http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/1727.pdf
Media
Part of Współczesne aspekty badań nad strojami ludowymi / LUD 1983 t.67
- extracted text
-
Lud, t. 67, 198:~
BARBARA BAZIEIJICH
WSP0ŁCZESNE
ASPEKTY B.t\DAŃ NAD STROJAMI
LUDOWYMI
Zagadru~enie strojów lud:owy,ch, któr02 od przeszło 150 ,Lat w~sz.ło w sfel'ę 'zainteresowań ludzi różnej ,profesji, jest na,ool Ifrapującym tEmatem
badań nau;k'o'wych.
Kiedy poid koniec XVIII w., a potem na początku XIX w. z",częły
rozw.i1ać się w EUI"O\Pi€prądy romalUty:mrru i wrnz IZ nimi ooraz bardziej
2W11"acan:ouwagę na życi.e wsi i jej wartości, szukając nadto, z,81równo
w k:rajiohraZJi'e, jak tna:dy;cy;jnej 1{Julllturze wątków i ins;pilI"acji twó:r!czej,
pojalwiły się taikże pienw:sze ef€lkJty :zJa~nteTiesowaństrojami luidowymi. Były to ;przede wszystk~m ma181rnk1e lub gmi.rczme, nien~adko !ka1orow e
prnedsiawienia
ludzi wsi w stl'ajach z róilnyloh relg'ronów. Wyikony.wałi
je współcześnie żyją'cy artyści mM8!I"Ze1, którzy w ten ~pooób dCl/wali
upu~t nie tyl]ko swej aJrtystyoznej wrażliwości, ale również stwarzali w m~8lrę możiUo:ści - wiffi1IlY OOkJumEIDtdla ubiorów ludQwy'oh ówcz.esnych czasów. Podobnych doikumenrt:ów WlPralwdzi'e nile brak i z wozeŚ11:ie1jszych okresó)w, w zasadzie jednruk są one nie liJczne, sIk:roffi!I1€i w żadnym
wypaidkJu nie tWOlI1Ząj<aik1eijiś
więlkszejoa,Łośc.i, ani .też peWlnega cyklu wy()1bra~ń. Baidalczle i zainteresowani
problematyką
strojów I1egionalny;ch
w1edzą dobn~, żeodtJwarMI1i€
I1lp. histolJ.,ii ubiorów dklr-eślonej gm.liPY
e,tnogrr8!ficzm.ej n81wet a dOl~e zachowanej ciągłości kurLtur'Ow.ej, wobec
braku ŹirOOdnie jest rzeczą łartiwą, a w oparciu o malteI1iały ikolIlogTaIHc.zne, często WiI"ę<:Z niernJ()lżl~we. SZlUlkia się 1m w stalTY'Ch dOikum€lIlJtach,1nlmnalbułooh, poliJohromiach i obI1a:zach kośóelny'ch, nalgrcl1lkach, iJnsygniach
i
1 uudzi wsi i ,s:troorjemaJ{)IW,,,I,i: w J>()I\.~C'e J, P,. NorbUn;, A. Orłavi.ski, D. Cho'do,wiooki, M. BOCIieclha, A. Biw.aI1slki, A. l{.owalrSi~i, P. StaJCłhiewliocz,A. KędZlien;lkii,
St. Wliltki€lw'idz;,K. BaahWJallislkJi,K. !Piila't,;ti,W, W,odziJn,ow~ki 1 i'!1lT'.Ii.
ParÓWl1!aj: "Kliosy", "TygO\dni~k Pawstreclhny",
Tygooo1i!k I,liuslt!rOwa;ny" za lata 1'850 - 1&9~, na;dto
J. St. By.Sitroń, Typy ludo.we J. P. Norblina, iKuaków 119,;)4. W NO.l1W~i - J. F. L~
Dreier, H. L. RenslC1h, A. T.vdemand, J. F'lintoe, J. FTid1Js. PQrównaj:
A. No.s.s,
Johannes Plintoes draktakvarellar,
Osl\o 1970; tQjże, Joachim Fl'ichs draktak1)a.rez,zar.
OS/lo 1197;3;E. Le x OIV,
.T,oh. F. L. Dreiers Norske Folkedragter,
'Kristriania 1,9113,.
W CzeCincJslqwalOj.i- FeI1d. Ruinik, Śeb. ManSif'ebd, A. Stm!l1'del, J, Manes, M. Ales, FeTe!:,
Vak, J. Spillar.
