http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/681.pdf
Media
Part of Kronika / ETNOGRAFIA POLSKA 1971 t.15 z.2
- extracted text
-
K
R
O
N
I
K
A
„Etnografia Polska", t. X V z. 2
I I MIĘDZYNARODOWY K O N G R E S MONGOLISTÓW W U Ł A N B A T O R
(3-10 I X 1970 г.)
I I Międzynarodowy Kongres Mongolistów,
zorganizowany przez Mongolską
Akademię Nauk przy poparciu U N E S C O , zgromadził 150 delegatów z 22 krajów.
Polska reprezentowana była przez 6-osobową delegację w następującym składzie:
przewodniczący — prof, dr Witold Dynowski, etnograf; doc. dr hab. Stanisław
Kałużyński, specjalista j ę z y k ó w orientalnych — mongolista; doc. dr hab. Edward
Tryjarski, specjalista języków orientalnych — turkolog, oraz dr Danuta Markowska,
doc. dr hab. Zofia Sokolewicz i mgr Sławoj Szynkiewicz — etnografowie.
Dużą liczbę uczestników Kongresu i charakterystyczny szeroki wachlarz podej
mowanej przez nich problematyki tłumaczyć można m. in. tym, iż poprzedni kon
gres odbył się przed 11 laty, w 1959 г., a w tym czasie odbywały się jedynie kame
ralne spotkania przedstawicieli tej specjalizacji, jak np. konferencja a ł t a i s t ó w
w Strasburgu w bieżącym roku.
Obrady otwierał referat wprowadzający Prezesa M A N — prof. Bazaryna Szirendyba, po czym nastąpił wybór w ł a d z Kongresu w składzie: Przewodniczący K o n
gresu — prof. В. Szirendyb (członek Akademii Nauk M R L ) , wiceprzewodniczący:
prof. E . M. Żuków (członek Akademii Nauk Z S R R ) , prof. L . Ligetti (członek A k a
demii Nauk W R L ) , prof. F . Burkhard (USA), prof. R. Rahul (Indie), Sekretarz Ge
neralny: dr S. Luwsanwandan (MRL).
W skład Sekretariatu Kongresu weszły następujące osoby: D. K a r a (Węgry),
R. Hamayon (Francja), H. Gombojav (USA), Ó. Urgunge (Anglia), A. I. Golman
(ZSRR) i P. Fitze (NRD).
Z kolei odczytano życzenia przekazane Kongresowi przez Przewodniczącego
Rady Ministrów M R L i honorowego członka M A N — J . Cedenbała. N a s t ę p n y m
punktem programu b y ł referat merytoryczny prof. В. Szirendyba pt. Aracka rewo
lucja 1921 roku, jej miejsce i znaczenie w historii
Mongolii.
Dalsze obrady toczyć się miały równolegle w dwu sekcjach: Sekcji A — J ę z y
ka i Literatury, oraz Sekcji В — Historii i Gospodarki, więc plenarne posiedzenie
zakończyło się wyborem przewodniczących tych sekcji.
W odróżnieniu od I Kongresu obecny prezentował znacznie szerszy wachlarz
tematyki i problematyki naukowej. Można to uznać za rewizję tradycyjnego rozu
mienia pojęcia „mongolistyka", ograniczającego się przede wszystkim do języko
znawstwa i studiów nad wczesnymi fazami historii Mongolii. Novum I I Kongresu
polegało na włączeniu w szerokim zakresie studiów nad współczesnością, repre
zentowanych przez przedstawicieli takich dyscyplin, jak historia najnowsza, etno
grafia, historia kultury, demografia, ekonomia i filozofia.
Jest też znamienne, iż przedstawiciele nauki krajów zachodnich nadal koncen
trują swą u w a g ę na tematyce zakreślonej tradycyjnym rozumieniem przedmiotu
„mongolistyki". Odrębne miejsce zajmują badacze Z S R R , mający odległe tradycje
282
KRONIKA
studiów w Mongolii i imponujący dorobek, zwłaszcza w zakresie archeologii i języ
koznawstwa. Problematyka współczesności była najsilniej reprezentowana w refe
ratach gospodarzy, delegatów Polski, NRD, częściowo Węgier i ZSRR.
