-
Title
-
Józef Burszta (17.04.1914-6.07.1987) - Mistrz ; Ojciec / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.3
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.3, s.211-212
-
Creator
-
Jackowski, Aleksander; Burszta, Wojciech J.
-
Date
-
1988
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:2973
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3174
-
Text
-
czci
profesorów
pomordowanych
Św., p o t e m
złożenie
kwiatów
Najpierw
msza
przód t a b l i c ą p a m i ą t k o w ą
wo
L i r o wic.
a na
p o s z ł y w ś w i a t i t y l k o d w i e są w p o s i a d a n i u c ó r k i . Z e s z y t y
„dzienników"
w i n n y z n a l e ź ć się z c z a s e m w
Muzeum
stępnie z e b r a n i e . B a r d z o denerwujące w s p o m n i e n i a z l a t 1 9 3 9 - 4 1
n n i c t w a w Łodzi, jako d o k u m e n t po
j e d y n e j
i 42. Bestialskie m o r d y n a u l . Łąckiego i na Wólce. T a k byłam
współczesnej h a f с i а г с e
ś c i e n n y c h .
r o z t r z ę s i o n a , że w y s z ł a m
wcześniej.
13.1 I T . 1 9 8 2 .
z J a n i o w ą lewą stronę t k a n i n y . H a f t
W
sumie
więc
Wykończyłam
Z o s t a j ą j u ż t y l k o tła. D z i ś
wczoraj ostatnie; drzewo.
dziewięć
miesięcy
—
a
jem
równocześnie
gospodarskie,
kłopoty
z
aprowizacją,
zepsuty
znalazłam
t a m nawet
i siebie:
przygarbienie.
Regle,
Widziałam j a k
improwizowała
Czarną
rzekę, Cichu
swoje
haf
wodę, Halny
u r o d y świata, w k t ó r y m przepięknie i n t e r p r e t o w a n e wełną
—•
drze
w a są j a k b y r u n e m z i e m i , o r n a m e n t e m , a l e i ż y w y m i , z i n d y w i -
Ze w z r u
,,17.1.82. W
większe
koncepcyjnych
i p r o s t e w k o m p o z y c j i , wyrażają j e d n a k k a ż d y m ściegiem miłość
m a już 8 1 l a t ! ) i mnóstwo odwiedzających, m i e j s c o w y c h i p r z y
szeniem
P o l s c e ,
w y m i e n i a m t e n a j p i ę k n i e j s z e , k t ó r e z o s t a j ą w o c z a c h . Są s u r o w e
(Marysia
j e z d n y c h , co ś w i a d c z y j a k była l u b i a n a i s z a n o w a n a .
szkiców
t o w a n e o p o n y : Garnki,
telefon,
b r a k ś w i a t ł a , z l a k o m u n i k a c j a z m i a s t e m , złe p o g o d y
śledziłam j e j coraz
z malutkich
pół e t a t u w Z W W , ogłoszenie s t a n u w o j e n n e g o , w y j a z d y , c h o r o b y ,
zajęcia
w
Ileż r a z y zastawałam ją pochyloną n a d k r o s n e m i z n i e p o k o
wykańczam
178 g . "
pracy
o p o n
tych
Włókie
dualizowanymi
południe
jej
b y ł a H a l i n a K o n . ze z ł a m a n ą r ę k ą , a l e j o s t j e d n a k t a k d o b r a ,
praca:
istotami. Znamienna
czarna,
ciężka
cierniowa
tematycznie
korona
jest
czymś w r o d z a j u gorejącego k r z e w u , n i b y R e q u i e m .
w z i ę ł a r e c e p t y i o b i e c a ł a , że t o z a ł a t w i . 1 8 . 1 . D o s t a ł a m p r z y n i e
ją M u z e u m
sione z a p t e k i l e k a r s t w a ( z n o w u H a l i n a przyszła — b a r d z o j e s t e m
Diecezjalnemu
stawie. M u z e u m
wdzięczna)"...
tencję j e j
w Warszawie,
odwdzięczyło
ostatnia
spoczywająca
na
Podarowała
g d z i e wisiała n a w y
się j e j z a m a w i a j ą c
mszę n a i n
wyzdrowienia.
