-
Title
-
Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.3
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1988 t.42 z.3, s.213-214
-
Date
-
1988
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:2974
-
Language
-
pol.
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:3175
-
Text
-
rzystwa
Ludoznawczego. T y m i
powołując
„Studia
właśnie m o t y w a m i
Młodych '
czy
1
umożliwiając
kierował
n u m e r u , , L u d u " , poświęconego p o s t a c i
monograficznego
logiczne),
się
ale
rodzinnego
przygotowanie
Kiedy
Claude
w-ydaje
nie
podjęcie
m i się,
sposób
że
było
przeze m n i e
w
nio
atmosferze
zostać
studiów
mojego
właśnie
domu
etnografem.
etnograficznych
stało
się
f a k t e m , t o w-łaśnie O j c i e c z a c h ę c a ł m n i e d o d a l s z y c h
poszukiwań
w a n e g o r o c z n i k a , k t ó r y o t w i e r a J e g o zdjęcie z krótkim t e k s t e m
pozaetnograficznych
siebie
„sie
pożegnalnym
dzenia
o k r a k i e m " ' , c o b y ł o dlań t o ż s a m o z o g ó l n i e j s z y m ,
mniej
Levi-Straussa.
Niestety,
n i c d a n e M u już b y ł o u j r z e ć
od uczniów,
współpracowników
wydniko-
i przyjaciół.
doczekał także j u b i l e u s z u 5 0 - l c c i a p r a c y n a u k o w e j ,
aby
nie
nadawać
mu
oficjalnego
charakteru.
n a pogarszający
Absolwentów
E t n o g r a f i i U A M w P o z n a n i u poświęcono
rzeszy
N i e w i e m , c z y b r a ł o się t o z f a k t u p o c h o d z e n i a
ciekawej
ficznego.
Poza
się w
Stąd
podjął
—
kulturą
utartych paradygmatach
się r e d a k c j i
zmusiło
go
to
naukowej
do
książki
chanizmu
bliżej z g ł ę b i ć p r o b l e m y
iż k i e d y ś c z a s p o z w o l i
semiotyki czy
Wprawdzie
Halla
I
U
Z b i g n i e w
GRAPHY
Ojciec
M
n i e zachęcał m n i e
M
A
R
B e n o d v k t o w i c z
J u r i j
Ł o t m a n
CULTURE
raczej
się
w
różnych
kierunkach dla
skończyła się d l a m n i e
pewna
epoka.
Nie
chodzi
napędzającego
do
pracy,
zabrakło
najważniejszego
—
dobrego
wszystko,
przez lata —
powiedziałbym,
i życzliwego
Znając
ludzi, którzy
s t y k a l i się
a myślę głównie o k o n t a k t a c h zawodo
iż
zostaliśmy
człowieka, n a u k o w c a
wszyscy
pozbawieni
i społecznika. A
to
co będę robił w przyszłości, będzie już i n n e . . .
do studiowania
lektury typowo
I
E
SYMBOL
socjo
S
IN
—
SYMBOL
IN
THE
ETHNO
SYSTEM
OF
F u r t h e r considerations i n which J . Łotman analysis litera
t u r e a n d a r t reveal differences i n t h e a t t i t u d e t o s y m b o l i n
T o l s t o y ( f o r w h o m w o r d is p u r e l y c o n v e n t i o n a l ) a n d D o s t o e v s k i
(symbolic a t t i t u d e lo (lie language a n d characters); I he a u t h o r
reaches t h e conclusion
( h a t s y m b o l is a s e m i o t i c
condenser:
i t r e l a t e s t h e s e m i o t i c r e a l i t y t o t h e n o n - s o m i o t i c o n e , i t is a
m e d i u m - a g e n t a m o n g v a r i o u s spheres o f semiosis, b e t w e e n t h o
synchrony o f the text and cultural memory.
M i c h a ł
K l i n g e r
-_
SYMBOL IN THEOLOGY. THE
IMPORTANCE OF ELIADE'S ANALYSIS OF
RELIGIOUS
SYMBOLISM FOR CONTEMPORARY THEOLOGY.
contribution to
theology
is u n d e n i a b l e ,
Wojciech
•
The n o t i o n of symbol functions nowadays i n various mean
i n g s ; i t m a y be, for e x a m p l e , s y n o n i m o f sign, or o f iconinc
s i g n (do Sanssure). J . Ł o t m a n , i n h i s t u r n , b r i n g s f o r t h a i i o t h e r m c a n i n g o f s i g n , i o . s y m b o l c o n c e i v e d as e x p r e s s i o n o f a n o n
- s i g n essence, a k i n d o f b r i d g e b e t w e e n t h e r e a l a n d m y s t i c
w o r l d s : irra,tional contents glitters t h r o u g h expression.
