-
Title
-
Summary of articles / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1977 t.31 z.1
-
Description
-
Polska Sztuka Ludowa 1977 t.31 z.1 ; s.62-63
-
Date
-
1977
-
Format
-
application/pdf
-
Identifier
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:4068
-
Language
-
pol
-
Publisher
-
Instytut Sztuki PAN
-
Relation
-
oai:cyfrowaetnografia.pl:publication:4372
-
Text
-
i Z w i ą z e k Sp. R ę k o d z i e ł a Ludowego
i Artystycznego w Warszawie. Pokazano
4 rodzaje t k a n i n : gobeliny, d y w a n y ,
k i l i m y i sumaki.
Ñ a k o n k u r s n a p ł y n ę ł o 550 prac
z całego k r a j u , z czogo 284 z a k w a l i f i k o
wano na w y s t a w ę .
Przyznano 38 n a g r ó d i w y r ó ż n i e ń .
Rogalska, n a g i o d y I I I (po 2.000 zł) —
— J a d w i g a H n i e d z i e j k o i Regina Masełbas.
Ponadto
przyznano
szereg
wyróż
nień.
*
I X — w Muzeum Okręgowym w
Zamościu otwarto p o k o n k u r s o w ą wysta
wę S z t u k i Lrrdowej Zamojszozyzny. N a
k o n k u r s w p ł y n ę ł o 270 prac 37 t w ó r c ó w
u d o w y c h tego regionu.
*
22. I X — w S ł u p s k u o t w a r t a zo
stała „Ogólnopolska Wystawa Plastyki
Amatorskiej R z e m i o s ł a Cechowego", zor
ganizowana przez Centralny Z a r z ą d Rze
m i o s ł a oraz K o s z a l i ń s k ą I z b ę R z e m i e ś l n i
czą. N a t e g o r o c z n ą w y s t a w ę n a d e s ł a n o
ponad 300 prac z zakresu m a l a r s t w a ,
rzeźby i grafiki.
Cztery r ó w n o r z ę d n e nagrody I o t r z y
m a l i : J a n W i e t r z y k z M a j d a n u Sopoc
kiego, S t a n i s ł a w Mazurek z Potaszni,
E d w a r d Jezierski z W e r b k o w i c i W ł a
d y s ł a w a G r u d z i ń s k a z Hrubieszowa.
*
*
I X — w P a ń s t w o w y m Muzeum E t
n o g r a f i c z n y m w Warszawie czynna b y ł a
w y s t a w a p n . „ R u m u ń s k a sztuka n a i w n a " ,
na k t ó r e j zaprezentowano 80 o b r a z ó w
malarzy „ n a i w n y c h " z różnych regionów
Rumunii.
27. I X — w M u z e u m W o j s k a w
B i a ł y m s t o k u r o z s t r z y g n i ę t y z o s t a ł ogól
nopolski k o n k u r s p n . „ W o j s k o w sztuce
ludowej".
W konkursie u c z e s t n i c z y ł o p o n a d
50 t w ó r c ó w , k t ó r z y n a d e s ł a l i 78 r z e ź b
i 30 t k a n i n .
J u r y p o d p r z e w o d n i c t w e m z-ey
Dyrektora
Departamentu
Muzeów
i
Ochrony Z a b y t k ó w , F i a n c i s z k a M i d u r y ,
p r z y z n a ł o nagrody n a s t ę p u j ą c e : w dziale
r z e ź b y nagrody I nie p r z y z n a n o ; nagro
d y I I (po 3.000 zł) o t r z y m a l i : J a r o s ł a w
F u r g a ł a i M a r i a n L e j a ; n a g r o d ę I I I (2.000
zł) — E d m u n d Zieliński.
W działo t k a n i n y nagrody I (po
5.000 zł) o t r z y m a ł y : S t a n i s ł a w a C z a p l i ń
ska i M a r i a n n a Dzieszko; nagrody I I
(po 3.000 zł) — Felicja Malewicka i Janina
S
U
M
M
A
Polska sztuka ludowa za granicą
V I I — w siedzibie F u n d a c j i K o ś c i u
szkowskiej w N o w y m Y o r k u czynna b y ł a
w y s t a w a prac N i k i f o r a . O r g a n i z a t o r k ą
wystawy była Katherine Sękowski.
V I T — we L w o w i e w M u z e u m Sztu
k i U k r a i ń s k i e j czynna b y ł a w y s t a w a
rzeszowskiej s z t u k i ludowej. Zgromadzo
no t u ponad 300 e k s p o n a t ó w z r ó ż n y c h
R
I
E
S
©
dziedzin s z t u k i , j a k r z e ź b a , s t r ó j , koro
n k a , h a f t , zabawka i f o t o g r a m y budow
n i c t w a w s i rzeszowskiej.
