pogrzeby, L u b l i n
„Etnograficzne aspekty obrzędów związanych z narodzinami na Białorusi" - Tatiana Kucharonok
(Mińsk, Białoruś)
„Melodyczna typologia białoruskich pieśni rodzinnych" - Halina Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Cechy charakterystyczne białoruskich pieśni na chrzciny o babce (akuszerce) i kumie" - Galina
Pietrowskaja (Mińsk, Białoruś)
„Zwyczaje taneczne na wielkich chrzcinach na Ukrainie" - Łarisa Saban (Lwów, Ukraina)
„Kołysanki i pieśni dla brzemiennych" - Júrate Semetaite (Wilno, Litwa)
„Ruch obrzędowy w rytuałach narodzin i śmierci" - Dalia Urbonaviciené (Wilno, Litwa)
//. Śmierć i zwyczaje żałobne
w kręgu kultury Europy Środkowej
i Wschodniej
. Z w i ą z e k semantyczny między m u z y k ą żałobną a m u z y k ą dorocznego cyklu pracy" - Halina
Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„ M ę s k a tradycja w obrzędach pogrzebowych Rusi Czerwonej" - Ihor Macijewski (St. Petersburg,
Rosja)
„Forma muzyczna lamentów żałobnych na Ukrainie" - Bohdan Łukaniuk (Lwów, Ukraina)
„Lamenty żałobne Ukraińców - emocja i kształtowanie formy" - Elena Murzina (Kijów, Ukrai
na)
„Gry pogrzebowe na Huculszczyźnie" - Łarisa Saban (Lwów, Ukraina)
„System semantyczny huculskiej muzyki pogrzebowej" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Ro
sja)
„Specyfika etniczna białoruskich zwyczajów pogrzebowych" - W ł a d y m i r Wasilewicz (Mińsk,
Białoruś)
„Białoruskie żałobne głoszenija - problemy estetyki i typologii muzycznej" - Tamara Warfoło
miejewa (Mińsk, Białoruś)
„Wpływ melodyki białoruskich pieśni rodzinnych na lirykę pozaobrzędową" - Halina Tawłaj
(Mińsk, Białoruś)
„O lamentach pogrzebowych w Polsce" - Alicja Trojanowicz (Warszawa, Polska)
„Podlaskie pieśni pogrzebowe" - Janina S z y m a ń s k a (Warszawa, Polska)
„Repertuar polskich pieśni pogrzebowych" - Jan Adamowski (Lublin, Polska)
„Semantyka intonacyjna tradycyjnych płaczów litewskich" - Rimantas Astrauskas (Wilno, L i
twa)
„Lokalne odrębności litewskich pieśni pogrzebowych" - Zita Kelmickaité (Wilno, Litwa)
„Zjawisko śmierci w różnych gatunkach litewskich pieśni ludowych" - Rytis Ambrazeviéius
(Wilno, Litwa)
23
„Cykl pogrzebowy w kontekście obrzędowej muzyki instrumentalnej" - Ihor Macijewski (St Pe
tersburg, Rosja)
Duchowość
narodów
30.0J-2.04.1993
Europy
Środkowo-Wschodniej
-
Eros
i Thanatos,
cz. I , L u b l i n
„Nykti-nokti - życie i śmierć w kulturze litewskiej" - Algirdas Patackas (Wilno, Litwa)
„Kategoria miłości i śmierci w antropozofii" - Jerzy Prokopiuk (Warszawa, Polska)
„Ofiarowanie Izaaka - przezwyciężenie śmierci przez miłość" - Jadwiga Mizińska (Lublin, Pol
ska)
„Grzech istnienia" - Taras Wozniak (Lwów, Ukraina)
„Problem afirmacji życia w kulturze białoruskiej" - Igor Uglik (Mińsk, Białoruś)
„Spirala w obrazie świata u dawnych Litwinów" - Elvira Usaciovaite (Wilno, Litwa)
„Powtórna śmierć w religii dawnych Bałtów" - Gintaras Beresnevicius (Wilno, Litwa)
„Archaiczna symbolika smoka w tradycjach ludowych Europy Środkowo-Wschodniej" - Jaro
sław Kolczyński (Warszawa, Polska)
„Miłość i śmierć po rycersku - na podstawie ukraińskiej poezji barokowej" - Jurij Andruchowicz
(Iwano-Frankowsk, Ukraina)
„Dotyk ożywczy. Duchowość polskiego baroku wobec Innego" - Antoni C z y ż (Warszawa, Pol
ska)
„Miłość i śmierć we współczesnej liryce białoruskiej" - Lubow Turbina (Mińsk, Białoruś)
„Odtworzenie sacrum w tekście poetyckim na podstawie współczesnej poezji litewskiej" - Eugenijus AliSanka (Wilno, Litwa)
„Słownik erotyczny w twórczości Milana Kundery" ~ Basia Nikiforowa (Wilno, Litwa)
„Święto śmierci w kulturze staropolskiej" - Alina Nowicka-Jeżowa (Warszawa, Polska)