2S4
BARBARA
BAZIELlCH
cechowych etc., a także w żródłowych opisac:h, inwentarzach, księgach
pnraJiałnycih, gr:unto'wych, ławniczych, testamentach i innych, oraz w sta··
:ych ma;pach geograrr'icwyoh stano.wiących ilustrClcję dla określonego teeeHU w pewnym określonym czasie. abak ilus.tracji, wszeLkie opisy są
'.vięc dir.ugim żró'dłem, na którym obeclllie moż,na oprzeć swe praC0 ba·
dawcze w zakresie strojów ludowyoh. Niezwykle cenne są l'1Ip.wO'IPomnie,']ia z podróży uraz pamiętniki, które dla ludzi ciekawych żyoia i świata
były dro:gą i sposobem do wypowiedzenia wł.asnych przeżyć i s;postrz.eżeó
\V XVIII i XIX w. nie były ollle madJkim zjawis:kiem w calej Europie.
Idee i hasła ramantyz;mu dały asumpt do kontynuacji zaintere30iwaJi
stro!jami ludowymi i w późniejszych czasach. COiraz liczniej zaczynają
J)ojawiać się ludzie, dla kkÓ:Tychwieś stała się punktem obs'erwacjl i zac:hętą do J;eljeS!t!racjiprzejawów jej życia. W ich publikacjach nie są to
już OipiJSy
własnych przeżyć i ~posltnzjeżeń,lecz świadomie zebrany w tere;1ie materiał r:zeczolwy noszący charaJkter dQkUlmemt,u,czego prz)"kIadem.
kapi;talne dzieło Kolberga oraz badaczy w innych krajach (Sirelius -1916, Helkei - 1834, Kouła - 1892, Zibrt - 1892) 2.
W pracach tyich iliustT,aoj-e~i GlPisy st:rojów sphlltały się przeważmi0
z innymi w'iadomośC'iami a tradycyjnej
kultu>7£ ludowej, a że był to·
okres rodzenia się etnogrraf,ii j'a1kona:uki, ter.milIliOlogiai wprowadzane do
hteratuiTY pojęcia nie były j-ec1no 2)na:ozne,
zdeftill'iowane i precyzyjne. Na
I)gół jednak zasadniczym oikr!eśle:niem w języiku po.lskim było pajęcie
,.u:1:>iór"i w tej postaci prn€IWija się OIllOw litera tlliT!zedziewiętnastowiecznej 3. Odwoływalno się przy tym COI1azczęśoiej do materiałów zebranych beZjpoś:vednLow terenie: wYiwiadów, opisów, ohsel'wacji i tworzono
równocześnie mUlZJealnekolekcje,kJtóre z kolei także stawały się źródłem
1 stwarzały pol,e badawcze dla innych.
Hzecz z;namienna i godna pod!kmeślenia, że w~7,elkie ilusr\;,racjei opisy
'abi'Oirówpochodzące z pOlczą;tkuXX w. tyczyły się ich dziewiętnastowiecznej fOTmy, tj. tej, j'alka aktuaLnie utTwalił-a s.ię i pr:aeszła na nasrt:ę.pne
pokolenie, zachowują:c się prawie llIi-ezmiennie do dnia dzisi,ejszego. Nie
spotyka się natomiast próby odtworzenia jego wcześniejszyoh fOl1m,ni to
w opisach, ni w rycinach. Tym niemniej, te pierwsze publikaoje z zakre.su
kultury ludowej, jak również pojawiające się w twórczości a:ritysiycznej
l
2 U. T. Sirel.i.us, Suomen
kansanpukujen
historie,
"Jurn~łl de la SOlcieteFinno-Ougrienne"
:3:1, Helsinki
HH6; A. O., Heikel, Trachten
und Muster eler Morciwinen,.
llelsiing,fors
l'B34; J. KOlula,O kroji lielu slovenskeho,
"CC!SIki Li,d", 1S.!J2, l, s. 21;
C. ZibrL Dejiny
kroje v zemich ceskych, Fraha 18!J!2; O. Kolberg, Lud. Jego 2WY-
!'~aje,
sposób
życia,
mowa,
; wńce, 18.')7 - Hl'90.
;j \V.