Wystawa
zorganizowana
została
przez d z i a ł etnograficzny Muzeum O k r ę
gowego w Rzeszowie.
*
13—22. V I I I — w M a l m ó (Szwecja)
n a M i ę d z y n a r o d o w y c h Targach d u ż y m
zainteresowaniom cieszyła się wystawa
Sp. R ę k o d z i o ł a Ludowego i A r t y s t y c z
nego i m . St. W y s p i a ń s k i e g o z K r a k o w a ,
p r z y s p a r z a j ą c s p ó ł d z i e l n i wielu nabyw
ców.
*
24. I X — w Berlinie, w Museum
fur V o l k s k u n d e o d b y ł o się uroczysto
otwarcie w y s t a w y p n . „ M i k o ł a j K o p e r n i k
w oczach p o l s k i c h t w ó r c ó w l u d o w y c h " .
W y s t a w a z o s t a ł a zorganizowana w ra
mach t r w a j ą c e j
w s p ó ł p r a c y Muzeum
Etnograficznego w T o r u n i u z muzeum
b e r l i ń s k i m , gdzie b y ł a p i e r w s z ą w y s t a w ą
e t n o g r a f i c z n ą z k r a j ó w socjalistycznych.
N a u r z ą d z o n e j z d u ż y m rozmachem
ekspozycji pokazano 123 najciekawsze
r z e ź b y , uzyskane przez M u z e u m Etno
graficzne z k o n k u r s u ogólnopolskiego
oraz barwne f o t o g r a m y miejsc p o b y t u
K o p e r n i k a , w y p o ż y c z o n e z Muzeum
Okręgowego w Toruniu i kopię X V I -wiocznego p o r t r e t u wielkiego astronoma.
W y s t a w ę p r z y g o t o w a l i pracownicy
obu m u z e ó w . A u t o r o m scenariusza i pro
j e k t u ekspozycji b y ł d y r . Aleksander
Błaehowski.
Z okazji w y s t a w y w y d a n o katalog.
Р
Е
З
Ю
М
Е
S U M M A R Y OP A R T I C L E S
K r y s t y n a
H e r m a n o w i с z-N o w а к — R E S E A R C H O N
W anda
D r a b i к — DECORATED
HOLLOW
MASONRY
F O L K COSTUMES I N P O L A N D - ASSESSMENT OF A C H I E
U N I T S OF C E M E N T ( R E S E A R C H I N T O CONTEMPORARY
VEMENTS
FOLK ART)
Since the beginning of the 19th c e n t u r y folk costumes have
One o f v e r y few forms o f f o l k a r t developing now is the
beon one o f the domains of f o l k a r t arousing the greatest interest
decoration of the walls of houses (or u n d e r p i n n i n g ) made of
among ethnographers
concrete or cement hollow masonry u n i t s . A n average hollow
a n d lovers of folk c u l t u r e . H o w e v e r , the
f i r s t descriptions of a scientific character
d i d n o t appear t i l l
the years between the W o r l d Wars. Since the Second
War,
World
masonry u n i t is a rectangular p r i s m 25 X 50 X 25 c m mado of
cement m i x e d w i t h sand a n d water cast i n t o a wooden mould.
the most i m p o r t a n t project has been the A t l a s of Polish
In
m a n y regions o f P o l a n d the wooden m o u l d is carved
F o l k Costumos planned for 59 volumes, of w h i c h 30 have been
w h i c h produces
published so far. I t is w o r t h n o t i n g t h a t i n Poland thero are 50
The f i r s t decorated moulds were n o t e d about 1933. Decorated
basic a n d almost 500 regional varieties of f o l k
hollow masonry u n i t s became popular after the last war and
costumes.
I n her w o r k the authoress sets o u t t o show t o w h a t o x t e n t
ornaments
impressod on the cement
surface.
can be f o u n d i n various rogions o f the c o u n t r y . The moulds
the s t u d y of f o l k costumes can become a source t o t h e h i s t o r y
are made e x a c t l y like the
of clothes, points t o the influenco of foreign i m p o r t s a n d of t o w n
l i t t l e gingerbread m o u l d s . E x c e p t for open-work decoration all
clothes on those w o r n i n t h e c o u n t r y . U n f o r t u n a t e l y , most o f
the other techniques
the studies on t h e subject p a y too l i t t l e a t t o n t i o n t o t h e l i n k s
are skilled i n wood-carving.