„Miłość i śmierć w Cieniach zapomnianych przodków Michała Kociubińskiego" - Natalka Biłocerkiwec (Kijów, Ukraina)
„Eros i thanatos w sztuce socrealistycznej"- Mykoła Riabczuk (Kijów, Ukraina)
„Fatum miłości i pokusa śmierci w kręgu ukraińskiej szkoły romantycznej" - Danuta Sosnowska
(Warszawa, Polska)
„Problem Erosa i Thanatosa na pograniczu literatury i muzyki" - Józef Kon (Pietrozawodsk, Ka
relia)
„Motyw śmierci w dramaturgii muzycznej liryki miłosnej" - Ihor Macijewski (St. Petersburg,
Rosja)
„Eros i thanatos w białoruskim święcie Kupały" - Halina Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Wesele i śmierć - aspekt intonacyjny od Bałtyku do Karpat" - Izalij Ziemcowskij (St. Peters
burg, Rosja)
„Eros i Thanatos w wyobrażeniach i przesądach ludowych" - Włodzimierz Wasilewicz (Mińsk,
Białoruś)
„Rola akuszerki w litewskich obrzędach ludowych związanych z narodzinami" - Rasa Paukśtyte
(Wilno, Litwa)
„Etnograficzne aspekty Erosa i Thanatosa w folklorze białoruskim" - Oleg Łysenko (St. Peters
burg, Rosja)
„Cmentarze na L i t w i e " - Alfredas Sirmulis (Wilno, Litwa)
Muzyka ludowa Europy Środkowo-Wschodniej
giem 12-25 lipca 1993
- Tradycyjny obrzęd weselny, Dubienka n . B u
/. Specyfika struktur muzycznych pieśni weselnych
„Współczesny pogląd na definicję autentyzmu w tradycyjnej kulturze muzycznej" - W ł o d y m y r
Hrabowskij (Drohobycz, Ukraina)
„Podstawy klasyfikacji białoruskich melodii weselnych" - Tamara Warfołomiejewa (Mińsk, Bia
łoruś)
„Typy łemkowskich melodii weselnych na terenach Łemkowszczyzny Zachodniej" - Bogumiła
Tarasiewicz (Zielona Góra, Polska)
„O specyfice typowych melodii weselnych zachodniej Białorusi" - Tamara Warfołomiejewa
(Mińsk, Białoruś)
„Z badań nad muzycznymi wątkami weselnymi w Polsce wschodniej" - Piotr Dahlig (Warszawa,
Polska)
„Sześciomiar w ukraińskich pieśniach weselnych" - Jewgienij Jefremow (Kijów, Ukraina)
„Niektóre właściwości muzyczno-poetyckie wesela słobodzkiego" - Wiera Osadczaja (Charków,
Ukraina)
„Ukraińskie pieśni weselne na Podolu" - Anatolij Zawalniuk (Winnica, Ukraina)
„Weselne peredładkanki"
- Bohdan Łukaniuk (Lwów, Ukraina)
//. Wesele jako kompleks
obrzędowo-muzyczny
„Problemy semantyki muzycznej wesela ukraińskiego" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Dramaturgia muzyczna wesela ukraińskiego dorzecza Dniepru" - Elena Murzina (Kijów, Ukra
ina)
„Wesele tradycyjne w dorzeczu Horynia" - Iryna Klymenko (Kijów, Ukraina)
„Funkcja muzyki w tradycyjnym weselu ł e m k o w s k i m " - Bogumiła Tarasiewicz (Zielona Góra,
Polska)
„Pieśni weselne a kontekst obrzędowy w dorzeczu Desny" - Irina Biełoswietowa (Kijów, Ukrai
na)
„Obrzędy i pieśni weselne wsi Klusznykiwka (region Połtawski)" - Dmitrij Lebiedinskij (Char
ków, Ukraina)
„Magiczne wierzenia i zabobony Białorusinów w strukturze obrzędu weselnego" - W ł a d y m i r
Wasilewicz (Mińsk, Białoruś)
„Kult przodków w weselu białoruskim" - Leonella Małasz (Mińsk, Białoruś)
„Elementy inicjacji w białoruskich obrzędach cyklu rodzinnego" - Tatiana Kucharionok (Mińsk,
Białoruś)
„Relikty obrzędu inicjacji w weselu białoruskim" - Leonella Małasz (Mińsk, Białoruś)
„Elementy teatru ludowego w weselu białoruskim" - Łarisa R y ż k o w a (Mińsk, Białoruś)
„Noc poślubna u Słowian" - Aleksandr Gura (Moskwa, Rosja)
„Wieczór dziewiczy na Kijowszczyźnie" - Hanna Koropniczenko (Kijów, Ukraina)
„Wesele w kraju Poniewieżskim" - Lina Kirsnyte (Wilno, Litwa)
„Rytuały nekrokultu w pieśniach weselnych" - Rasa Śukiene (Wilno, Litwa)
„Symbolika włosów w obrzędzie weselnym. Wybrane zagadnienia" - Jarosław Kolczyński (War
szawa, Polska)
///. Wesele
V. Taniec weselny. Rytuał czy
zabawa?