O w a dokumentacja 21 u n i k a t o w y c h prac, w y k o n a n y c h w la
tach
1 9 7 0 — 8 4 j o s t w i e l o r a k o c e n n a : przez skromność
która z t r u d e m d o c h o d z i
do samorealizacji
W i d z ę ją j a k w bólu i c i e r p i e n i u z r z u c a z siebie
artystki,
i sterany k o k o n eiala i w y z w o l o n a ,
a r t y s t y c z n e j ; przez
u k a z a n i e w s z y s t k i c h faz p o w s t a w a n i a h a f t o w a n e j
tkaninj ' :
zasiada
spracowany
z n o w u z promienną
radością d o h a f t o w a n i a aniołom p i ę k n y c h szat o z i e m s k i c h w z o
wre
s z c i e j e s t t o w s k a z ó w k a g d z i e p r a c e t e się z n a j d u j ą , b o w s z y s t k i e
r a c h z ręcznie przędzionej podhalańskiej
wełny.
Е- Serafin — i l . 3; W. Werner — i l . 1, 2, 4, 7
Vot.:
JÓZEF BURSZTA
(17.04.1914-6.07.1987)
MISTRZ
W
humanistyce
słowo
coraz
staroświeckie,
ceremonialne,
i
powodów,
coraz m n i e j
rzadziej
pobrzękujące
aby o
kimś
spotykane,
patosem
jakby
—
t a k właśnie
bo
też
powiedzieć.
S z c z ę ś l i w i , k t ó r z y m i e l i m i s t r z ó w , a w i ę c l u d z i , k t ó r y c h się n i o
tylko z zainteresowaniem
było
podziwiać
c z y t a ł o , słuchało, ale i k t ó r y c h m o ż n a
wzorce
jako
postaw
etycznych;
którzy
nigdy,
w t r u d n y c h s y t u a c j a c h , nie zawiedli. Można było w n i c h wierzyć,
ze s p o k o j n ą p e w n o ś c i ą , że i w t e d y , g d y się szło w i n n y m k i e r u n k u ,
czy
inaczej
myślało —
liczyć n a i c h p o m o c ,
o
b y l e uczciwie i z sensem
zachętę, serdeczno
ludziach, z którymi
miałem
—
szczęście się z e t k n ą ć , o
C z a p s k i m , Stefanie C z a r n o w s k i m , Stanisławie i M a r i i
Kazimierze
Zawistow icz-Adamskiej,
wyróżniało?
A u t o r y t e t ? N a pewno, prsode
Swoista
nie
Józefie
7
charyzma,
rzadko
kosztem
wychylenie k u ludziom,
czasu
na
wolno
zainteresowanie.
własne
było
Myślę
Józefa:;
Ossowskich,
Burszcie.
Co
ich
wszystkim
moralny.
gotowość
pomocy,
prace.
Mistrza
poznać
m o ż n a p o t y m , że j e g o u c z n i o w i e , n i e z a l e ż n i e o d t e g o j a k p o t o
c z y ł o się i c h ż y c i e , czują się s o b i e b l i s c y p r z e z s a m f a k t , iż k s z t a ł t o
w a l i się w k r ę g u J e g o o s o b o w o ś c i . J e s z c z e j e d n o — m ó w i ę o m o i c h
mistrzach —
o k a ż d y m z n i c h w o l n o p o w i e d z i e ć , iż
pozostawał
w służbie społecznej, robił t o , co t r z e b a b y ł o z r o b i ć ; m ó w i ł o t y m ,
0 czym
t r z e b a było
Kiedy
wszystkim
teraz
o
powiedzieć.
wspominam
tym, jak
Profesora
animował
Bursztę
środowisko,
myślę
jak
przede
serdecznie
1 g o r ą c o u m i a ł z a c h ę c a ć d o p r a c y , j a k G o cieszyły . s u k c e s y j e g o
uczniów, d o b r y t e k s t n a w e t n i e znanego m u a u t o r a . N i c denerwo
wał
go f a k t ,
iż
„młodzi"
zaczęli
go
w
czymś
wyprzedzać ,
s z l i w ł a s n ą d r o g ą . N i o b a l się „ k o n k u r e n c j i " , n o w y c h
t e o r e t y c z n y c h . W i e r z y ł w l u d z i , wierzył
5
iż
impulsów
pięknie i p r z e z t o w y
zwalał z n i c h t o , co d o b r o . K s z t a ł t o w a ł i c h p r z e z s a m f a k t
swej
o b e c n o ś c i , p r z e z d o b r y , ciepły u ś m i e c h , p r z e z s w ą a u t e n t y c z n o ś ć
j a k bardzo
i
na
prawość.