b u t t e r p r i n t s , cheese presses and
are used b y carpenters a n d joiners who
of the folk costume w i t h the social s t r u c t u r e o f the village i t
comes f r o m , w i t h t h e f i n a n c i a l s i t u a t i o n of those w h o wear i t ,
customs a n d rites a n d the frrnction i t h a d t o f u l f i l l i n t h e r u r a l
R o m u a l d a
H a n к o w s к a — " T A P E S T R I E S " PAINTED
c o m m u n i t y . Also, e x i s t i n g descriptions o f f o l k costumes do n o t
ON
BY
PAPER
FAIENCE
PAINTRESSES
contain adequate i n f o r m a t i o n concerning the c u t of the costumos,
the colour variants, changes conrrectod w i t h fashion, the n u m b e r
The article deals w i t h pictures o f flower designs painted
of costumes a n d their elements owned b y people, ways o f keeping
on paper b v the workers of the Table-ware Ceramic Works in
a n d cleaning the costumos, the p r o b l e m o f substitute
W ł o c ł a w e k . These workers p a i n t certain defined patterns, the
elements
used b y poor people, etc.
Comprehensive
research i n t o folk
shaping o f w h i c h t h e y can also influence. They take part i n the
costumes is helpful
in
Biennale E x h i b i t i o n o f W ł o c ł a w e k Faionco at which they present
following the changes t a k i n g placo i n the folk culture after the
their o w n creative solutions i n o r n a m e n t a t i o n . I n 1974 they
19th
surprised the organizers o f a contost
62
century.
entitled
"Contemporary
or a f a m i l l y , or t h e y were statues of the sad Christ, more rarely
a Pieta or other presentation o f Our L a d y , etc. Crosses made of
t i m b e r or i r o n wore erected i n p u b l i c squares i n villages, a t t h e
crossroads, on r i v e r banks, i n the fiolds, i n places of crime, on tho
graves a n d mounds o f "Poles" (soldiers or insurgents). Crosses
were also b u i l t d u r i n g plagues, on the occasion o f various missions
a n d vows. Such crosses wore also founded for various intentions
b y w e a l t h y farmers, w h o usually p u t dates o n t h e m , names a n d
a stereotype inscription (e. g . G o d , bless us!). Smaller crosses
were h u n g o n t h e walls, or p u t on t h e tables i n rooms; they
were also p u t among bee-hives thus placing the bees under
their p r o t e c t i o n . Some crossese, especially the b i g ones, were
J a c e k O l ę d z k i — T H E R E A L B E A U T Y IS I N N A T U R E .
decorated w i t h tho insignia o f Christ's passion or h a d a developed
(ON B A Z Y L I A L B I C Z U K ' S P A I N T I N G S . )
c r o w n o f i r o n o r t i n s u r m o u n t i n g t h e m . Wood-carvers a n d
caipenters often t o o k p a y m e n t i n k i n d f o r t h e i r w o r k a n d n o t
Bazyli A l b i c z u k is 65, a bacholor, he made h i s l i v i n g i n
money. Such crosses stood f o r longer t h a n one h u n d r e d years.
farming b u t has been p a i n t i n g since h i s y o u t h . T h e a u t h o r o f
W
h e n the p a r t o f the cross t h a t was sunk i n the g r o u n d decayed,
the article emphasizes t h e deep, philosophical m o t i v a t i o n i n
Albiczuk's w o r k a n d his a t t i t u d e t o w a r d s N a t u r e . H i s love o f usually every 20—30 years, i t was t h e n sunk again, a n d thus t h e
cross was made shorter. Sometimes o l d crosses were replaced
Nature made h i m l a y o u t a s m a l l garden i n w h i c h he grows
w i t h now copies. O l d crosses w h i c h h a d completely r o t t e d wore
about 300 different k i n d s o f bushes a n d flowers. Gardens are
b u r n t i n t h e c h u r c h - y a r d o n Easter Sunday o r o n St. Rooh's
a recurring theme i n m a n y o f his w o r k s . T h e h a r m o n y of N a t u r e ,
day.
the Sun a n d t h e b i r d s c o n t a i n m o r a l values t h a t aro so often
violated b y m a n w i t h his quarrels a n d f r a t r i c i d a l f i g h t i n g a b o u t
Before t h o F i r s t W o r l d W a r there were a b o u t 1500 crosses
religious differences, etc. Creative w o r k brings peace t o h i m a n d
i n t h e K u r p i e r e g i o n ; after 1945 o n l y sevoral h u n d r e d remained
allows o f expressing values w h i c h — he says — h o l d t h o sense
a n d their n u m b e r is constantly d i m i n i s h i n g .