Na specjalną u w a g ę zasługuje grupa referatów, których autorzy wskazywali
na konieczność ujmowania problematyki mongolskiej w poszerzonym kontekście —
bądź to przestrzennym (np. na tle problematyki l u d ó w Azji Środkowej), bądź
w historycznym procesie komunikacji i kontaktu kulturowego Mongołów z innymi
narodami Azji i Europy, bądź wreszcie — w szerszych ramach teoretycznych, np.
w konfrontacji z wiodącymi procesami współczesnego świata 4 T a tendencja, po
dobnie jak wspomniane wyżej poszerzenie zakresu tematycznego pojęcia „mongolistyka", jest uwarunkowana stanem kumulacji wiedzy gromadzonej w tradycyjnej
konwencji studiów mongolistycznych — w zasadzie regionalistycznych. Taka droga
rozwoju wydaje się być charakterystyczna nie tylko dla mongolistyki, ale dla
wszelkiego rodzaju studiów, których obiektem był wężej lub szerzej zakreślony
region. Pojawienie się tej tendencji nie oznacza rezygnacji czy nawet możliwości
rezygnacji ze studiów dawnego typu, oznacza jedynie poszukiwanie dla nich szer
szej perspektywy poznawczej. Oznacza to również uświadomienie sobie możliwości
uprawnionych już rozważań w kategoriach ogólnej teorii kultury. Realizacja ta
kiego ambitnego zadania jest jednak nie do pomyślenia bez podejmowania dalszych
cząstkowych czy nawet przyczynkowych studiów historycznych, etnograficznych,
językoznawczych, demograficznych, ekonomicznych o wyraźnie nowym ukierunko
waniu, a także zwiększonych wymaganiach metodologicznych i ostrych rygorach
warsztatowych.
Warunkiem w s t ę p n y m w ł a ś c i w e g o zużytkowania dotychczas
zgromadzonych
zbiorów źródłowych oraz opracowań cząstkowych jest sprawny przebieg procesu
informacji naukowej. Kongres ujawnił ogromny niedostatek w tej dziedzinie, co
tłumaczy ż y w e zainteresowanie referatami prezentującymi stan badań mongoli
stycznych w poszczególnych krajach. Zadanie usprawnienia przebiegu informacji
naukowej spoczywać będzie zapewne na w y ł o n i o n y m w czasie obrad Stałym Komi
tecie Międzynarodowego Kongresu Mongolistów w składzie: przewodniczący —
prof. В. Szirendyb (MRL), wiceprzewodniczący — prof. L . Ligetti (Węgry), prof.
A. P. Okładnikow (ZSRR), prof. Sh. Hattori (Japonia), prof. O. Lattimore (USA),
prof. D. Dylykow (ZSRR), prof. К. Huber (NRD), prof. F . Burkhard (USA) oraz se
kretarz generalny — S. Luwsanwandan (MRL). Cele tego Komitetu zostały sformu
łowane następująco: 1) ułatwianie kontaktów między ośrodkami badań i studiów
mongolistycznych, 2) utrzymywanie k o n t a k t ó w z U N E S C O i międzynarodowymi
organizacjami naukowymi, interesującymi się studiami mongolistycznymi, 3) usta
lanie miejsca i t e r m i n ó w międzynarodowych kongresów mongolistycznych.
W Sekcji A wygłosiło referaty wielu wybitnych uczonych, jak np. prof. L . L i
getti (Węgry), prof. G. D. Sandżajew (ZSRR), prof. W. Heissig (NRF), prof. P. Chorłoo (MRL), prof. В. Rinczen (MRL), prof. Sh. Hattori (Japonia), prof. P. Aalto
(Finlandia). W tej sekcji wygłosił również referat doc. dr hab. S. Kałużyński oma
wiając terminologię pokrewieństwa u ludów mongolskich. Jakkolwiek w Sekcji A
dominowała problematyka językoznawcza (rozwiązywana często na gruncie najnow
szych osiągnięć metodologicznych i warsztatowych), to jednak pojawiły się tam
również całkowicie nowe tematy, jak np. Odbicie procesu kształtowania
się mon
golskiej klasy robotniczej w literaturze pięknej (P. Bauwe —• NRD). Szersze o m ć 1
Jako przykłady tego rodzaju referatów można by wskazać referat przedstawi
cielki Kanady, Pani K . Rawling, czy przedstawiciela U S A prof. D. Sinora, oraz
przedstawicieli Polski, prof. W. Dynowskiego i doc. dr hab. Z. Sokolewicz.