„Taniec młodego i młodej w czasie wesela jako kontynuacja obrzędu inicjacji" - Łarisa Saban
(Lwów, Ukraina)
„Elementy inicjacji w tańcach drużby i drużki w obrzędzie weselnym Rusi Czerwonej" - Łarisa
Saban (Lwów, Ukraina)
„Elementy choreografii w białoruskim obrzędzie weselnym" - Nikołaj Kozienko (Mińsk, Biało
ruś)
„Litewska obrzędowa choreografia weselna" - Dalia Urbanaviciene (Wilno, Litwa)
VI. Weselna muzyka instrumentalna
„Wesele w kontekście tradycyjnej, instrumentalnej kultury muzycznej Europy Środkowo-Wscho
dniej" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Tradycyjna muzyka instrumentalna wesela w podolskim dorzeczu Dniestru" - Raisa Gusak (Ki
jów, Ukraina)
„Weselna muzyka instrumentalna w północnej Białorusi" - Jurij Bojko (St. Petersburg, Rosja)
„Problemy artykulacji w muzyce skrzypcowej huculskiego wesela" - Wiktoria Macijewska (St.
Petersburg, Rosja)
VII. Analogie muzyczne i pozamuzyczne cyklu dorocznego i rodzinnego
„Wesele Ciareszki - związki białoruskiej zabawy cyklu kalendarzowego z weselem" - Lilia Sołowiej (Mińsk, Białoruś)
„Związki funkcjonowania i strukturalne w pieśniach białoruskiego cyklu dorocznego i rodzinne
go" - Halina Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Typologiczne paralele p o m i ę d z y melodiami weselnymi a pieśniami cyklu kalendarzowego
w południowo-wschodniej L i t w i e " - Rimantas Astrauskas (Wilno, Litwa)
„Literackie instrumenty analizy w zastosowaniu do słowiańskich pieśni ludowych" - Anna Czekanowska (Warszawa, Polska)
Instrumenty muzyczne
24-28.01.1994
w kulturze
tradycyjnej
Europy
Środkowo-Wschodniej,
Lublin
„Najdawniejsze kompleksy fizyczne i biologiczne w prehistorii instrumentów muzycznych na
podstawie materiałów ukraińskich i karelskich" - A l ł a A b ł o w a (Pietrozawodsk, Rosja)
„Muzyka instrumentalna narodów Europy Północnej jako źródło badań etnokulturowych i etnogenetycznych' - Romualdas Apanavićius (Wilno, Litwa)
„Ślady najstarszej kultury w instrumentach muzycznych na Rusi Karpackiej" - Wiktor Szostak
(Użhorod, Ukraina)
„Najdawniejsze instrumenty kultury białoruskiej" - W ł o d z i m i e r z Puzynia (Mińsk, Białoruś)
„Źródła i wpływy lokalne w archaicznej białoruskiej muzyce instrumentalnej" - Halina Tawłaj
(Mińsk, Białoruś)
„Miejsce i funkcja muzyki instrumentalej w obrzędach kompleksu bożonarodzeniowego na Bia
łorusi" - Inna Nazina (Mińsk, Białoruś)
„Bojkowska muzyka sopiłkowa związana z dorocznym cyklem pracy" - Bohdan Jaremko (Rów
ne, Ukraina)
„Najdawniejsze przejawy muzyki instrumentalnej (corpora musica, muzyka fizyczna i biologicz
na) oraz źródła uniwersalnej twórczości d ź w i ę k o w e j " - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Systemowość wiedzy o instrumentach muzycznych" - L u d w i k Bielawski (Warszawa, Polska)
„Instrument muzyczny jako medium w kontekście etnologicznym, ekologicznym, religijno-filo
zoficznym i etnosferycznym na przykładzie narodów Północy" - Igor B o g d a n ó w (Moskwa, Ro
sja)
„Źródła muzyki instrumentalnej B a ł t ó w " - Arvydas Karaska (Wilno, Litwa)
„Tradycyjne zespoły instrumentalne Litwinów. Etnogeneza sutartines" - Algirdas Vyźintas (Wil