of his existence.
folk a r t i n t h e K u j a w y r e g i o n " b y sending i n pictures o f flower
designs on paper for w h i c h t h e y drew o n t h e i r experience i n t h e
domain o f faience decoration. T h e different size, t h e m a t e r i a l
and a froo choice b o t h i n composition o f colours a n d decorative
elements, resulted i n a n o u t b u r s t o f creative i n v e n t i o n f r o m t h e
most talented paintresses. N o w , a b o u t one h u n d r e d paintresses
send in their ,.tapestries" f o r contests a n d e x h i b i t i o n s , thus
providing a l i n k w i t h t h e l i v e l y (although f o r m a l l y different)
tradition or r u r a l ,,tapestries".
Albiczuk is a reflective painter, he w o r k s slowly, w i t h graet
sonso o f responsibility a n d o n l y i n t h e later p a r t o f t h e d a y ,
when dusk is falling. H e spends mornings i n his garden a n d i n
tho fields.
H e rejects a l l labels. H o protests w h e n people call h i m
a naive painter. T h e a u t h o r says: he is j u s t a great a r t i s t .
A d a m C h ę t n i k — CROSSES A N D W A Y S I D E S H R I N E S
IN T H E KURPIE REGION
A n t o n i S t e l m a c h — P A I N T I N G TO COMMEMORATE
A B O L I T I O N OF SERFDOM I N GORAJEC
T h e a u t h o r , whoso description o f t h o m u r a l paintings
i n t h e chapel i n Ł o w c z a c o m m e m o r a t i n g a similar event has
been published i n a previous issue o f our magazine, n o w presents
the h i s t o r y o f a p a i n t i n g (only p a r t i a l l y preserved) i n an O r t h o d o x
Church a t Gorajee. The p a i n t i n g was founded b y a local peasant
Georgij W o j t o w i c z a n d his wife. I t is one o f v e r y few preserved
examples o f a n i n d i v i d u a l f o u n d a t i o n o f t h e k i n d .
Jan
S a m e k — E L E M E N T S OF F O L K A R T I N CRACOW
GOLD-SMITHERY
On t h o t e n t h anniversary o f t h e death o f A d a m C h ę t n i k ,
an ominont specialist i n t h e f i e l d o f t h e f o l k a r t i n t h e K u r p i e
region (an ethographic region n o r t h east o f central Poland),
the editors p u b l i s h a t e x t b y A d a m C h ę t n i k , w r i t t e n before
the Second W o r l d W a r a n d also reproductions o f his drawings
of crosses a n d wayside shrines. T h e source materials date back
to the period between t h e t w o W o r l d Wars.
Wayside shrines used t o be v o r y p o p u l a r i n t h e K u r p i e
region a n d they were of various sizes f r o m t i n y cases t o buildings
built o f t i m b e r o r , more r a r e l y , c f b r i c k . H o l y images were also
placod under s m a l l t i n or wooden roofs o r i n t h o hollows o f treo•trunks. Most often t h e y were t h e p a t r o n saints o f t h e village
The a u t h o r describos engraved plates a t t h e bases o f l i
t u r g i c a l chalices f r o m tho Corpus Christi Church a n d St. M a r t i n ' s
Church i n Cracow. T h e y date back t o t h e 17th century. Such
plates a n d plaquettes also appeared on other chalices a n d l i t u r g i
cal vessels e.g. the ciboriums f r o m St. M a r t i n ' s Church i n Cracow.
E n g r a v i n g was popular i n Cracow gold-smithery a n d i t first
appeared i n t h e second h a l f o f t h e 14th century. Goldsmiths
drew o n graphic patterns, b u t a departure f r o m t h o great style
made t h e m t u r n t o t h e folk a r t i d i o m . Besides, t h e Craoow
goldsmiths also w o r k e d for people i n the c o u n t r y m a k i n g jewellery
for t h e m ( i n w h i c h t h e ornamental stone was coral).
Р Е З Ю М Е
К р и с т и н а Г е р м а нович-Новак
— ИССЛЕДО
В А Н И Я В О Б Л А С Т И НАРОДНЫХ
КОСТЮМОВ
В
П О Л Ь Ш Е . П О П Ы Т К А О Ц Е Н К И ДОСТИЖЕНИЙ
В
OTOM
НАПРАВЛЕНИИ
ник для и з у ч е н и я и с т о р и и о д е ж д ы , в о з д е й с т в и я ино
с т р а н н о г о и м п о р т а , в л и я н и я города на деревню.