283
KRONIKA
2
wienie obrad Sekcji A znajdzie Czytelnik w innym c z a s o p i ś m i e , w niniejszym
sprawozdaniu podamy natomiast nieco więcej informacji o referatach wygłoszonych
w Sekcji B, w której znalazła się większość członków polskiej delegacji.
Obrady Sekcji В otwierał referat historyka mongolskiego, prof. Sz. Nacagdordża, Nauki historyczne w MRL. Łącznie w sekcji tej wygłoszono 54 referaty. D a
dzą się one pogrupować w pewne zespoły. W takim układzie podamy je poniżej
w kolejności określonej porządkiem alfabetycznym nazwisk autorów.
Pierwszy zespół stanowiły referaty z zakresu archeologii: D. Dordżi (MRL):
Klasyfikacja mongolskich rysunków
naskalnych; S. Michajłow ( B R L ) : O tzw. ka
miennych babach jako przejawie kultu zmarłych
u starożytnych
Bułgarów;
E . A.
Nowgrodowa (ZSRR): Kamienne wyobrażenia
jeleni a niektóre
problemy
wczesnej
historii Mongolii; A. P. Okładnikow (ZSRR): Nowe dane o wczesnej historii Mon
golii; Ch. Perlee (MRL): Niektóre zagadnienia historii osadnictwa w świetle
znale
zisk archeologicznych; N. Ser-Odżaw (MRL): Archeologia w MRL; W. W. Wołków
(ZSRR): Niektóre problemy wieku brązu i wczesnej epoki żelaza w Mongolii.
Drugi zespół stanowiły referaty historyków traktujące o dziejach Mongolii
sprzed okresu autonomii: Sz. Bira (MRL): Studia z historii
kultury
Mongolii;
J . Boyle (Wielka Brytania): Identyfikacja
zdarzeń
i miejsc związanych
z
historią
światowego
imperium mongolskiego; C. Chandsuren (MRL): W kwestii
pochodzenia
Juan i ich stolicy Mu-me; Cz. Dalai (MRL): Mongolskie tłumaczenie
kroniki JuanSzich; Cz. Dżugder (MRL): Społeczno-polityczna
i filozoficzna myśl w Mongolii
w wieku XIX; M. Golman (ZSRR): Rosyjskie zasoby archiwalne dotyczące
historii
Mongolii lat 60-tych do 80-tych XVII wieku; D. Gongor (MRL): Tworzenie się na
rodowości
Chalcha; J . Kolmas (CSRS): Ze stosunków
tybetańsko-mongolskich;
O. Lattimore (Wielka Brytania): Drewniany futerał mongolskiej pajzy; W. A. L i w szic (ZSRR): Sogdyjskie inskrypcje w Bugat; M. Murakami (Japonia): O niektó
rych nazwach i wyrażeniach
w Sekretnej
Historii
Mongołów;
I . Rachewitz
(Australia): Kilka uwag o podstawach ideologicznych
imperium
Czingiz-chana;
J . Schubert (NRD): Burchan-chaldun czy Chentej-chan?; D. Sinor (USA): Mongol
ska inwazja w Europie i niektóre
jej następstwa;
G. Suchebataar (MRL): O sto
sunkach etnicznych pomiędzy
Hun i Hsien-pi; C . Szugar (MRL): Nowe dane o dru
ku ksylograficznym
w Mongolii; E . Tryjarski (PRL): Nowe odkrycia
zabytków
tiurkskich w Mongolii i metody publikowania napisów
runicznych.
Trzeci zespół tematyczny stanowią opracowania obejmujące dzieje autonomicz
nego państwa mongolskiego, okres rewolucji i bezpośrednio porewolucyjny: D. K a r a
(WRL): Dokumenty z historii rewolucji ludowej w Mongolii; F . Isono (Wielka B r y
tania): List Bogdogegena do cesarza japońskiego
według
Kodama.
Czwartą grupę stanowią opracowania, które obejmują proces przemian spoleczno-ustrojowych okresu porewolucyjnego: W. Dorbakowa (ZSRR): Tradycyjne
mon
golskie rzemiosło
domowe; N. Sandżadordżi (MRL): Z historii ustroju
Mongolskiej
Republiki
Ludowej.