Autentyczność. Należał —
już j e d e n z o s t a t n i c h —
do poko
chciał, b y ś m y d a l i t e m u z e s p o ł o w i p i e r w s z ą n a g r o d ę
konkursie. Przewodniczy!
jury,
mógł
głosując
przeważyć
szalę, ale n i e uczynił t e g o . P a t r z y ł z nadzieją n a m n i e , z m a r t w i ł
lenia, u c z o n y c ł i , k t ó r z y w y s z l i „ z K o m b o r n i w ś w i a t " , n i o t r a c ą c
się. g d y w yżej o c e n i ł e m i n n y z e s p ó l , a l e a n i t o z d a r z e n i e , a n i o d r z u
więzi z r o d z i m y m i zawsze sobie d r o g i m środowiskiem w i e j s k i m .
cenie
Z e wsią z w i ą z a n y b y ł głęboko, serdecznie.
do m n i e . P r z e c i w n i e , czułem t o , miałem w n i m zawsze o d d a n e g o
żywał występy
210
zespołu z r o d z i n n e j w s i —
Pamiętam, j a k prze
Grodziska
Dolnego,
7
jakiegoś
nadesłanego
sojusznika, przyjaciela
t e k s t u nio zmieniły
i obrońcę.
Jego s t o s u n k u
Sprawy
w s i rozumiał
doskonało,
myślał
o
stanic
kultury
sio j e s z c z e t y l k o d o z w r ó c e n i a
Profesora.
nie bez d o z y
h i s t o r i i , e t n o g r a f i i . O d 1957 r. kierował Profesor
nym,
i
serdecznej
m i t y z a c j i . B y l b o w i e m nic t y l k o uczo
nic t y l k o nauczycielem, wychowawcą,
działaczem
ruchu
ludowego.
Poświęcał
o r g a n i z a t o r e m , ale
ludziom
i
sprawom
Zawierał
się
w
u w a g i n a obszar
l u d o w e j b e z z ł u d z e ń , choć o n i e j m ó w i ł , c z y pisał w a r t y k u ł a c h ,
kręgu
trzech
zainteresowań
dyscyplin:
socjologii,
Katedrą E t n o
grafii U n i w e r s y t e t u i m . A d a m a Mickiewicza w P o z n a n i u . Dzięki
j e g o i m p u l s o m powstała w k r ó t k i m czasie z b i o r o w a
monografia
zorga
czas, k t ó r e g o n i g d y n i e miał za w i e l e , z d r o w i e . Jeszcze d o o s t a t
(trzytomowa)
n i c h t y g o d n i swego życia, c h o r y , zmęczony, jeździ! p o
n i z o w a n o toż b a d a n i a n a d p r z e o b r a ż e n i a m i k u l t u r y n a z i e m i a c h
Polsce,
Kultura
ludowa
uczestniczył w j u r y f e s t i w a l i , w n a r a d a c h , z e b r a n i a c h . D l a c z e g o
o d z y s k a n y c h , szczególną
t o r o b i ł ? N i e u m i a ł i n i c c h c i a ł się o s z c z ę d z a ć . C z y m b y ł s ł a b s z y ,
kultur
t y m więcej chciał jeszcze z d ą ż y ć zrobić. P o j e g o śmierci napisał
powojennej
Z
wielu
odznaczeń,
szczególnie zaszczytne
mogli
Mu
podołać
temu,
Prowadził
wszak
redagował
„Lud",
o n jeden
się
przedtem
doktorskie, habilitacjo,
czuwał
w zorganizowanej
Kolberga
czym
prace
n a d przebiegiem
zajmował.
raial
wykłady,
gigantycznej
pracy
przez siobie r e d a k c j i Dzieł W s z y s t k i c h Oskara,
w
zwracając
ludności
m i w liście p r o f . Z b i g n i e w J a s i e w i c z , że t r z e b a k i l k u l u d z i , a b y
Wiedniu.
uwagę
n a proces
zamieszkałej
nagród,
—
(1900—1967),
Wielkopolski
na
wyróżnień
tych
zderzenia
ziemiach.
wymienię
Jednak
najważniejszą
nagrodą,
z
jedno,
wręczoną
Nagrodę i m . J . G. H e r d e r a ,
czego
na
p e w n o zdawał sobie sprawę, było s t w o r z e n i e w P o z n a n i u prężnego
i ciekawego
środowiska etnologicznego
oraz pozostawienie
śladu
w s e r c a c h i u m y s ł a c h t y c h w s z y s t k i c h , k t ó r z y się z n i m z e t k n ę l i .
( u k a z a ł o się o d 1 9 6 1 r . p o n a d 6 0 t o m ó w ) .
N i e chcę t u p i s a ć ż y c i o r y s u n a u k o w e g o P r o f e s o r a .
Zaintereso
w a n y c h odsyłam do , , L u d u " i „Etnografii P o l s k i e j " .