К со
жалению,
в большинстве
работ о б р а щ а е т с я с л и ш к о м
мало в н и м а н и я на с в я з ь наряда
с общественной струк
турой деревни,
с з а ж и т о ч н о с т ь ю е е жителей,
с об
р я д а м и и функциями,
к о т о р ы е наряд
и с п о л н я л среди
с е л ь с к о й о б щ е с т в е н н о с т и . П р и о п и с а н и и наряда
слиш
к о м мало
места
о т в о д и т с я о п и с а н и ю его к р о я , р а с
цветки,
и з м е н е н и я м , с в я з а н н ы м с модой, к о л и ч е с т в у
нарядов
и и х о т д е л ь н ы х э л е м е н т о в у к р е с т ь я н , цепе
наряда,
способам хранения
и чистки,
проблеме замены
У ж е в начале
X I X в е к а наряд
стал предметом
особого в н и м а н и я и и н т е р е с а э т н о г р а ф о в и л ю б и т е л е й
народной
культуры.
Однако
лишь
в
межвоепный
период начали
у к а з ы в а т ь с я научные
труды,
посвя
щенные
этой тематике.
П о с л е в т о р о й мировой
войны
в а ж н е й ш и м мероприятием
в этой области я в л я е т с я
п о д г о т о в к а Атласа
п о л ь с к и х народных
к о с т ю м о в . Из
отдельных элементов наряда, к которой прибегали
з а п л а н и р о в а н н ы х 59 тетрадей
в ы ш л о до с и х п о р 30.
менее
з а ж и т о ч н ы е г р у п п ы населения
и т.д.
С л е д у е т о т м е т и т ь , что в П о л ь ш е с у щ е с т в у е т 50 о с н о в
ных и о к о л о 500 р е г и о н а л ь н ы х в и д о в народных
пра
Всесторонние исследования, касающиеся
нарядов,
здничных
нарядов.
В своей статье автор п ы т а е т с я
к о й мере и с с л е д о в а н и е э т и х нарядов
установить в к а
составляет источ
предоставляют
происходившие
века.
позможиоеп.
в народной
проолсдотъ
поремеим,
к у л ь т у р е , начиная
с XIX
63
В а н д а Драбик
— ДЕКОРАТИВНЫЕ
ПУСТОТЕ
ЛЫЕ
БЕТОННЫЕ
КАМНИ
( И З ИССЛЕДОВАНИЙ
В
ОБЛАСТИ
СОВРЕМЕННОГО
НАРОДНОГО
ИСКУС
СТВА)
О д н и м и з немногих
новых
видов
современного
народного
творчества,
п о л у ч и в ш и х в настоящее
время
развитие, является украшение
с т е н домов
(или
их
цокольной
части)
в о з в е д е н н ы х и з бетонных
(цемент
ных) п у с т о т е л ы х к а м н е й .
Пустотелый камень является прямоугольным па
р а л л е л е п и п е д о м р а з м е р о м в с р е д н е м о к . 25 X 50 X 25
см. П у с т о т е л ь н ы е к а м и н и з г о т о в л я ю т с я в
деревянных
формах,
в к о т о р ы е в л и в а ю т цемент,
смешанный с пес
ком и водой.
В о многих
р е г и о н а х П о л ь ш и деревянную
форму
в ы д а л б л и в а ю т , благодаря
чему
на
цементной
стене
о т п е ч а т ы в а е т с я о р н а м е н т . П е р в ы е декоративные
фор
мы датируются
п р и б л и з и т е л ь н о 1933
г. О н и
стали
распространяться после войны и сейчас применяются
в р а з л и ч н ы х р а й о н а х нашей
страны. Выделка
форм
п р о и з в о д и т с я таким
же
о б р а з о м , к а к формы
для
у к р а ш е н и я масла,
сыра, пряников. Кроме
ажурной
п р и м е н я ю т с я также
в с е другие
в и д ы техники
резного
и с к у с с т в а . Их в ы д е л к о й з а н и м а ю т с я п л о т н и к и и с т о
ляры, обладающие способностями резчиков.
Р о м у а л ь д а Х а н к о в с к а
— НАСТЕННЫЕ
МАЖНЫЕ КОВРИКИ
Р А Б О Т Ы ХУДОЖНИЦ
ПИСЫВАЮЩИХ
ФАЯНС
БУ
РАС
Темой
настоящей
статьи являются картонные или
бумажные
к а р т и н к и , цветочные
декорации,
выпол
няемые
р а б о т н и ц а м и В л о ц л а в с к о й фабрики
столовой
к е р а м и к и . Художницы
работают
по
утвержденным
о б р а з ц а м , в формировании
которых принимают
дей
ственное участие. В своих работах, п р е д с т а в л е н н ы х
на Бьеннале
фаянсовых
изделий, они п о к а з а л и соб
с т в е н н ы е творческие
о р н а м е н т а л ь н ы е (т.е.