No
definite relation between
text-contents and
text-expression
seems e v i d e n t , t h e h i t t e r a l w a y s a l l u d i n g s o m e h o w t o t h e f i r s t .
T h e r e is a l w a y s s o m e t h i n g a r c h a i c i n s u c h - c o n c e i v e d
symbol
a n d i t n e v e r belongs t o one s y n c h r o n i c section o f c u l t u r e ; i t
r a t h e r penetrates i t , c o m i n g f r o m the past a n d c o n t i n u i n g i n t o
t h e f u t u r e . I n t h i s w a y s y m b o l f u n c t i o n s as c u l t u r a l m e m o r y .
Hence its double n a t u r e : p e n e t r a t i n g t h e deposits of cultures
a n d l i n k i n g various chronological layers, s y m b o l fulfills itself
i n i t s invariant f o r m ; a t t h e same t i m e , however, i t actively
c o r r e l a t e s w i t h t h e c u l t u r a l c o n t e x t a n d is t r a n s f o r m e d t h r o u g h
i t s i n f l u e n c e : i t s c o n s t a n t essence f u l f i l l s i t s e l f i n a n u m b e r
of variants.
212
wych
go
T h e a r t i c l e deals w i t h a c o m p l e x r e l a t i o n betw-oon e t h n o
graphic i n t e r p r e t a t i o n s a n d s y m b o l a n d s y m b o l i c
analysis.
Special e m p h a s i s is p u t o n t h e w o r k s c o n c e n t r a t i n g o n t h e
c h a r a c t e r i s t i c s o f s y m b o l as o p p o s e d t o s i g n ( E l i a d e , R i c o e u r ,
A v i e r i n e e v ) . Z. B e n e d y k t o w i c z searches i n P o l i s h e t h n o g r a p h y
for s y m b o l i n t e r p r e t a t i o n coinciding- w i t h t h a t o f Eliade. H o
refers t o W . D y n o w s k i ' s consise d e f i n i t i o n c a l l i n g e t h n o g r a p h y
a science w h i c h d i v i d e s a n d j o i n s c u l t u r e s o f v a r i o u s societies;
t h e a u t h o r a l s o stresses t h e d i a l o g i e a l c h a r a c t e r o f s y m b o l i c
i n t e r p r e t a t i o n w h i c h reveals the ethnographical
quality in
Eliades' works.
Eliade's
i kształcie
t o j u ż się n i e z m i o n i n i g d y .
z Ojcom
nadzieją,,
fascynującej
pałeczkę"
strukturalizmu.
e t n o g r a f i i (podsuwał — j a k pamiętam —
S
i
Wielo
czytelnika, k r y t y k a , p u n k t u odniesienia d l a wszelkich poczynań.
przebrnięcia p r z e z w s p ó ł
się, a l o p r z y g l ą d a ł z ż y c z l i w o ś c i ą
nas
moje
t y l k o o t o , iż n i e m a m j u ż O j c a , a l e o t o , że z a b r a k ł o n a g l e m e
czesną a m e r y k a ń s k ą a n t r o p o l o g i ę k u l t u r o w ą . Z w i e l o m a p r ą d a m i
nie identyfikował
Jego i
W m o m e n c i e śmierci Józefa B u r s z t y — m e g o O j c a i w i e l k i e g o
etnogra
E.
otaczającego
etnografii.
nauczyciela,
z tradycyjnie
myślenia
zjawiska,
się r o z e s z ł y , c o j o d n a k s p r a w i a ł o m u s a t y s f a k c j ę .
„przejąć
dobra
ś w i a t a G a l i c j i , a l e O j c i e c p r a g n ą ł s t a l e się u c z y ć , u n i k a ł
zasklepiania
na
t a k i c h t o a t a k i c h s p r a w i za.ga,dnień, a l e w ł a ś n i e m ł o d z i p o w i n n i
pamięci
z a w i e s z o n e g o w~ s a l i
spojrzeniem
przez
się
Zjazd
obrad.