Aleksander Jackowski
Ograniczę
OJCIEC
Staję o t o p r z e d z a d a n i o m n a p i s a n i a n a j t r u d n i e j s z e g o
w
dotychczasowym
życiu
—
kilka
stron
zaledwie;
tekstu
ale
stron
(np. nowe
ujęcie
„Kultury
ludowej
W i e l k o p o l s k i " ) , ale zawsze
„ c o ś " stawało n a przeszkodzie. T y m „ c z y m ś " b y l i l u d z i e , k t ó r y m
o s o b i s t y c h o najbliższej osobie. J a k t e g o dokonać, a b y o w ł a s n y m
nade
O j c u n i e napisać w sposób a n i z b y t n i o s u b i e k t y w n y , a n i z p r e
wielką,
tensjami
t y l k o sferą „ w i e l k i c h t e o r i i " , r ó w n i e w a ż n a b y ł a „ m a ł a t r a d y c j a "
do „ b y c i a "
obiektywnym, zdystansowanym
przekazi
wszystko
c i e l e m w ł a s n y c h m y ś l i o k i m ś , k t o j e s z c z e n i e d a w n o b y l realnością
działań
codziennych kontaktów, rozmów, p o r a d i dyskusji. Może z góry
wymagały
n i e w a r t o l i c z y ć , żo coś t a k i e g o „ . p o ś r o d k u " się u d a ?
Józef B u r s z t a był nie t y l k o m o i m
Ojcem,
ale —
od
z kolejnej
Kolberga
i głośno
wania, pierwszym krytykiem
m o i c h zamierzeń n a u k o w y c h oraz
nad
ukochaną
przezeń
otnografią.
P a t r z y ł e m z a t e m n a J e g o ż y c i e n i e c o i n a c z e j niż g d y b y m
zajmo
wał
i
się r z e c z a m i
otaczających
go
od Jego
zainteresowań
zawodowo
osób, t o —
także mój krąg z a w o d o w y ,
wiście,
w'
mojego
s t o s u n k u do
rzeczywistości
uczeń.
To
strata
jest
wszystko
odległymi.
w
ich sprawy —
nigdy
Ojca
nie
zlało
się w
j a k b y podwójnie
—
możliwe
„dzielenie"
ojciec— s y n i m i s t r z —
jedno
i dlatego
bolesna,
krąg
sensie
to moje sprawy. Oczy
było
n a zależność
A
pewnym
jeśli
właśnie
Jego
tak w
ogóle
wolno
D l a nas, domowników, był t o zawsze t y t a n p r a c y , który j e j
właśnie p o d p o r z ą d k o w a ł s w o j o życie. Z a w s z e g o t o w y d o k o l e j n y c h
przedsięwzięć,
wyjazdów,
wykładów,
ocen
wydawniczych,
r o z m ó w , artykułów , n i e w i e l e u w a g i p r z y w i ą z y w a ł d o c o d z i e n n e j ,
7
krzątanin}'.
Marcelinę, bez
której
Wiedział,
że t u t a j
ideal, któremu
może
liczyć
się p o ś w i ę c i ł
na
bez
żonę,
reszty,
b y ł b y n i e o s i ą g a l n y . P r z y g l ą d a m się o d p a r u l a t , j a k u m n i e j s z a
się g r o n o
takich
właśnie
„profesorskich
związanych silnie i dopełniających
tandemów",
których
dzisiaj
к a, ż d a
ze
stron
byłaby
drugiej a k o b i e t a stwarzałaby w a r u n k i
się p a s j o m n a t i k o w y m . T o n a p e w n o
było
na
i posłannictwa.
miejsca
owo
W
na odpoczynek,
„obrastanie
w
któremu
wygodnictwo,
rzeczy",
związków,
do całkowitego
zamierający
othosie,
jak
to
dro
t a k zależna
od
oddania
ethos.
D l a ojca n a u k a była przede w s z y s t k i m r o d z a j e m
obowiązku
par ludzi
się i d e a l n i e w ż y c i o w e j
d z e . M o ż e c z a s y j u ż n i e t e . ode n i e w i d z ę p o d o b n y c h
w
się k o l e j n e
wyraża
w
z którymi
niego
inicjatyw
nauka
czerpał
była
społecznych,
nie
które
antorytetu nauki.
się s c e n ę :
Ojcioe
wraca
z Instytutu
zadowolenie
z
zmęczony
czy
Redakcji
że
nareszcie
faktu,
d o m u . N a b i u r k u , j a k z w y k l e , piętrzy
k o r e s p o n d e n c j i . P o j e j p r z e j r z e n i u już
obowiązki
—
t u trzeba
pojechać,
się
rodzą
t u napisać i t d .