декоратив
ные)
р е ш е н и я . В 1974 г. художницы
эти,
неожиданно
для о р г а н и з а т о р о в к о н к у р с а „ Н а р о д н о е и с к у с с т в о К у я в щ и н ы " , п р и с л а л и бумажные
картинки, в которых
использовали свой опыт, приобретенный при росписи
фаянса.
Другой
формат,
другой
материал
и свободная
непринужденная
р а с ц в е т к а , к а к и декоративные
(ком
позиционные)
решения
способствовали
творческому
р а з в и т и ю наиболее
талантливых
художниц.
В
насто
ящее время около
100 женщин
готовят
настенные
бумажные
коврики па конкурсы и выставки,
под
держивая
в с е е щ е живые
( х о т я формально
иные)
традиции
деревенских
настенных
ковриков.
Автор
р а с с м а т р и в а е т р а б о т ы наиболее
талантли
в ы х женщин,
сопоставляя их с композициями, кото
р ы е о н и п р е д с т а в и л и на Бьеннале
фаянса.
Я ц е к О л е н д з к и — ПОДЛИННАЯ КРАСОТА
ЗА
КЛЮЧАЕТСЯ В ПРИРОДЕ. О
ХУДОЖЕСТВЕННОМ
ТВОРЧЕСТВЕ
БАЗИЛИЯ
АЛЬБИЧУКА
Альбичуку
65 л е т . О н холост,
в с ю жизнь
зани
мается
з е м л е д е л и е м , но наряду
с
этим с
молодых
л е т р и с у е т . Автор
статьи отмечает глубокие
филосо
фские
мотивы,
характерные
для творчества
Альбичука, его о т н о ш е н и е к п р и р о д е . С т р а с т н о л ю б я п р и р о д у ,
о н р а з б и л на небольшой
п л о щ а д и сад, в
котором
в ы р а щ и в а е т о к . 300 в и д о в к у с т а р н и к о в ( м н о г о л е т н и
к о в ) и цветов.
С а д ы я в л я ю т с я также
темой
многих
его работ.
Гармония природы, солнце, птицы содержат глу
бокие
моральные
ценности,
к о т о р ы е так часто
на
р у ш а е т человек
р а с п р я м и , братоубийственной
борьбой
на п о ч а е р е л и г и о з н ы х р а с х о ж д е н и й и т . д . В
твор
честве
находит
Альбичук
умиротворение, оно
дает
е м у в о з м о ж н о с т ь в ы р а з и т ь т е ценности,
которые со
с т а в л я ю т с м ы с л его с у щ е с т в о в а н и я .
Альбичук
в д у м ч и в ы й художник,
о н р а б о т а е т мед
л е н н о , с чувством
ответственности, работает
только
в п р е д в е ч е р н е е в р е м я , к о г д а наступают
сумерки. По
у т р а м он р а б о т а е т в с а д у и в п о л е .
Альбичук
не п о м е щ а е т с я в о б щ е п р и н я т ы х „ п е р е
г о р о д к а х " . О н п р о т е с т у е т , к о г д а е г о п р и ч и с л я ю т к на
и в н ы м . П о мнению
а в т о р а он я в л я е т с я
художником
крупного
формата.
64
АдамХентник
ПЁВСКОГО
— КРЕСТЫ
РАЙОНА
И
ЧАСОВЕНКИ
КУР-
В десятую
г о д о в щ и н у с о дня
смерти известного
з н а т о к а народной
к у л ь т у р ы курпёвского района (этно
г р а ф и ч е с к и й р а й о н , р а с п о л о ж е н н ы й на с е в е р о - в о с т о к
о т центральной
П о л ь ш и ) наша
редакция
публикует
написанный
и м до в о й н ы текст,
а также
помещает
репродукции рисунков, изображающих кресты и
часо
в е н к и . Это документация,
возникшая в
межвоепный
период.
Часовенки
были
широко
распространены в Курп ё в е к о м р а й о н е . В с т р е ч а л и с ь с р е д и них
различной
в е л и ч и н ы , то маленькие,
шкафоподобные,
то
более
к р у п н ы е п о с т р о й к и . Их
с т р о и л и и з дерева,
р е ж е из
к и р п и ч а . К р о м е того
с т а в и л и с ь фигуры
с в я т ы х под
жестяными
и л и дощатыми
к о з ы р к а м и и л и же в
дуплах
деревьев.