no, Litwa)
„Stan tradycji instrumentalnej na przebadanym terenie Polesia W o ł y ń s k i e g o " - Roman Jenenko
(Kijów, Ukraina)
„Z badań nad archeologicznymi instrumentami muzycznymi w Polsce" - Dorota Popławska
(Warszawa, Polska)
„Konkursy gry na instrumentach pasterskich w Ciechanowcu" - Piotr Dahlig (Warszawa, Polska)
„Ludowe instrumenty muzyczne w polskich kolekcjach muzealnych" - Ewa Dahlig (Warszawa,
Polska)
„Mężczyzna i kobieta a instrumentalna kultura na płaszczyźnie historycznej oraz etnopsychologicznej" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Problematyka innowacji w budowie współczesnych instrumentów dudowych w Polsce" - Zbi
gniew J. Przerembski (Warszawa, Polska)
„Dudy w folklorze litewskim" - Rimantas Sliuźinskas (Kłajpeda, Litwa)
„Dudy białoruskie na podstawie materiałów etnograficznych N . Nikiforówskiego i J. Romanowa"
- Aleksander Ł o ś (Mińsk, Białoruś)
„O zjawisku dźwięku harmonicznym i pewnym ich zastosowaniu w ludowym instrumentarium
muzycznym" - Jan Stęszewski (Warszawa, Polska)
„O zastosowaniu komputera w organologii. Przykład typologii z ł ó b c o k ó w " - Ewa Dahlig (War
szawa, Polska)
„Drumla w tradycyjnej kulturze Bojkówszczyzny, Huculszczyzny i Bukowiny" - Larysa Saban
(Lwów, Ukraina)
„O kuokles od tradycji do posttradycji" - Valdis Muktupavels ( R y g a , Ł o t w a )
„Tradycyjne zabawki dźwiękowe na Zachodniej Ukrainie" - Larysa Saban (Lwów, Ukraina)
„Trembita w pasterskich i pogrzebowych zwyczajach Huculszczyzny" - Larysa Saban (Lwów,
Ukraina)
„Muzyka myśliwych i pasterzy, pytania o g e n e z ę specjalizacji oraz profesjonalizmu muzyczne
go" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Stanisław Lutkiewicz: o programowym utworze instrumentalnym pasterzy karpackich" - Boh
dan Łukaniuk (Lwów, Ukraina)
1
Duchowość
narodów
19-22.04.1944
Europy
Środkowo-Wschodniej
-
Eros
i Thanatos,
cz. I I , Lublin
pogranicza
„Muzyka weselna ukraińsko-polskiego pogranicza na Wołyniu" - Michaił Łobanow (St. Peters
burg)
„Lingwistyczno-etnograficzne podobieństwa i różnice w białoruskim i polskim weselu" - Anato
lij Aksamitów (Mińsk, Białoruś)
„Funkcja wesela w dorzeczu Nurca i Bugu" - Dorota Frasunkiewicz (Warszawa, Polska)
IV. Wesele mniejszości
kulturowych
„ M u z y k a weselna słobodzkiej Ukrainy. Problemy mutacji w metropolii i w diasporach południo
wej Ukrainy i Syberii" - Olena Tiurykowa (Donieck, Ukraina)
24
„Przemiany łemkowskiej obrzędowości weselnej w sytuacji diaspory (Polska zachodnia)" - Bo
gumiła Tarasiewicz (Zielona Góra, Polska)
,.Elementy etnograficzne wesela karaimskiego" - Karina Firkaviciute (Wilno, Litwa)
„Muzyczne tradycje weselne wsi Bujwidze (rejon wileński)" - Anna Adamowicz (Warszawa,
Polska)
„Kategoria miłości w antropozofii" - Jerzy Prokopiuk (Warszawa, Polska)
„Ontologia Thanatosa jako epifenomen kultury" - Jurij Zaloska (Mińsk, Białoruś)
„Miłość i śmierć w ukraińskiej mitoreligijności w kontekście tradycji indoeuropejskiej" - Oleksandr Szokało (Kijów, Ukraina)
„Jeszcze raz o upiorze (wampirze)" - Jarosław Kolczyński (Warszawa, Polska)