I co c i e k a w e — n a t w a r z y O j c a p o j a w i a się r a d o ś ć i z a d o w o l e n i e ,
że z n o w a
b ę d z i e się z m ę e z o n y m , a l e spełni się o b o w i ą z e k ; n i e
d l a t e g o , że w y p a d a , ale d l a t e g o , że należy. A
odpoczynek?
szczęście n i e t r z e b a b ę d z i e z a d ł u g o o d p o c z y w a ć .
t a k : d l a Ojca, o d p o c z y n e k
Na
Powiedziałbym
( w sencie n i c - n i c - r o b i e n i a ) b y ł m e t o -
nimią śmierci, t a k j a k w k u l t u r z e chłopskiej m e t o n i m i ą
śmierci
był sen.
Będąc
ostatnio
na
Zjeździe
Filozofii
Polskiej
słuchałem
m . i n . r e f e r a t u , w k t ó r y m a u t o r s t a r a ł się p o k a z a ć , w j a k i s p o s ó b
powiedzieć.
życiowej
strony
powtarzającą
stos najróżniejszej
dyskusjach
ze
Dla
podróży, bądź p o p r o s t u
trochę o d p o c z n i e
w
lokalnych
wsparcia
w i o l u już l a t — n a u c z y c i e l e m a k a d e m i c k i m , w z o r o m d o naślado
partnerem
przyjemność.
regionalnych,
Pamiętam
L o s s p r a w i ł , iż m o g ę p o w i e d z i e ć , że z m a r ł y 6 l i p c a 1 9 8 7 r o k u
profesor
chciał służyć i z k o n t a k t ó w
nieustającą
„ustawianie
się",
Kolakow'ski.
S ą d z ę , ż e m o g l i się o t y m d o w o d n i e p r z e k o n a ć w s z y s c y
tawia
szukający
r a d i p o m o c y u s w e g o P r o f e s o r a , jeśli o d m ó w i ł , t o t y l k o w ó w c z a s ,
się w
nich
osobowość
człowieka.
S ą d z ę , żc
Ojciec
mój
myślał nieco inaczej —
lubił pisać, ale jednocześnie pragnął
„lepszą
pozostawić
stykał.
cząstkę"
siebie
Czas p o k a ż e ,
czy
wybrał
w
ludziach, z
trafną
którymi
tę
się
drogę.
N i o b y l k l a s y c z n y m e t n o g r a f e m , trafił do niej n i e j a k o boczną
furtką —
poprzez
s o c j o l o g i ę i historię g o s p o d a r c z ą , a w y k r a c z a ł
p o z a nią w k i e r u n k u f o l k l o r y s t y k i i t e o r i i u c z e s t n i c t w a w k u l t u r z e .
Jodyna
perspektywa
poznawcza,
która
m u odpowiadała,
była
t o p e r s p e k t y w a historyczna., r o z p a t r y w a n i a , z j a w i s k w i c h ciągu
genetyczno-rozwojowym.
naukową
jako
Sam
„siedzenie
często
określał
okrakiem" na
swoją
wielu
postawę
zagadnieniach.
S t a d b r a ł a się — j a k s ą d z ę — c e c h u j ą c a g o o t w a r t o ś ć n a w s z y s t k o ,
co
społecznego
hołdował, nio
określa
d z i e ł a stają się „ l e p s z y m i c z ą s t k a m i " i c h t w ó r c ó w , j a k u p o d m i a -
dzieje
się w n a u c e
współczesnej
i unikanie
jednoznacznego
o p o w i a d a n i a się za, „ s z k o ł a m i m y ś l e n i a " . W s z e l k i
poznawczy"
innych
do
nie stworzył
„imperializm
b y ł m u o b c y ; j e g o własne p r e f e r e n c j o n i e z m u s z a ł y
i c h bezwzględnego
„szkoły"
przestrzegania.
Może
s e n s u s t r i c t o. choć na, p e w n o
i
dlatego
jego
rękę
widać w w i e l u p r a c a c h .
Redagowany
przezeń
„Lud",
gdyby
przyjrzeć
się j e g o
za
g d y n i e d a ł o się b y ć r ó w n o c z e ś n i e w W a r s z a w i e , L u b l i n i e , Ł o m ż } ' ,
wartości w o s t a t n i c h l a t a c h , b y l p i s m e m o t w a r t y m d l a każdego,
Opolu
i
Ojciec
pogodził
Wrocławiu.