Это были
главным образом изображения
святых,
п о к р о в и т е л е й данной
деревни
или семьи, либо
же
с к у л ь п т у р ы С к о р б я щ е г о Христа,
реже Пиеты, а
так
же другие
и з о б р а ж е н и я Богоматери
и т.д.
Деревянный
и л и железный
к р е с т с т а в и л и на
де
р е в е н с к и х п л о щ а д я х , на
п е р е п у т ь я х , над
в о д о й , на
п о л я х , на местах
п р е с т у п л е н и й , на о д и н о ч н ы х
моги
л а х и могилах
„поляков'' (солдат, повстанцев).
С т а в и л и также
к р е с т ы во в р е м я э п и д е м и й , в связи
с р а з л и ч н ы м и миссиями
и
обетами.
Состоятельные
к р е с т ь я н е жертвовали
иногда к р е с т ы по р а з л и ч н ы м
п о в о д а м , г л а в н ы м о б р а з о м п о м е щ а я на них
даты,
фамилии
и стереотипные подписи (наприм.
Господи
благослови).
Кресты
п о м е н ь ш е в е ш а л и на
стенах,
с т а в и л и в и з б е на
столе, п о м е щ а л и среди ульев, по
ручая
их
попечению
пчел. Кресты,
в особенности
больших
р а з м е р о в , р а з у к р а ш и в а л и и в е ш а л и на
них
а т р и б у т ы мученичества,
тщательно
о т д е л ы в а я так наз.
в е н е ц и з железа
или
жести.
За свою работу резчики и плотники преимущест
в е н н о п о л у ч а л и в м е с т о денег
продукты. К р е с т ы про
стаивали иной раз с в ы ш е ста лет.Когда перегнивала
з а к о п а н н а я в з е м л ю нижняя
часть,
крест
срезали
и о п я т ь в к а п ы в а л и , с н и ж а я е г о таким
образом; обыч
но э т о п р о д е л ы в а л и к а ж д ы е 20—30 л е т . Иногда
старые
к р е с т ы з а м е н я л и новыми
копиями. Совсем обветшав
шие
кресты сжигали перед костелом в
Страстную
С у б б о т у и л и в день с в . Р о х а .
П е р е д п е р в о й мировой
войной в Курпёвском райо
не насчитывалось
о к . 1500 к р е с т о в , п о с л е 1945 г. и х
о с т а л о с ь только
несколько
сот, сейчас их стало еще
меньше.
Антон
и
С т е л ь м а х
—
В
ПАМЯТЬ
КРЕПОСТНОГО ПРАВА В ГОРАЙЦЕ
ОТМЕНЫ
Автор
с т а т ь и , к о т о р ы й в с в о е в р е м я п и с а л на
с т р а н и ц а х журнала
„ П о л ь с к о е народное
искусство"
о настенной
живописи,
посвященной отмене крепост
ного
п р а в а , к о т о р а я находится
в часовенке
в
Ловче,
п и ш е т на с е й р а з о б и с т о р и и к а р т и н ы частично
со
хранившейся
в церкви
в
Горайце. Картина
была
в 1848
г. п р и н е с е н а
в дар
местным
крестьянином
Г е о р г и е м В у й т о в и ч е м и е г о женой.
Она
принадлежит
к немногим
с о х р а н и в ш и м с я о б р а з ц а м п о д о б н ы х инди
видуальных
даров.
Я н С а м е к — ЭЛЕМЕНТЫ
НАРОДНОГО
ИСКУС
СТВА В ЮВЕЛИРНОМ МАСТЕРСТВЕ КРАКОВА
В статье рассматриваются гравированные пластин
к и на ножках
литургических сосудов костелов
Божьего
тела
и
св. М а р т и н а
в Кракове.
Они
датируются
X V I I в . Такие
п л а с т и н к и и п л а к е т к и можно
встретить
на
различного
вида литургической утвари,
наприм.