zdjęcia
preferowanego
k r o t n i e p o w t a r z a ł , że ż a ł u j e j e d y n i e , iż s a m n i e z d o ł a j u ż p o z n a ć
wyehow-anków
ze
imię
—
p r o f . J ó z e f a B u r s z t y , k t ó r y m ó g ł p r z y g l ą d a ć się o g r o m n e j
jedynie
nieco
Nie
się s t a n z d r o w i a ? S t a ł o
j e s z c z e i n a c z e j . O d b y w a j ą c y się w e w r z e ś n i u 1 9 8 7 r o k u I I
w
ś w i a t a . T a k też się stało i p o w o l i z a i n t e r e s o w a n i a
i usilnie
p r a g n ą ł w i e l k i e j f e t y , j a k t o b y ł o w p r z y p a d k u 4 0 k-eia p r a c y
m o ż e ze w z g l ę d u
partykularnym
jubileuszu,
z k t ó r e g o planów- o b c h o d z e n i a b y l b a r d z o n i e z a d o w o l o n y
upraszał,
Nic
since
he
Р
Е
З
Ю
М
J . Burszta
Е
p r o v e s t h a t t h e t r u e r e a l i t y , s e e n as s a c r u m , i s l e g i b l e t h r o u g h
symbols. M . Klinger, an Orthodox theologian, ranks Eliade
among the m o s t illustrious theologians o f our times. The a u t h o r
considers t h e following t o be Eliade's greatest
achievements:
1) r e j e c t i o n o f t h e p r a c t i c e o f i d e n t i f y i n g s y m b o l w i t h s i g n :
s y m b o l i n n e v e r a „ s y m b o l o f s o m e t h i n g " , since i t s e l f i t is a
c o n d e n s e d r e a l i t y ; 2) f o r m u l a t i o n o f t h e m e t h o d o f s y m b o l i c
interpretation o f religion.
W h e n speaking of the application o f the ,,symbolic m e t h o d "
i n ethnology, M . K l i n g e r r e m a r k s t h a t i t tends to consider s y m b o l
as s i g n , f o r t h e f i d e l i t y t o s y m b o l r e q u i r e s f a i t h . M . K l i n g e r
objects t o Ricoeur's excessive intellect u a l i z i n g o f s y m b o l ( s y m b o l
is f a r m o r e t h a n a m e r e " h i n t " ) a n d Łotman's e s t a b l i s h e d o n t h o
logical status o f the n o t i o n o f s y m b o l . Moreover, the a u t h o r
r e m a r k s t h a t E l i a d e ' s i m a g e o f s y m b o l does n o t a c t u a l l y e x i s t
in modern theology.
P a u l
TION
T i l l i o h
—
OF RELIGIOUS
SIGNIFICANCE
SYMBOLS
AND
JUSTIFICA
Religious symbols are t h e o n l y means o f religion's direct
c x p i o s s i o n . I t c a n also e x p r e s s i t s e l t i n d i r e c t l y i n t h e o l o g i c a l ,
p h i l o s o p h i c a l , a n d a r t i s t i c t e r m s . P. T i l l i o h distinguishes t h e
f o l l o w i n g f e a t u r e s o f s y m b o l : 1) b y a p p l y i n g s y m b o l i c m a t t e r ,
it p o i n t s o u t t o w h a t is b e y o n d i t s e l f a n d p a r t i c i p a t e s i n t h e
r e a l i t y i t p o i n t s t o ; 2) i t i s n o t c r e a t e d b y c o n v e n t i o n , b u t i s ,
i n a w a y , , b o r n " ( t h e r e f o r e , i t m a y a l s o d i e ) ; 3) i t c a n r e v e a l
various dimensions o f the reality a n d relate t h e m to different
d i m e n s i o n s o f t h e h u m a n s p i r i t ; 4) i t h a s a n i n t e n g r a t i n g a n d
desintegrating power.
M i г с e a
E l i a d e
—
METHODOLOGICAL
REMARKS
ON T H E STUDY OF RELIGIOUS
SYMBOLISM
The
text translated from English
explains the
today's
interest i n s y m b o l i s m . I t reveals convergoncies a n d discrepancies
i n t h e a t t i t u d e to the subject o f t h e research between h i s t o r y a n d
r e l i g i o n a n d a n t h r o p o l o g y , as w e l l as b e t w e e n s o c i o l o g y a n d
t h e o l o g y . I t also presents a concise a n a l y s i s o f r e l i g i o u s s y m b o l i s m
a n d discusses t h e p r o b l e m o f t h e h i s t o r i c i t y o f s y m b o l s .
M i r c e a
E l i a d e
—
ORDEAL
BY LABYRINTH.