„Miłość do śmierci. Problem nekrofilii we współczesnej literaturze europejskiej" - Natalka Biłocerkiwec (Kijów, Ukraina)
„Prawa biosu jednakie dla wszystkich... Problem życia i śmierci we współczesnej liryce ukraiń
skiej" - L u d m y ł a Taran (Kijów, Ukraina)
„Miłość i śmierć w poetyce lamentów ukraińskich" - Sofija Majdańska (Kijów, Ukraina)
„Ems i Thanatos w kontekście wojny w kulturze bałtosłowiańskiej" - Gintaras Beresnevicius
(Kowno, Litwa)
„Niełatwe stosunki Erosa i Thanatosa w zwierciadle sztuki białoruskiej" - Jawhien Szuniejka
(Mińsk, Białoruś)
„Problemy białoruskiego odrodzenia muzycznego: Eros i Thanatos" - Wiktor Skorobogatow
(Mińsk, Białoruś)
„Thanatos: paradygmat mitologiczny w folklorze ukraińskim" - Roman Kiś (Lwów, Ukraina)
„Spotkanie miłości i śmierci w symbolach ikoniczych i emblematycznych kultury tradycyjnej:
konfrontacja muzyki i sztuki przestrzennej" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Źródła Erosa i Thanatosa w europejskim karnawale odnalezione w białoruskich zapustach (maslenicy)"-Halina Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Eros i Thanatos w kurhanach aryjskiej praojczyzny" - Jurij Szyłow (Kijów, Ukraina)
„Muzyka a duchowość. Szkice na tle wielkiego tematu" - Wołodymir Hrabowskij (Drohobycz,
Ukraina)
„Technika kompozytorska jako znak. O metamorfozach z drugiej strony lustra. Jonas Kokkonen"
-Józef Kon (Pietrozawodsk, Karelia)
„Zycie - miłość i śmierć Jarosława Tyszyńskiego. Artysta, o którym zapomniano" - Iwona Kabzińska-Stawarz (Warszawa, Polska)
Muzyka ludowa Europy Środkowo-Wschodniej
11-24.07.1994
- Muzyka instrumentalna, R y b a k i n . N a r w i ą
„Różne warstwy tradycyjnej muzyki instrumentalnej: prologomena historyczne, funkcyjne
i strukturalne do problemu związku miasta i kulturalnych centrów z kulturą wiejską w Europie
Środkowo-Wschodniej" - Ihor Macijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Przykład miejskiej kultury muzycznej w środowisku wiejskim w końcu X I X i na początku X X
wieku" - Irisa Priedite (Ryga, Łotwa)
„Kształtowanie się wzajemnych związków pomiędzy miejską i wiejską tradycją instrumentalną
na Zakarpaciu w XIX i X X wieku" - Wiktor Szostak (Użgorod, Ukraina)
„Ludowa sztuka przedstawiająca - zagadnienie modus existendie" - Jarosław Kolczyński (War
szawa, Polska)
„Problematyka stylizacji folkloru instrumentalnego w aspekcie wykonawczym" - Algirdas
Vyzintas (Wilno, Litwa)
„Literackie i miejskie wpływy na tradycję w y k o n a w c z ą kobzarstwa ukraińskiego" - Nadija Suprun (Równe, Ukraina)
„Rola kultury miejskiej w tworzeniu się profesjonalnej tradycyjnej białoruskiej traistaj muzyki na
zachodnim Poozieriu" - Albina Skorobogatczenko (Mińsk, Białoruś)
„Wzajemne wpływy między tradycyjnymi i akademickimi elementami w wykonawczej technice
skrzypków z centralnego Polesia" - Serhij Ochrimczuk (Kijów, Ukraina)
„Tradycyjna wykonawcza maniera gry na harmoniach ludowych na południowej Pińszczyźnie" Bohdan Jaremko (Równe, Ukraina)
„Tradycyjna żeńska technika gry na instrumentach perkusyjnych na centralnej Ukrainie" - Han
na Koropniczenko (Kijów, Ukraina)