Zaryzykowałbym
nawet
się z m y ś l ą , iż ż y c z l i w o ś ć
twierdzenie,
żo
k t o u w a ż a ł , że m a coś c i e k a w e g o
l u d z i o m i radość
ze
sycznie
rozumianej
do powiedzenia nie t y l k o w k l a
e t n o g r a f i i , alo również
w
innych
gałęziach
s p e ł n i a n i a o w o g o p o s ł a n n i c t w a n a u k i , o d b i j a się n a j e g o w ł a s n y c h
h u m a n i s t y k i . Szczególnie cenił sobie l u d z i m ł o d y c h i i m zwłaszcza
pracach.
u m o ż l i w i a ł „ p o k a z a n i e " się n a ł a m a c h o r g a n u P o l s k i e g o
Planował
napisać
wiele
artykułów,
planował
książki
Towa-
211
rzystwa
Ludoznawczego. T y m i
powołując
„Studia
właśnie m o t y w a m i
Młodych '
czy
1
umożliwiając
kierował
n u m e r u , , L u d u " , poświęconego p o s t a c i
monograficznego
logiczne),
się
ale
rodzinnego
przygotowanie
Kiedy
Claude
w-ydaje
nie
podjęcie
m i się,
sposób
że
było
przeze m n i e
w
nio
atmosferze
zostać
studiów
mojego
właśnie
domu
etnografem.
etnograficznych
stało
się
f a k t e m , t o w-łaśnie O j c i e c z a c h ę c a ł m n i e d o d a l s z y c h
poszukiwań
w a n e g o r o c z n i k a , k t ó r y o t w i e r a J e g o zdjęcie z krótkim t e k s t e m
pozaetnograficznych
siebie
„sie
pożegnalnym
dzenia
o k r a k i e m " ' , c o b y ł o dlań t o ż s a m o z o g ó l n i e j s z y m ,
mniej
Levi-Straussa.
Niestety,
n i c d a n e M u już b y ł o u j r z e ć
od uczniów,
współpracowników
wydniko-
i przyjaciół.
doczekał także j u b i l e u s z u 5 0 - l c c i a p r a c y n a u k o w e j ,
aby
nie
nadawać
mu
oficjalnego
charakteru.
n a pogarszający
Absolwentów
E t n o g r a f i i U A M w P o z n a n i u poświęcono
rzeszy
N i e w i e m , c z y b r a ł o się t o z f a k t u p o c h o d z e n i a
ciekawej
ficznego.
Poza
się w
Stąd
podjął
—
kulturą
utartych paradygmatach
się r e d a k c j i
zmusiło
go
to
naukowej
do
książki
chanizmu
bliżej z g ł ę b i ć p r o b l e m y
iż k i e d y ś c z a s p o z w o l i
semiotyki czy
Wprawdzie
Halla
I
U
Z b i g n i e w
GRAPHY
Ojciec
M
n i e zachęcał m n i e
M
A
R
B e n o d v k t o w i c z
J u r i j
Ł o t m a n
CULTURE
raczej
się
w
różnych
kierunkach dla
skończyła się d l a m n i e
pewna
epoka.
Nie
chodzi
napędzającego
do
pracy,
zabrakło
najważniejszego
—
dobrego
wszystko,
przez lata —
powiedziałbym,
i życzliwego
Znając
ludzi, którzy
s t y k a l i się
a myślę głównie o k o n t a k t a c h zawodo
iż
zostaliśmy
człowieka, n a u k o w c a
wszyscy
pozbawieni
i społecznika. A
to
co będę robił w przyszłości, będzie już i n n e . . .
do studiowania
lektury typowo
I
E
SYMBOL
socjo
S
IN
—
SYMBOL
IN
THE
ETHNO
SYSTEM
OF
F u r t h e r considerations i n which J . Łotman analysis litera
t u r e a n d a r t reveal differences i n t h e a t t i t u d e t o s y m b o l i n
T o l s t o y ( f o r w h o m w o r d is p u r e l y c o n v e n t i o n a l ) a n d D o s t o e v s k i
(symbolic a t t i t u d e lo (lie language a n d characters); I he a u t h o r
reaches t h e conclusion
( h a t s y m b o l is a s e m i o t i c
condenser:
i t r e l a t e s t h e s e m i o t i c r e a l i t y t o t h e n o n - s o m i o t i c o n e , i t is a
m e d i u m - a g e n t a m o n g v a r i o u s spheres o f semiosis, b e t w e e n t h o
synchrony o f the text and cultural memory.
M i c h a ł
K l i n g e r
-_
SYMBOL IN THEOLOGY. THE
IMPORTANCE OF ELIADE'S ANALYSIS OF
RELIGIOUS
SYMBOLISM FOR CONTEMPORARY THEOLOGY.
contribution to
theology
is u n d e n i a b l e ,
Wojciech
•
The n o t i o n of symbol functions nowadays i n various mean
i n g s ; i t m a y be, for e x a m p l e , s y n o n i m o f sign, or o f iconinc
s i g n (do Sanssure). J . Ł o t m a n , i n h i s t u r n , b r i n g s f o r t h a i i o t h e r m c a n i n g o f s i g n , i o . s y m b o l c o n c e i v e d as e x p r e s s i o n o f a n o n
- s i g n essence, a k i n d o f b r i d g e b e t w e e n t h e r e a l a n d m y s t i c
w o r l d s : irra,tional contents glitters t h r o u g h expression.