на дарохранительнице
и з к о с т е л а с в . М а р т и н а . Этого
рода г р а в и р о в к а стала р а с п р о с т р а н я т ь с я среди кра
к о в с к и х г р а в е р о в в о в т о р о й п о л о в и н е X I V в. Г р а в е р ы
п р и д е р ж и в а л и с ь г р а ф и ч е с к и х о б р а з ц о в , но, у х о д я от
о б р а з ц о в большого
и с к у с с т в а , о н и п р т л й о т г ж а л и с ь к на
р о д н о й к у л ь т у р е . З о л о т ы х дел мао^е^а
р Щ с ) т а л и так
же
для
у д о в л е т в о р е н и я потребно£гей..-пеа^дни, вы
п о л н я я ювелирные
и з д е л и я , в коЬе]юлн1](Ж
ценным
к а м н е м был к о р а л л .
y^i,
W A R U N K I
P R E N U M E R A T Y
Cena p r e n u m e r a t y rocznej
Cena p r e n u m e r a t y p ó ł r o c z n e j
N A
R O K
1978
z l 120.—
z l 60.—
Prenumeratę
na k r a j p r z y j m u j ą
Oddziały RSW „Prasa-Książka-Ruch"
oraz
u r z ę d y p o c z t o w e i d o r ę c z y c i e l e •— w t e r m i n a c h :
— do 25 l i s t o p a d a na s t y c z e ń , I k w a r t a ł , I p ó ł r o c z e r o k u n a s t ę p n e g o i na c a ł y r o k
następny
— do d n i a 10 miesia.ca, p o p r z e d z a j ą c e g o o k r e s p r e n u m e r a t y na p o z o s t a ł e o k r e s y r o
ku bieżącego.
Jednostki gospodarki uspołecznionej, instytucje i organizacje społeczno-polity
czne s k ł a d a j ą z a m ó w i e n i a w m i e j s c o w y c h O d d z i a ł a c h R S W „ P r a s a - K s i ą ż k a - R u c h " .
Z a k ł a d y pracy i i n s t y t u c j e w m i e j s c o w o ś c i a c h , w k t ó r y c h nie ma O d d z i a ł ó w
R S W oraz p r e n u m e r a t o r z y i n d y w i d u a l n i z a m a w i a j ą p r e n u m e r a t ę w u r z ę d a c h pocz
towych lub u doręczycieli.
P r e n u m e r a t ę ze z l e c e n i e m w y s y ł k i za g r a n i c ę , k t ó r a j e s t o 5 0 % d r o ż s z a o d
prenumeraty krajowej, przyjmuje R S W „ P r a s a - K s i ą ż k a - R u c h " , Centrala Kolporta
ż u P r a s y i W y d a w n i c t w u l . T o w a r o w a 28, 00-958 W a r s z a w a , k o n t o P K O n r 1531-71 w t e r m i n a c h p o d a n y c h d l a p r e n u m e r a t y k r a j o w e j .
Sprzedaż n u m e r ó w bieżących i archiwalnych:
— w K s i ę g a r n i O ś r o d k a Rozpowszechniania W y d a w n i c t w N a u k o w y c h P A N , sprze
daż g o t ó w k o w a i w y s y ł k o w a n u m e r ó w bieżących i a r c h i w a l n y c h p ł a t n o ś ć go
t ó w k ą , p r z e l e w e m l u b za z a l i c z e n i e m p o c z t o w y m .
A d r e s : O R P A N , P a ł a c K u l t u r y i N a u k i , 00-901 W a r s z a w a , k o n t o P K O 1531-912
I Oddział Warszawa.
O r d e r s f o r t h i s p e r i o d i c a l f r o m a b r c a d c a n be p l a c e d w i t h „ A r s P o l o n a " K r a k o w
s k i e P r z e d m i e ś c i e 7, 00-068 W a r s z a w a , P o l a n d or w i t h
—• K u b o n & S a g n e r , I n h a b e r O t t o S a g n e r , D 8 M ü n c h e n 34, P o s t f a c h 68, B u n d e s r e publik Deutschland.
— E a r l s c o u r t P u b l i c a t i o n s L t d . , 130 S h e p h e r d B u s h C e n t r e , L o n d o n W 12, G r e a t
Britain.
— L i c o s a C o m m i s s i o n a r i a S a n s o n i , V i a L a m a r m o r a 45, 50 121 F i r e n z e , I t a l y .
I n d e k s 36 940
P L I S S N 0032-3721
Z a k ł a d N a r o d o w y i m i e n i a O s s o l i ń s k i c h — W y d a w n i c t w o W r o c ł a w , Oddział w W a r
s z a w i e 1977. N a k ł a d 2000 egz. O b j ę t o ś ć 11,00 a r k . w y d . , 8,00 a r k . d r u k . + 2 w k l e j k i
P a p i e r i l u s t r a c y j n y k l . I I I 90 g. 61 X 86. O d d a n o do s k ł a d u 1 1 . Х И . 1 9 7 6 . P o d p i s a n o
do d i u k u w s i e r p n i u 1977 r . W y d r u k o w a n o w e w r z e ś n i u 1977 r . w Z a k ł . G r a f .
„ T a m k a " . Z . 2. 664/76. F-15. C e n a 18.— z ł .