„Tradycyjna muzyka instrumentalna w tzw. ludowo-akademickim środowisku i problem etnicz
nego dźwięko-ideału Ukraińców" - Mychajło Chaj (Kijów, Ukraina)
„Niektóre osobliwości współczesnego codziennego muzykowania na L i t w i e " - W ł a d y s ł a w a Kaknaviciute (Kłajpeda, Litwa)
„Instrumentalna muzyka ludowa na pd.-zach. L i t w i e (Suwalkija) na początku X X wieku" - V y tautas Alenskas (Kłajpeda, Litwa)
„Muzyka wokalno-instrumentalna Białorusinów Pskowszczyzny i i jej paralele w różnych regio
nach Rosji" - Jurij Bojko (St. Petersburg, Rosja)
„Ukraińska i białoruska muzyka taneczna w diasporach K a r e l i i " - Wiaczesław Kalaberda (Pie
trozawodsk, Karelia)
„Weselna muzyka instrumentalna w podolskim dorzeczu Dniestru: źródła formowania tradycji"
- Raisa Gusak (Kijów, Ukraina)
„Tradycyjne zespoły ludowe M i ń s z c z y z n y " - Inna Nazina (Mińsk, Białoruś)
„Tradycja skrzypcowych kapel na Chersoń szczytnie" - Wiktor Kysil (Chersoń, Ukraina)
„Geneza białoruskiej pieśni skocznej" - Halina Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Repertuar kapeli weselnej" - Larysa Saban (Lwów, Ukraina)
„Niektóre obserwacje nad wzajemnymi w p ł y w a m i między miastem i wsią" - Bohdan Łukaniuk
{Lwów, Ukraina)
„Muzykanci i tancerze w moich badaniach terenowych" - Grażyna D ą b r o w s k a (Warszawa, Pol
ska)
„Muzyka instrumentalna w zbiorach Instytutu Sztuki, Folkloru i Etnografii w Kijowie" - Irina
Biełoswietowa (Kijów, Ukraina)
„Czynniki przeobrażeń ludowego instrumentarium muzycznego w Polsce" - Piotr Dahlig (War
szawa, Polska)
„Lira korbowa w Polsce - problem normy i innowacji w budowie instrumentu" - Zbigniew Przerembski (Warszawa, Polska)
„ESAC - System kodowania melodii j e d n o g ł o s o w y c h . Pokaz komputerowy" - Ewa Dahlig (War
szawa, Polska)
„Współczesna białoruska muzyka wiejska - requiem na skraju martwego miasta" - Juras Załoska (Mińsk, Białoruś)
Duchowość Narodów
7-8.09.1994
Europy
Środkowo-Wschodniej
-
Kult
zmarłych,
cz.
I,
Lublin
„Stąd do tamtych światów" - Jarosław Kolczyński (Warszawa, Polska)
„Rytuał pogrzebowy - cel i symbolika działań" - Anna Kowalska-Lewicka (Kraków, Polska)
„Obrzęd pogrzebu w dolnym dorzeczu Niemna (nowe odkrycia)" - Valdemaras Śemenas (Wilno,
Litwa)
„Szczególna ofiara dla zmarłych u Gotów ( I I I - I V w. po Chr.)" - Andrzej Kokowski (Lublin, Pol
ska)
„Struktura i semantyka obrzędu pogrzebowego w kontekście innych o b r z ę d ó w " - Ihor Macijew
ski (St. Petersburg, Rosja)
„Cross - kulturowe kowariacje wyobrażeń dotyczących śmierci jako indykator typu kultury" Roman Kiś (Lwów, Ukraina)
„Binarna semantyczna opozycja Tu i Tam w konstruowaniu mitologiczno-poetyckiej wizji tamte
go świata (materiał karpacki)" - Maria Majerczyk (Lwów, Ukraina)
„Opozycja ten - tamten świat w ludowym światopoglądzie U k r a i ń c ó w " - Olha Poricka (Kijów,
Ukraina)
„Dydaktyczna funkcja obrazu śmierci i tamtego świata w ludowej etyce ukraińskiej" - Sofija
Majdanska (Kijów, Ukraina)
„Modelowanie obrazu tamtego świata na podstawie znalezisk w aryjskich mogiłach Naddnieprza" - Jurij Szyłow (Kijów, Ukraina)
„Pierwsze kroki duszy... (materiały z I poł. X X w . ) " - Regina Merkiene(Wilno, Litwa)