Piąty zespół tworzą opracowania na temat stosunków Mongolii z innymi kra
jami: I. Čima (CSRS): Stosunki mongolsko-czeskie;
S. D. Dylikow (ZSRR): Stosunki
mongolsko-radzieckie;
W. Hartwig (NRD): Znaczenie niekapitalistycznej
drogi roz
woju Mongolii dla ruchów narodowowyzwoleńczych
w Azji i Afryce; K . Rawling
(Kanada): Porównawcze
aspekty stosunków
politycznych
między
Mongolią
a in-
2
Sprawozdanie takie zamieszczone zostanie w 2 numerze „Przeglądu Orientalistycznego" w 1971 roku.
284
KRONIKA
nymi krajami Azji Centralnej; Sz. Sandag (MRL): Z historii
międzynarodowych
stosunków
Mongolii.
Szóstą grupę stanowią studia nad współczesnością: S. Batanchatan (MRL):
Współczesne
problemy etniczne w MRL; G. Cerenchand (MRL): Współczesna
mon
golska rodzina aracka; B. Cewegsuren (MRL): Dżargałan — Państwowe
Gospodar
stwo Rolne w MRL; D. Dugar (MRL): Współczesne
kooperatywy rolnicze; W. Dy
nowski (PRL): Nowe i najnowsze w kulturze aratów mongolskich; D. Ghur (MRL):
Ludność Mongolii, jej wzrost i struktura zawodowa; R. Hamayon (Francja): Kilka
obserwacji
etnograficznych
związanych
z wymianą
tabakierek wśród
Mongołów;
D. Markowska (PRL): Procesy urbanizacyjne we współczesnej
Mongolii; G . S. Matwiejewa (ZSRR): Nauka Lenina o planowaniu gospodarczym, w budownictwie
socja
lizmu i jej realizacja w warunkach mongolskich; S. Miagmardżaw (MRL):
Użyt
kowanie zasobów
pastwiskowych
w gospodarce nomadycznej;
U. Rattig (NRD):
Uwagi o systemie kształcenia
zawodowego w MRL; Sz. Sereter (MRL):
Wdrażanie
innowacji naukowych i technicznych
w przemyśle
MRL; Z. Sokolewicz (PRL):
Wybrane problemy etnograficznych
badań nad kulturą
klasy robotniczej w MRL
(założenia
i postulaty); S. Szynkiewicz ( P R L ) : Budżety domoiue rodzin, (irackich,,
niektóre zmiany w ciągu ostatnich 50-ciu lat; B. Tudew (MRL): Rola klasy robot
niczej w rozwoju ekonomicznym
Mongolii.
Siódmy zespół tworzą informacje o stanie badań mongolistycznych w poszcze
gólnych krajach: D. D. Luwsanow (ZSRR): Studia mongolistyczne
w
Buriat-Mongolskiej Republice ZSRR; R. Mitew (BRL): Studia mongolistyczne
w
Bułgarii;
R. Rahul (Indie): Studia mongolistyczne w Indiach.
Szeroki wachlarz tematyczny referatów prezentowanych na Kongresie utrud
niał prowadzenie ż y w e j dyskusji, dlatego też za cenną możliwość należy uznać
okazję do spotkań indywidualnych i bezpośredniej, nieoficjalnej wymiany poglą
dów. Ż y w e zainteresowania wzajemne skupiały badaczy współczesności mongol
skiej. Grupa polskich etnografów prezentowała na Kongresie wyniki swoich k i l k u
letnich badań terenowych w Mongolii. Mongolscy etnografowie i socjologowie, po
dejmujący aktualnie różnorodne studia empiryczne nad współczesnymi przeobraże
niami swego kraju, byli w i ę c z natury rzeczy partnerami ożywionych dyskusji me
todologicznych. Spotkania kongresowe — zarówno oficjalne, jak i kameralne —
zbliżyły do siebie badaczy o podobnych zainteresowaniach, co niewątpliwie przyczy
ni się do współpracy międzynarodowej w dziedzinie mongolistyki.