VERSATIONS W I T H CLAUDE-HENRI
ROCQUET
CON
The fragments of the conversations w i t h Rocquet translated
from English concentrate o n the three following topics: hermeneutics, differences
between
hormeneutic and demystifying
a p p r o a c h , as w e l l as r e l i g i o n a n d i t s s u b j e c t , s a c r u m .
S t a n i s ł a w
С i o li o w i с z —
WHAT CAN THE
M E N E U T DO W H E N T H E TIMES A R E HARD... ?
HER-
T h e t i t l e o f t h e essay para-phrases H o l d o r i n ' s verse a n d
also refers to t h e w o r d s o f H . G . G a d a m e r , a G e r m a n h e r m e n e u t
" H e r m e n e u t i e s enters t h e stage w h e n t h e proeess o f c o m m u
nications b e t w e e n people a n d w i t h oneself has been d i s t u r b e d " .
T h e ossay m a k e s ono r e f l e c t o n t h e b e r m e n e u t ' s r o l e , p o s i t i o n ,
a n d i m p o r t a n c e i n contemporary t i m e s . A n d t h e y are t h e t i m e s
o f h o s t i l l i t y o f t h e m a n t o w a r d s m a n , t i m e s wdien t h e m a n does
n o t u n d e r s t a n d other people,
neither his contemporaries, n o r
h i s a n c e s t o r s , n o r a l i e n c u l t u r e s , a n d i n p a r t i c u l a r cases a l s o
himself. Therefore, all the hermeneuts after D i l t h o y t h i n k that
their position of the intermediary i n the inter-human communi
c a t i o n s is t h e m o s t i m p o r t a n t f o r h u m a n l i f e . S t u d y i n g t h e
G r e e k e t h y m o l o g y o f t h e w o r d " h e r m e n e u t i e s " , N. C i c h o w i c z
points out to Hermes, the intermediary and interpreter of
signs g i v e n t o people b y gods. H e r m e s w o u l d t h u s bo t h e f i r s t
hermeneut remaining o n the borderline between sacrum a n d
p r o f a n u m . I n m o d e r n d a y s , w h e n s a c r u m is b e i n g
neglected,
t h e r e seems t o be n o place f o r t h e true a n d c e r t a i n interpretation
outside t h e sphere o f f a i t h . H a v i n g rejected R i c o e u r ' s f o r m u l a :
" O n e s h o u l d u n d e r s t a n d i n order t o believe, b u t one s h o u l d
b e l i v e i n o r d e r t o u n d e r s t a n d " , h e r m e n e u t i e s m u s t be c a p a b l e
o f r e l y i n g o n the onthology of m a n created specially for its
purposes. O t h e r w i s e , i t w i l l , r e m a i n b u t a n a u x i l i a r y discipline
to philosophical linguistics.
B o h d a n
T a d e u s z
U r b a n o w i c z
—
BRANCUSI
I n his article B . U r b a n o w i c z writes a b o u t Brancusi's life,
w o r k s , a n d his m e e t i n g w i t h t h e sculptor, w h i c h t o o k place i n
the sculptor's studio three m o n t h s before t h e artist's death.
M i roe a
E l i a d e
—
BRANCUSI
AND
MYTHOLOGY'
I n his article M . Eliade points out that Brancusi's w o r k
was n o t a direct i m i t a t i o n o f R u m u n i a n f o l k a r t . I t was t h e
acquaintance w i t h A f r i c a n a r t a n d deep u n d e r s t a n d i n g o f con
t e m p o r a r y a r t i n general t h a t enabled B r a n c u s i t o discover
t h e riches o f h i s o w n t r a d i t i o n . T h e a r t i s t reached t h e sources
o f t h e forms he c u l t i v a t e d t h r o u g h t h e i n t e r i o r i z u t i o n process
a n d anamnesis. H e was able t o re-discover " b e i n g i n the w o r l d " ,
so t y p i c a l o f t h e a r c h a i c m a n . A n d t h i s i s w h a t h i s g e n u i n e
a c h i e v e m e n t lies i n : r a t h e r t h a n c o n t r i b u t i n g t o c o n t e m p o r a r y
a r t , he reaches i t s roots, w h i c h , according t o Eliade, lie deep
i n e a r l y p a l a e o l i t h a n d N e o l i t h i c age; this concerns b o t h A f r i c a n
and traditional folk art.
C o n t i n u i n g , E l i a d e discusses t w o i m p o r t a n t m o t i f s i n B r a n
cusi's w o r k , b o t h d e r i v e d f r o m R u m u n i a n folklore, ie. " A Nevere n d i n g C o l u m n " , a n d t h e cycle " B i r d s " (Paserea M a i a s t r a " —
„Magie Birds").