No
definite relation between
text-contents and
text-expression
seems e v i d e n t , t h e h i t t e r a l w a y s a l l u d i n g s o m e h o w t o t h e f i r s t .
T h e r e is a l w a y s s o m e t h i n g a r c h a i c i n s u c h - c o n c e i v e d
symbol
a n d i t n e v e r belongs t o one s y n c h r o n i c section o f c u l t u r e ; i t
r a t h e r penetrates i t , c o m i n g f r o m the past a n d c o n t i n u i n g i n t o
t h e f u t u r e . I n t h i s w a y s y m b o l f u n c t i o n s as c u l t u r a l m e m o r y .
Hence its double n a t u r e : p e n e t r a t i n g t h e deposits of cultures
a n d l i n k i n g various chronological layers, s y m b o l fulfills itself
i n i t s invariant f o r m ; a t t h e same t i m e , however, i t actively
c o r r e l a t e s w i t h t h e c u l t u r a l c o n t e x t a n d is t r a n s f o r m e d t h r o u g h
i t s i n f l u e n c e : i t s c o n s t a n t essence f u l f i l l s i t s e l f i n a n u m b e r
of variants.
212
wych
go
T h e a r t i c l e deals w i t h a c o m p l e x r e l a t i o n betw-oon e t h n o
graphic i n t e r p r e t a t i o n s a n d s y m b o l a n d s y m b o l i c
analysis.
Special e m p h a s i s is p u t o n t h e w o r k s c o n c e n t r a t i n g o n t h e
c h a r a c t e r i s t i c s o f s y m b o l as o p p o s e d t o s i g n ( E l i a d e , R i c o e u r ,
A v i e r i n e e v ) . Z. B e n e d y k t o w i c z searches i n P o l i s h e t h n o g r a p h y
for s y m b o l i n t e r p r e t a t i o n coinciding- w i t h t h a t o f Eliade. H o
refers t o W . D y n o w s k i ' s consise d e f i n i t i o n c a l l i n g e t h n o g r a p h y
a science w h i c h d i v i d e s a n d j o i n s c u l t u r e s o f v a r i o u s societies;
t h e a u t h o r a l s o stresses t h e d i a l o g i e a l c h a r a c t e r o f s y m b o l i c
i n t e r p r e t a t i o n w h i c h reveals the ethnographical
quality in
Eliades' works.
Eliade's
i kształcie
t o j u ż się n i e z m i o n i n i g d y .
z Ojcom
nadzieją,,
fascynującej
pałeczkę"
strukturalizmu.
e t n o g r a f i i (podsuwał — j a k pamiętam —
S
i
Wielo
czytelnika, k r y t y k a , p u n k t u odniesienia d l a wszelkich poczynań.
przebrnięcia p r z e z w s p ó ł
się, a l o p r z y g l ą d a ł z ż y c z l i w o ś c i ą
nas
moje
t y l k o o t o , iż n i e m a m j u ż O j c a , a l e o t o , że z a b r a k ł o n a g l e m e
czesną a m e r y k a ń s k ą a n t r o p o l o g i ę k u l t u r o w ą . Z w i e l o m a p r ą d a m i
nie identyfikował
Jego i
W m o m e n c i e śmierci Józefa B u r s z t y — m e g o O j c a i w i e l k i e g o
etnogra
E.
otaczającego
etnografii.
nauczyciela,
z tradycyjnie
myślenia
zjawiska,
się r o z e s z ł y , c o j o d n a k s p r a w i a ł o m u s a t y s f a k c j ę .
„przejąć
dobra
ś w i a t a G a l i c j i , a l e O j c i e c p r a g n ą ł s t a l e się u c z y ć , u n i k a ł
zasklepiania
na
t a k i c h t o a t a k i c h s p r a w i za.ga,dnień, a l e w ł a ś n i e m ł o d z i p o w i n n i
pamięci
z a w i e s z o n e g o w~ s a l i
spojrzeniem
przez
się
Zjazd
obrad.