Danuta
Markowska,
Zofia
Sokolewicz
i
POSIEDZENIE
K O M I T E T U R E D A K C Y J N E G O „ETHNOLOGIA
EUROPAEA"
W dniach 6-9 maja 1970 r. w Arnhem (Holandia) odbyło się kolejne posiedzenie
komitetu redakcyjnego pisma „Ethnologia Europaea" założonego przez prof. Sigurda Erixona. Po śmierci E r i x o n a naczelnym redaktorem pisma został prof. G . de
Rohan Csermak (Francja), a w skład ścisłego (wykonawczego) zespołu redakcji
wchodzą oprócz niego prof, prof.: Jorga Dias (Portugalia) i Branimir Bratanic (Ju
gosławia). W tym czasie jednak prof. Csermak przeniósł się do Ameryki, co utrud
nia mu aktywny udział w pracach wydawniczych. Komitet redakcyjny liczy po
nadto 31 członków — przedstawicieli wielu p a ń s t w europejskich oraz po jednym
1
1
Por. M. G ł a d у s z, Sigurd Erixon jako badacz i teoretyk ludowej
kultury
europejskiej (26 III 1888 — 18 II 1968), „Etnografia Polska", t. 13: 1969 z. 2, s. 11-24.
285
KRONIKA
— S t a n ó w Zjednoczonych i Związku Radzieckiego. Reprezentantem Polski jest prof,
dr Witold Dynowski.
Tegoroczne posiedzenie komitetu poświęcone było przede wszystkim omówieniu
dwu ważnych i pilnych problemów wydawniczych: jednym z nich jest wydanie
przygotowanych już do druku dwu następnych (II i I I I ) t o m ó w „Ethnologia Europaea", za lata 1968 i 1969, poświęconych w całości Sigurdowi Erixonowi, czyli tzw.
Erixonianów, których druk — jak dotąd — opóźnia się przede wszystkim z powodu
braku dostatecznych funduszy. W ożywionej dyskusji zebrani podkreślali koniecz
ność znalezienia jak najszybciej rozwiązania tych trudności. Prof. Bernet Kempers
w y s u n ą ł propozycję, że za zgodą holenderskiego Ministerstwa Kultury można by
oba tomy Erixonianów w y d a ć wspólnym nakładem finansowym z holenderskim
Muzeum Skansenowskim. Propozycja ta została przyjęta, jak również projekt prof.
Zendera, aby Erixoniana w y d a w a ć jako kolejne tomy za lata 1968, 1969 i 1970.
Prof. de Rohan Csermak podkreślił konieczność utworzenia biura redakcyjnego
z zespołem ludzi, którzy cały swój czas mogliby poświęcić pracom z w i ą z a n y m
z wydawaniem pisma.
Drugą sprawą, wokół której toczyła się żywa dyskusja, był program publiko
wania serii podręczników etnografii ludów europejskich. W związku z tym w y ł o
nił się szereg trudności i problemów do wyjaśnienia, m. in. co to jest podręcznik?
Czy ma to być publikacja adresowana do szerszego kręgu czytelników-laików, czy
też tylko przystosowana do potrzeb studentów, bądź do obu tych grup jednocześnie?
Podkreślano szczególną potrzebę opracowania podręcznika na temat metodologii
badań etnologicznych w Europie. Co do. kwestii, czy podręcznik taki powinien po
przedzać serię dotyczącą etnografii poszczególnych krajów, czy też ją zamykać, zda
nia były podzielone: jedni uważali za właściwe, by zaczynać od syntezy metodolo
gicznej, inni, by nią zakończyć serię. Zwracano uwagę na to, iż opracowanie takie
go podręcznika przekraczałoby możliwości jednego człowieka, że musiałoby stano
wić kompilację prac wielu autorów. Odczuwa się brak jakiegoś wzorcowego modelu
podręcznika z zakresu etnologii. W dalszym ciągu dyskusji wyłoniło się zagadnienie,
czy podręczniki w tej serii mają obejmować całe kraje, czy też mniejsze regiony
jako odrębne zespoły kulturowe. Zasadniczo miały one dotyczyć całych krajów, ale
nie należy tego interpretować zbyt rygorystycznie. Inną znów sprawą jest stopień
uniformizacji podręczników. Uznano, że daleko posunięta uniformizacja jest nie
realna, że należy się jedynie trzymać ogólnych wytycznych ustalonych w 1966 r.
w Julita. Ustalono w ó w c z a s m. in., że należy pozostawić autorom znaczną swobodę
ujęcia, z tym jednak, że szczególny akcent winien być położony na materiał preindustrialny, w celu zapewnienia możliwie największego stopnia porównywalności
poszczególnych opracowań. Ponadto należy objąć zarówno kulturę materialną, orga
nizację społeczną i folklor, jak i funkcjonalne związki zachodzące między kulturą
wiejską i miejską. Prof. Tokariew wskazał na możliwość różnych ogólnych układów
podręcznika ze względu na uporządkowanie materiału: wg krajów, ludów bądź
w układzie tematycznym. Sprawę tę pozostawiono zasadniczo do uznania autorów.