D a r i u s z
C z a j a
—
MYTH,
ART,
INTERPRETATION.
T h e a r t i c l e is m e a n t t o b o a n e p i l o g u e t o E l i a d o ' s c o n s i d e r a t i o n s
on Brancusi. Following Avierincev,
the a u t h o r distinguishes
t w o types o f the society: the archaic one characterized b y " t h e
o r i g i n a l t o t a l m y t h " , a n d t h e s o c i e t y i n w h i c h m y t h is r e v e a l e d
through "varied artistic creativity". W i t h i n the latter Avierincev
distinguishes t w o m a j o r a t t i t u d e s , n a m e l y classical a n d r o m a n t i c
ones. T h e r o m a n t i c a t t i t u d e , w i t h v i v i d a n d e m o t i o n a l a p p r o a c h
t o m y t h , is a l s o t y p i c a l o f t h e 2 0 t h - c e n t u r y a r t . A v i e r i n c e v
p o s t u l a t e s t h e research o f c u l t u r e t o reveal t h e role o f m y t h
("original scheme of representations") i n a r t . D . Czaja examines
t h r e e i n s t a n c e s o f s u c h s y m b o l i c a p p r o a c h t o a r t . T h e y a r e as
follows: t h e analysis o f Brancusi's art carried out b y M . Eliade,
a historian o f religion, the analysis of symbolic complexes con
nected w i t h t h e figures o f t h e jester, c l o w n , h a r l e q u i n , a n d
thightrope dancer made b y Jean Starobinski, a historian o f
literature, a n d f i n a l l y the analysis of Piotr Machalowski's p a i n t i n g
b y Mieczysław Porębski, a h i s t o r i a n o f a r t . I n a l l t h e throe
instances t h e a u t h o r proves h o w t h r o u g h a l o n g elaboration o f
c e r t a i n subjects u n i v e r s a l meaings ( " o r i g i n a l schemes o f repre
s e n t a t i o n s " i n A \ i e r i n e e v ' s t r i m s ) come t o be expressed.
R V s z a i' d
С i a г к ;
SACRUM,
MYTH,
BOOK
E l i a d e ' s w o r k Sacrum,
Myth,
History
lias p l a y e d a s i g n i f i c a n t
part i n the humanities, particularly i n the Polish ethnology.
R. Ciarka i n a peculiar m a n n e r analyzes the i m p o r t a n c e o f the
b o o k ; he f o l l o w s t h e v i c i s s i t u d e s o f one p r i v a t e c o p y w h i c h
r e a d b y v a r i o u s p e o p l e r e t u r n e d t o t h e o w n e r e n r i c h e d ('i) b y
some u n d e r l i n i n g s , m a r g i n a l notes, a n d remarks, a n d o n t h e other
h a n d l a c k i n g ('i) s o m e q u o t a t i o n s . H o w a n d w h o r e d o t h o s e
missing quotations function ?
W o j c i e c h
AND HOLY
Z a l e s k i
—
SUPPLICATORY
PINES NEAR SUPRAŚL
SHRINES
L i t t l e shrines placed o n trees i n t h e K n y s z y n a F o r e s t were
c o n n e c t e d w i t h t h e f o r e f a t h e r s ' c u l t . B e f o r e t h e 1863 n a t i o n a l
i n s u r g e n c y t h e y u s e d t o f u n c t i o n as " c o n t a c t b o x e s " f o r e m i s
saries. N o w a d a y s t h e shrines e x a m i n e d b y t h e a u t h o r i n t h e
years 1972—76 are a r a r i t y .
T h e trees, p a r t i c u l a r l y pines, c a r r y i n g t h e l i t t l e shrines were
r e g a r d e d t o be " h o l y " . I t w a s l o n g b e l i e v e d t h a t t h o s e w h o
c u t t h e m d o w n w o u l d be p u n i s h e d . A n d t h a t is h o w t h e h o l y
pines s u r v i v e d , a t t h o u g h t t h e forest h a d been devastated. A t
present, however, t h e y gradually disappear.
T h e present isue c o n t a i n s a B I O G R A P H I C A L N O T E o f
the late W A N D A T E L A K O W S K A , a great activist a n d artist,
w h o d i e d i n 1985. She c o n t r i b u t e d l a r g e l y t o t h o i n t r o d u c t i o n
o f f o l k m o t i f s i n t o i n d u s t r i a l design a n d a t t r a c t e d a n u m b e r o f
tallentod artiste to t h e I n s t i t u t e o f Industrial Design, established
after W o r l d W a r I I . B . U r b a n o w i c z
a n d A. J а с к o ws к i also d e v o t e t h e i r p a p e r s t o W a n d a
Telakowska.