zdjęcia
preferowanego
k r o t n i e p o w t a r z a ł , że ż a ł u j e j e d y n i e , iż s a m n i e z d o ł a j u ż p o z n a ć
wyehow-anków
ze
imię
—
p r o f . J ó z e f a B u r s z t y , k t ó r y m ó g ł p r z y g l ą d a ć się o g r o m n e j
jedynie
nieco
Nie
się s t a n z d r o w i a ? S t a ł o
j e s z c z e i n a c z e j . O d b y w a j ą c y się w e w r z e ś n i u 1 9 8 7 r o k u I I
w
ś w i a t a . T a k też się stało i p o w o l i z a i n t e r e s o w a n i a
i usilnie
p r a g n ą ł w i e l k i e j f e t y , j a k t o b y ł o w p r z y p a d k u 4 0 k-eia p r a c y
m o ż e ze w z g l ę d u
partykularnym
jubileuszu,
z k t ó r e g o planów- o b c h o d z e n i a b y l b a r d z o n i e z a d o w o l o n y
upraszał,
Nic
since
he
Р
Е
З
Ю
М
J . Burszta
Е
p r o v e s t h a t t h e t r u e r e a l i t y , s e e n as s a c r u m , i s l e g i b l e t h r o u g h
symbols. M . Klinger, an Orthodox theologian, ranks Eliade
among the m o s t illustrious theologians o f our times. The a u t h o r
considers t h e following t o be Eliade's greatest
achievements:
1) r e j e c t i o n o f t h e p r a c t i c e o f i d e n t i f y i n g s y m b o l w i t h s i g n :
s y m b o l i n n e v e r a „ s y m b o l o f s o m e t h i n g " , since i t s e l f i t is a
c o n d e n s e d r e a l i t y ; 2) f o r m u l a t i o n o f t h e m e t h o d o f s y m b o l i c
interpretation o f religion.
W h e n speaking of the application o f the ,,symbolic m e t h o d "
i n ethnology, M . K l i n g e r r e m a r k s t h a t i t tends to consider s y m b o l
as s i g n , f o r t h e f i d e l i t y t o s y m b o l r e q u i r e s f a i t h . M . K l i n g e r
objects t o Ricoeur's excessive intellect u a l i z i n g o f s y m b o l ( s y m b o l
is f a r m o r e t h a n a m e r e " h i n t " ) a n d Łotman's e s t a b l i s h e d o n t h o
logical status o f the n o t i o n o f s y m b o l . Moreover, the a u t h o r
r e m a r k s t h a t E l i a d e ' s i m a g e o f s y m b o l does n o t a c t u a l l y e x i s t
in modern theology.
P a u l
TION
T i l l i o h
—
OF RELIGIOUS
SIGNIFICANCE
SYMBOLS
AND
JUSTIFICA
Religious symbols are t h e o n l y means o f religion's direct
c x p i o s s i o n . I t c a n also e x p r e s s i t s e l t i n d i r e c t l y i n t h e o l o g i c a l ,
p h i l o s o p h i c a l , a n d a r t i s t i c t e r m s . P. T i l l i o h distinguishes t h e
f o l l o w i n g f e a t u r e s o f s y m b o l : 1) b y a p p l y i n g s y m b o l i c m a t t e r ,
it p o i n t s o u t t o w h a t is b e y o n d i t s e l f a n d p a r t i c i p a t e s i n t h e
r e a l i t y i t p o i n t s t o ; 2) i t i s n o t c r e a t e d b y c o n v e n t i o n , b u t i s ,
i n a w a y , , b o r n " ( t h e r e f o r e , i t m a y a l s o d i e ) ; 3) i t c a n r e v e a l
various dimensions o f the reality a n d relate t h e m to different
d i m e n s i o n s o f t h e h u m a n s p i r i t ; 4) i t h a s a n i n t e n g r a t i n g a n d
desintegrating power.
M i г с e a
E l i a d e
—
METHODOLOGICAL
REMARKS
ON T H E STUDY OF RELIGIOUS
SYMBOLISM
The
text translated from English
explains the
today's
interest i n s y m b o l i s m . I t reveals convergoncies a n d discrepancies
i n t h e a t t i t u d e to the subject o f t h e research between h i s t o r y a n d
r e l i g i o n a n d a n t h r o p o l o g y , as w e l l as b e t w e e n s o c i o l o g y a n d
t h e o l o g y . I t also presents a concise a n a l y s i s o f r e l i g i o u s s y m b o l i s m
a n d discusses t h e p r o b l e m o f t h e h i s t o r i c i t y o f s y m b o l s .
M i r c e a
E l i a d e
—
ORDEAL
BY LABYRINTH.
VERSATIONS W I T H CLAUDE-HENRI
ROCQUET
CON
The fragments of the conversations w i t h Rocquet translated
from English concentrate o n the three following topics: hermeneutics, differences
between
hormeneutic and demystifying
a p p r o a c h , as w e l l as r e l i g i o n a n d i t s s u b j e c t , s a c r u m .