„Podróż w zaświaty w mitologii litewskiej" - Gintaras Beresnevicius (Wilno, Litwa)
„Rytuał pochówku w białoruskiej literaturze etnograficznej X I X wieku" - Halina Tawłaj (Mińsk,
Białoruś)
Duchowość
narodów
24-25.04.1995
Europy
Środkowo-Wschodniej
-
Eros
i Thanatos
cz. III,
Lublin
„Kategoria śmierci w antropozofii" - Jerzy Prokopiuk (Warszawa, Polska)
„Idea miłości i śmierci w książce Jana Pawła I I Przekroczyć próg nadziei" - Iwona KabzińskaStawarz (Warszawa, Polska)
„Bruno Schulz - przeciw śmierci" - Władysław Panas (Lublin, Polska)
„Esthesis jako spotkanie Erosa i Thanatosa" - Eugenijus AliSanka (Wilno, Litwa)
„Dydaktyczna funkcja obrazu śmierci i tamtego świata w ludowej etyce ukraińskiej" - Sofija
Majdanska (Kijów, Ukraina)
„Dla bezżennych niebiosa są z a m k n i ę t e . . . " - Anna Kowalska-Lewicka (Kraków, Polska)
„Narcyzm wielkiego państwa i jego thanatologiczne korelaty (wojna w kontekście kryzysu iden
tyczności)" - Roman Kiś (Lwów, Ukraina)
„Między życiem a ś m i e r c i ą . . . " - Vytautas Beranis (Wilno, Litwa)
„Thanatos we współczesnej prasie polskiej (1994-95)" - Jadwiga Pstrusińska (Kraków, Polska)
„Miejsce muzyki w systemie obrzędów związanych z Erosem i Thanatosem" - Ihor Macijewski
(St. Petersburg, Rosja)
Muzyka ludowa Europy Środkowo-Wschodniej
n. N a r w i ą 18-22.07.1995
~ Muzyczny folklor dziecięcy
- źródła,
Rybaki
„Tradycje dziecięce w opanowaniu otaczającej przestrzeni (na materiale współczesnego miasta)"
- Maria Osorina (SL Petersburg, Rosja)
„Interpretacja kultury tradycyjnej w zabawie dziecięcej" - Jelena Wasiliewa (St. Petersburg, Ro
sja)
„Obrzęd rozwiązywanie
rozumu u Rosjan" - Albert Bajburin (St. Petersburg, Rosja)
„Dziecięce prawo zwyczajowe" - Walentin Gołowin (St. Petersburg, Rosja)
„Dziecięce chodzenie po domach zgodnie z cyklem obrzędów kalendarzowych" - Anna Niekryłowa (St. Petersburg, Rosja)
„Niektóre właściwości dziecięcych pieśni litewskich" - Juratę Semetaite (Wilno, Litwa)
„Dziecięce pieśni - gry wiosenne niektórych regionów Wołynia i Polesia" - Nadija Suprun (Rów
ne, Ukraina)
„Gatunki i rodzaje tradycyjnego ukraińskiego folkloru dziecięcego" - Halina Dowżenok (Kijów,
Ukraina)
„Dziecięce instrumenty muzyczne jako relikt ewolucji stadialnej i historii etnicznej" - Ihor Ma
cijewski (St. Petersburg, Rosja)
„Dziecięce instrumenty muzyczne Huculszczyzny i południowej Pińszczyzny (na podstawie ma
teriałów z powiatów kosowskiego i rJąbrowickiego oraz zareczniańskiego w województwach iwanofrankowskim i równiańskim)" - Bohdan Jaremko (Równe, Ukraina)
„Kształcenie skrzypków na Podhalu" - Tomasz Nowak (Warszawa, Polska)
^ocieszki jako przedmiot psychofizycznego wychowania dzieci" - Algyte Merkeliene (Kłajpe
da, Litwa)
„Kołysanki w Galicji" - Bohdan Łukaniuk (Lwów, Ukraina)
„Wyliczanki dziecięce we współczesnym repertuarze folklorystycznym" - Jewginij Kostiuchin
(St. Petersburg, Rosja)
, Z w i ą z e k kołysanek łotewskich z kultem zmarłych: symbolika myszy" - Stanisława Kuczepatowa (St. Petersburg, Rosja)
„Praca z dziećmi i młodzieżą z miasta w zespole folklorystycznym" - Magdalena Świderek (War