H.
К e i i a r o w a writes about M A R I A B U J A K O W A ,
the
l a t e a r t i s t , f r o m Z a k o p a n o , wdio o d u c a t e d a w h o l e g e n e r a t i o n o f
tapestry artists.
РЕЗЮМЕ
З б и г н е в
ГРАФИИ
Б е н е д и к т о в и ч
—
СИМВОЛ
В
ЭТНО
Автор
прослеживает
сложное
отношении
интер
претации к символу и символическому анализу. Осо
бое в н и м а н и е п о с в я щ а е т т р у д а м на т е м у
специфики
символа,
рассматриваемого
как
противоположность
знака (Элиаде, Рикёр, Аверинцев), прослеживает так
ж е проявления близкого Элиаде понимания
символа
в
польской этнографической мысли.
Сссылаясь
на
л а п и д а р н у ю д е ф и н и ц и ю В. Дыновского,
утверждаю
щ е г о , что э т н о г р а ф и я это н а у к а о том, что р а з д е л я е т
и что
объединят к у л ь т у р ы разных обществ, акцен
тирует диалогический характер символической интер
претации, позволяющий распознавать этнологическую
ценность в работах Элиаде.
Ю р и й
Т У Р Ы
Л о т м а н
—
СИМВОЛ
В
СИСТЕМЕ
КУЛЬ
Понятие
символа
функционирует
в
настоящее
время в разных
значениях: может быть,
например,
синонимом знака и л и ж е как у Сосюра икон лческого
знака. Л о т м а н к о н ц е н т р и р у е т свое внимание на
еще
другом его значении: символ
понимается
здесь
как
в ы р а ж е н и е незнакомого естества, в ы п о л н я я р о л ь мо
ста м е ж д у р е а л ь н ы м и м и с т и ч е с к и м м и р о м
—
ирра
циональное
содержание мерцает
сквозь
выражение;
между текстом-содержанием
и
текстом-выражением
нет сторого о п р е д е л е н н о й к о р р е л я ц и и , этот п о с л е д н и й
всегда я в л я е т с я к а к б ы н а м е к о м на п е р в ы й . Т а к п о
н и м а е м ы й символ имеет в себе всегда нечто
архаи
ческое и никогда не п р и н а д л е ж и т к одному
синхро
ническому
разрезу
культуры,
всегда
„пронизывает"
его, п р и х о д я из п р е ш л о г о и у х о д я в б у д у щ е е .
Тем
самым
символ
выполняет
роль механизма
памяти
в сфера к у л ь т у р ы В этом м о ж н о проследить его двой
ственную натуру: проникая через културные
наслое
ния,
объединяя
разные
хронологические
периоды,
символ реализуется в своей инвариантной форме, од
новременно однако активно коррелирует с
культур
ным контекстом и трансформируется
под его
влия
нием:
его
неизменное
естество
реализуется
в
ва
риантах.
Д а л ь н е й ш и е рассуждения, в которых автор при
бегает к литературе и искусству, указывая, в част
ности, на р а з л и ч и я в п о д х о д е к с и м в о л у у Т о л с т о г о
(для
к о т о р о г о с л о в о я в л я е т с я ч е м - т о ч.хсто
обиход
ным) и Достоевского (символическое отношение к язы
ку и образу), приводят к выводу, что символ
играет
роль
семиотического
конденсатора:
объединяет
се
миотическую
действительность
с
несемиотической,
является посредником между разными областями семиоза, м е ж д у с и н х р о н и е й текста и п а м я т ь ю в с ф е р е
культуры.
213
М и х а л
К л и н г е р
—
СИМВОЛ
В
ТЕОЛОГИИ.
ЗНАЧЕНИЕ А Н А Л И З А РЕЛИГИОЗНЫХ
СИМВОЛОВ
ЭЛИАДЕ ДЛЯ СОВРЕМЕННОЙ
ТЕОЛОГИИ
Работа Элинде имеет огромное значение д л я тео
логии, ибо она показывает, что подлинная действи
тельность, понимаемая как святость, понятна благо
даря символам. А в т о р — православный теолог — ста
вит Э л и а д е Б ряду в и д н е й ш и х т е о л о г о в современности.
Е г о г л а в н ы м и з а с л у г а м и с ч и т а е т : о т к а з о т практику!