Na zakończenie konferencji ustalono, że następne posiedzenia w latach 1971
i 1972 odbędą się w Bratysławie i Belfaście, a poświęcone zostaną „kulturze ma
terialnej" i tematyce „ethnosu". Sprawa w y b o r ó w nowego składu komitetu redak
cyjnego została odłożona do następnego posiedzenia.
KM.
286
KRONIKA
S E M I N A R I U M N A U K O W E Z O R G A N I Z O W A N E P R Z E Z PRACOWNIĘ B A D A N
NAD WSPÓŁCZESNOŚCIĄ OŚRODKA B A D A N N A U K O W Y C H
IM. W. KĘTRZYŃSKIEGO W O L S Z T Y N I E (4-6 V I 1970)
Tegoroczne seminarium jest już drugim z kolei spotkaniem naukowo-roboczym
na szerszą skalę, zorganizowanym przez Pracownię Badań nad Współczesnością
OBN. (Poprzednie odbyło się w czerwcu 1969 roku). Tematyka seminariów jest
ściśle związana ze strukturą i założeniami Pracowni obejmującej 3 zespoły robocze:
etnograficzny, socjologiczny i demograficzny pod w s p ó l n y m kierownictwem dr
Anny Szyfer. W 1969 r. dominującą t e m a t y k ą reprezentowaną na seminarium b y ł y
wyniki badań etnograficznych prowadzonych od szeregu lat przez Pracownię na
terenie Warmii i Mazur; obrady tegorocznego seminarium podporządkowane zostały
problemom demograficznym regionu, tematyce etnograficznej poświęcono tylko
1 referat dr Anny Szyfer, pt. Przemiany kulturowe a zmiany struktury wsi.
Obradom przewodniczył doc. dr Mikołaj Latuch, kierownik Zakładu Demografii
Wsi S G P i S w Warszawie, który jednocześnie referatem Czynnik ludzki w prze
kształceniach
społeczno-gospodarczych
wsi polskiej otworzył seminarium. Szczegól
nym walorem seminarium było spotkanie badaczy naukowych z reprezentantami
praktycznej działalności społeczno-organizacyjnej na terenie woj. olsztyńskiego, k t ó
rzy zarówno mieli s w ó j udział w części referatowej (np. referaty mgr St. Piątczaka, z-cy przewodniczącego P W R N w Olsztynie, pt. Gospodarka woj.
olsztyńskiego
w latach 1945-1970 oraz główne kierunki rozwoju do 1975 r. i mgr Z. Grzesiaka
Gospodarowanie czynnikiem ludzkim w woj. olsztyńskim
w okresie
perspektywicz
nym, ze szczególnym
uwzględnieniem
wsi), jak też obszernie i interesująco wypo
wiadali się w dyskusji. Uderzało wielkie zaangażowanie uczestników seminarium
w poruszaną tematykę.
Cały drugi dzień obrad poświęcony był zagadnieniom demograficzno-socjolo
gicznym z w i ą z a n y m z Olsztyńskimi Zakładami Opon Samochodowych (OZOS).
W zakładach tych, gdzie interesująco przedstawia się proces kształtowania się za
łogi w terenie nie mającym jeszcze tradycji przemysłowych, prace badawcze pro
wadzone są przez zespół naukowy zakładu doc. Latucha, pod jego kierownictwem.
Jednym z dominujących problemów O Z O S - u jest brak dostatecznej stabilizacji
załogi.
Warto dodać, że poza istotną — jak widać — dla regionu tematyką, sprężystą
organizacją i wprawnym prowadzeniem obrad dodatkową atrakcją seminarium
była jego lokalizacja w pięknym harcerskim ośrodku szkoleniowym „Perkoz" nad
jeziorem Plusznym pod Olsztynkiem.
Krystyna
Małkowska