szawa, Polska)
„Opanowanie muzyki obrzędowej przez dziecięcy zespół folklorystyczny" - Halina Tawłaj
(Mińsk, Białoruś)
„Kółko folklorystyczne jako forma zintegrowanego wychowania etnicznego w szkole" - Ruta
Grumadaite (Kłajpeda, Litwa)
„Metodyka pracy z dziecięcym zespołem folklorystycznym w mieście" - Olena Tiurykowa (Do
nieck, Ukraina)
Kultura tradycyjna a świat dziecka, L u b l i n 22-25.01,1996
„Etnopedagogiczne tradycje Białorusinów" - Lubow Rakowa (Mińsk, Białoruś)
„Tradycyjna pedagogika białoruska - aspekt porównawczo-kulturowy" - Igor Uglik (Mińsk, Bia
łoruś)
,£>om i ludzie w systemie tradycyjnego wychowania u U k r a i ń c ó w " - Hanna Horyń (Lwów, Ukra
ina)
„Kontakt matki i dziecka - aspekt biopsychiczny i socjokulturowy" - Oksana Kiś (Lwów, Ukra
ina)
„Rola k u m ó w (chrzestnych) w formowaniu oglądu świata u dzieci" - Biruté Imbrasiené (Wilno,
Litwa)
„Wychowanie a obrzędy kalendarzowe w kulturze tradycyjnej" - Anna Niekryłowa (St. Peters
burg, Rosja)
„Pastwisko jako miejsce tworzenia się subkultury dziecięcej" - Anna Kowalska-Lewicka (Kra
ków, Polska)
„Początkowe etapy wychowania muzycznego w kulturze tradycyjnej" - Ihor Macijewski (St. Pe
tersburg, Rosja)
„Spontaniczna twórczość w kulturze tradycyjnej (na podstawie materiałów dotyczących najmłod
szych dzieci w kulturach słowiańskich i bałtofińskich" - Karl Rautio (Pietrozawodsk, Karelia)
„Baśnie z pieśniami i ich miejsce w muzycznym wychowaniu dzieci" - Dalia Vaicenaviciené
(Wilno, Litwa)
„Ustna forma przyswajania tradycyjnych technik śpiewu w dziecięcym zespole ludowym" - Łarisa Ryżkowa (Mińsk, Białoruś)
.Zabawy dziecięce w kulturze tradycyjnej" - Austeié Nakiené (Wilno, Litwa)
.Zabawiania, przypowiastki i ich funkcja w tradycyjnym wychowaniu dziecka" - Juratę Semeta
ite (Wilno, Litwa)
.Zabawy jako przedmiot nauki i metoda nauczania w tradycyjnym systemie wychowawczym" A l e ś Loska (Mińsk, Białoruś)
„Dziecko a tańce tradycyjne (referat ilustrowany filmami Magdaleny Świderek)" - Grażyna Dą
browska (Warszawa, Polska)
„Kultura duchowa dziecka jako problem etnosocjalny" - Irina Kołaczowa (Mińsk, Białoruś)
„Etnokultura i poznanie świata" - Erimas Velicka (Wilno, Litwa)
„Folkloryzm jako forma świadomości etnicznej (na podstawie badań socjologicznych)" - Inija
Trinkuniené (Wilno, Litwa)
„Dlaczego dzieci uczą się o przeszłości? Orientacja na przeszłość w procesie pedagogicznym" Ivan Macak (Bratysława, Słowacja)
„Tradycje pedagogiczne w kontekście narodowej koncepcji edukacyjnej na Białorusi" - Świetla
na Snopowska (Mińsk, Białoruś)
„Anton Hryniewicz (1877-1937) i jego koncepcja wchodzenia białoruskiego dziecka w świat tra
dycyjnej kultury muzycznej" - Halina Tawłaj (Mińsk, Białoruś)
„Lwowska koncepcja nauczania folkloru muzycznego w trzystopniowym systemie kształcącym
(podstawowe, średnie i wyższe szkoły muzyczne)" - Bohdan Łukaniuk (Lwów, Ukraina)
„Folklor dziecięcy jako sztuka życia" - Katarzyna Dadak-Kozicka (Warszawa, Polska)
„In stercore invenitur" - Robert Reszke (Warszawa Polska)
„Obok sztuki, edukacji, etnografii" - Janusz Byszewski (Warszawa, Polska)
25