о т о ж д е с т в л е н и я символа со знаком; утверждение, что
символ никогда не является символом чего-то
— сам
по
себе я в л я е т с я
квинтэссенцией
действительности;
предложение
метода
символической
интерпретации
религии. Клингер, говоря о применении
„символичес
кого метода" в этнологии, обращает внимание
на его
склонность
к трактовке
символа
как знака — ибо
пребывание
в кругу
символа требует
веры.
Рикёра
упрекает
в излишней
интеллектуализации
символа
(ибо
символ дает
гораздо больше,
чем
„заставляет
задуматься"), а Лотмана в его определении
статуса
онтологического
понятия
символа.
Автор
отмечает
также, что и в
современной теологии
элиадовское
представление о символе практически не существует.
П а у л ь
Т и л л и х — ЗНАЧЕНИЕ И
РЕЛИГИОЗНЫХ
СИМВОЛОВ
ОБОСНОВАНИЕ
Религиозные
символы
это
единственный
путь,
благодаря
которому
религия может
высказываться
непосредственным
образом.
Косвенным
образом
она
может высказываться в теологических, философских
и художественных терминах. Автор выделяет
следу
ющие черты символа: используя символическую ма
терию указывает на с ф е р ы вне него; участвует в дей
ствительности, на к о т о р у ю
указывает;
не
создается
сообразно общепринятым нормам — он как бы
„рож
д а е т с я " (и п о э т о м у м о ж е т о т м и р а т ь ) ; о б л а д а е т
силой
раскрытия
разных
измерений
действительности
и
связывания
их с разными
измерениями
челове
ческого духа; обладает силой интеграции
и дезинте
грации.
М и р ц е а
Э л и а д е
— БРАНКУЗИ
И
МИФОЛОГИЯ
Элиаде отмечает, что творчество Бранкузи
не б ы
ло непосредственной имитацией румынского
народно
го искусства. Эксперименты
с африканской
пласти
кой,
глубокое
понимание
современного
искусства
п о з в о л и л и ему открыть богатство традиции собствен
ного народа. П у т е м процесса в ы я в л е н и я
внутреннего,
путем анамнеза он нашел источник форм, которыми
руководствовался в своем творчестве. Бранкузи
уда
л о с ь в т о р и ч н о о т к р ы т ь „ б и т и е в мире", с в о й с т в е н н о е
а р х а и ч е с к о м у ч е л е в е к у . И в этом з а к л ю ч а е т с я
сила
гения этого мастера:
не в обогащении
современного
искусства,
а в открытии
его первоисточников,
ко
торые согласно Элиаде
(как в отношении
африкан
ского, так и вообще традиционного народного
искус
ства)
полносью
умещаются
в
раннем
палеолите
и неолите.
•
Далее Элиаде
рассматривает
два
весьма
суще
ственных мотива творчества Бранкузи родом
из ру
мынского фольклора: „Бесконечная колонна"
и цикл
„ П т и ц ы " (Pasarea
Maiastra
— Магические птицы).
М и р ц е а
Э л и а д е
— МЕТОДОЛОГИЧЕСКИЕ
ЗА
МЕЧАНИЯ О ИЗУЧЕНИИ
РЕЛИГИОЗНОЙ
СИМВО
ЛИКИ
Переведенный с английского языка текст
о изу
чении
религиозной
символики
выясняет базу
этой
п р о б л е м ы ; указывает на близость
и различия в под
ходе к предмету своих исследований между
историей
религии и антропологией, социологией
и теологией;
дает к р а т к и й обзор р е л и г и о з н о г о символизма;
затра
гивает проблему историзма
символа.
С т а н и с л а в
МЕНЕВТИКА
Ц и х о в и ч
— И К
В Ч А С Ы НЕДОЛИ...
ЧЕМУ
Ж Е
ГЕР
Название статьи — парафраза строфы Х ё л ь д е р л и н а „ И к ч е м у ж е поэт в часы
н е д о л и о д н о в р е
менно имеет связь со словами немецкого
герменевта
X.
Г. Г а д а м е р а :
„Герменевтика
вторгается там, где
подвергается
нарушению
процесс
взаимопонимания
214
м е ж д у л ю д ь м и и п о н и м а н и я с а м о г о с е б я " . Э т о эсСё
призывает к переосмыслению роли, позиции и зна
чения герменевта в современном мире. В е д ь это вре
мя враждебности человека
по отношению к
людям,
время непонимания других, причем как своих совре
менников, так и
предков,
вообще
иных
культур,
а в ряде случаев время непонимания самого себя. П о
этому герменевты — согласно Д и т л е ю — считают, что
их занятие (посредничество в чаловеческом
взаимо
понимании) является важнейшей
проблемой челове
ческого бития. Напоминая
о греческом происхождении
слова „герменевтика", автор указывает на Гермеса как
посредника,
объясняющего
знаки,
которые
давали
л ю д я м боги. Гермес б ы л своего рода п е р в ы м г е р м е невтом,
пребывающим
на
границе
сферы
sacrum
и
profanum.
В
нынешнее
время,
время
забывшее
sacrum,
кроме с ф е р ы веры нет места д л я по настоя
щему
безошибочной
интерпретации.
Герменевтика,
оствляя в стороне ф а р м у л у Ррикёра: „Следует
пони
мать, ч т о б ы верить, следует однако верить, ч т о б ы
по
нять", должна, обуславливая свою миссию, опираться
на с п е ц и л ь н о п р и с п о с о б л е н н у ю д л я этой ц е л и
онто
логию человека.
Д а р и у ш
ТАЦИЯ
Ч а я —
МИФ, ИСКУССТВО,
ИНТЕРПРЕ
Статья
задумана
как
послесловие
к
тексту
Элиаде
о Бранкузи.
Вслед
за А в е р и н ц е в ы м
автор
разграничивает два типа обществ:
общество
архаи
ческого
типа,
характеризующееся
существованием
„первобытного тотального мифа",
а также
общества,
в
котором миф
находит
проявление,
в частности,
в „разнообразном художественном творчестве".
В этой
второй
сфере функционирования
мифа
Аверинцев
выделяет две
принципиальные
позиции:
классичес
кую и романтическую.
Вторая
позиция, характери
зующаяся
живым
и
эмоциональным
отношением
к мифу,
присуща также творчеству
X X века.
По
мнению Аверинцева задачей исследователя
культуры
является
выявление
роли мифа
в
искусстве
как
„первобытной схемы
изображений".
Автор
иллюстрирует
на трех
примерах
такой
символический подход к искусству. Это: анализ твор
чества Бранкузи, сделанный историком религии Э л и а
де, а н а л и з с л о ж н ы х с и м в о л и ч е с к и х к о м п л е к с о в , с в я
занных с образами шутов, клоунов, арлекинов
и ка
натоходцев,
произведенный
историком
литературы
Яном
Старобиньским,
а также
анализ
живописи
Петра
Михаловского,
принадлежащий
искусствоведу
Мечиславу
Порембскому.
Во
всех
этих
примерах
акцентируется момент,
как художник
путем долгой
разработки определенных тем доходит до
выражения
универсальной
правды, „первобытной схемы
изобра
ж е н и й " — как назвал б ы это
Аверинцев.
Р и ш а р д
Ц и а р к а
—
SACRUM,
МИФ,
КНИГА
Книга
Элиаде
Sacrum,
Mit,
Historia
сыграла
необычайно
важную
роль для
гуманитарных
наук,
а в особенности д л я польской этнологии. А в т о р оста
навливается на значении этой книги.
Б о й ц е х
З а л е н с к и й
— ВОТИВНЫЕ ЧАСОВЕН
КИ И
СВЯЩЕННЫЕ
СОСНЫ
В
ОКРЕСТНОСТЯХ
СУПРАСЛЯ
Деревья, особенно сосны, на к о т о р ы х в е ш а л и ч а
совенки, считались „священнными". Долгое время ве
р и л и в возмезде, о ж и д а ю щ е е каждого, кто попыта
ется и х срубить. Поэтому сосны у ц е л е л и во время в ы
р у б к и неса, х о т я сейчас и х у ж е все м е н ь ш е и м е н ь ш е .
В номере помещаем З А М Е Т К У К Б И О Г Р А Ф И И , скон
чавшейся
п
1985 г о д у
Ванды
Теляковской,
выда
ющейся деятельницы и художницы, заслугой которой
б ы л о введение народных мотивов
в художественное
проектирование, а также привлечение
к
созданному
после войны Институту ходожественного
проектиро
вания группы выдающихся художников.
О
Теляковской
пишут
также
Б.
У р б н а н о в и ч
и А . Я ц к о в с к ий.
Н. К е н а р о в а
пишет о М А Р И И Б У Я К О В О Й из За
копано,
недавно
умершей художнице,
воспитавшей
целое
поколение мастеров,
занимающихся
художе
ственной тканью.