G·ers,o!!1, Ubiory
~iaJlia o ubiorach,
~~()wski, L'biory
ludu
zwyczajach
LV
Polsce
pod.ania,
przysłowia,
polskiego,
i obyczajach
i u sqsiadriw,
Warszawa
obrzędy,
zabawy,
pieśni,
185'5; Ł. G'ołębi-c)ws'ki, OpowiaKraków 186:1; E. Radzi-
l.udu polskiego,
1879 i 1899.
gusła,
Wspó/c:esne
Cls]Jektu badUIi
nClel
stro:jami
lurlol.rymi
,muzyka, poezja, mala~s:two) wątki i motywy ludowE' zwróciły uwag t':
ogółu na bogactiwo i różnorodność oraz regionalną i narodową 4 Sipecynke:
i wartości odziwierciedlające nawet archa,iczne pierwia,;:,tki słow:iari.skk
Trafiły one na podatny grunt szerząoego się wówcz;as panslawizmu i pozytywizmu, Móre nakłani,ały do dodekania pierwlOltnych form i tr'esci, genezy, histm:ycznego ronwoju oraz podoibieństw 'NytWorÓ!Wkultuirowy.cL
także i w innych krajach Eurqpy 5. Rodzące się pod lwniec XIX w. zhiorowe edycje ("Wisła", "Lud", "ZbOIlllik", "Gla:snik", "Ceski Lid" i inne).
zaczęły coraz liczniej publiko/wać ma.teri,ały, nawet krótkie notki rejestrujące i dokumentujące różne wyltwo,ry ludowej kultury materialnej
duchowej i Sipołecznej, w tym także o strojach zasług,u,jących na UJwag(
ze względu na swoją regiona'lną Sipecyhkę, zdobnictwo, a,rchraiezność formy. czy też osobliwą część składową. W myśl panujących ówcześni
przekonań, że kulturę ludową trneba oClalić od zagłady, na poozątkc.
XX w. pojawiają się coraz to dakłardnicjsze opracowania regionalne, ma.~ącedziś znac'zenie i niejedno!kI1otni'ewamość źródłowy oh ze wz@lędu 11,
dokumentację współczesnego materiału oraz próby dotarcia do genezy
lub historycznej zmienno'ści (Udziela - 1932, ChmielińSka - 1930, Dobrowolscy - 1936, Frankowski - 1928, Moszyil:ski - 1938, Pieniążek 1934; Gavazzi - 1935, Karanović - 1926, Uskoković - 1926, Vlahović 1930, 1934; KOlStow1925; Soehaii -, StJran.-;ka -,
Chotek
193-. ..
Vydra - 1928, 1935; Tilke - 1935; HeiJkel - 1909, Schwlindt
191:3.
Sirelius - 1916, Vahtecr - 1938; Svensson -- 1932, Vistrand
1907:
Fett - 1903; Oprescu - 1929; Gr~iinkowa- 1934) G.
w Polsce; B. Deneke, Beitrage
;::ur Geder Mode von 1770 - 1815, "Sah:rift de; }Est,;-'sohen Mus'eum FranlkJf'U1l"L
am Ma.in", FrankEurt 1[j56, 12, S. 21'1- 252.
J WI.
Stassow, Słowiaitskie
i wschodnie
ornamenty,
Petersiburg
188'7; P. S.c:han, Slovem'.ke narodl1lC mname.nty. 1'.894; J. Ł!epk1o\"T'S'ki,
Sztuka
u Słowian
szc>ogólnie w ]Jrzeclchrze,ki:jańskiej
Polsce i Litwie,
Z przeszłości
szkice i obrazy,
Kró!ków '18'6'2, s. 1'9,5- 212i1;A. Haberlan:dt.
Volkskunst
der Balkanlii>ulern,
\\lien 19.1".
F. SClhwindit, Finski:je ornamjenty,
He1sinlgfors 1894.
6 S. Udziela,
Ludowe
stroje krakowskie
i ich krój, Kraków
Hl!30; t'C!l1'że.Ubior';
Luclv pol,~kiego, KrakÓiw 1i9<32;A. OhmieI1,i<ńska, Księżacy
i ich stró:j, Wa,nszalwa 19,:3U,
c'\.. T. DOlhruiwols'cy. Strój,
haft i koronka
w województwie
śląskiem,
Kralków,1'9·J6.
E. Franko·wski,
Sukmany
ludu
polskiego,
Wa·fiS:z.a/wa19.28; K. MotSlzyński, Geogrnficzne
zróżnicowanie
odzieży
ludowej
w Polsce, Kal1,endanz IKC, 1:938, s. ()'{l- Ti
.J. Pie:nlią.żetk, O ginącym
stroju
luelowym
i ostatnich
jego wytwórcach,
Krakór,'/
193i4; M. Gavazz.i, 1z biologije narodne nośnje, Zag,reb 1()3'5; M. Karanović, 1ml:janskff,
HClrodnCl nosn:ja, vez i bojenje,
"Zborl1'ik etil1qg,raf,sk,olgImuzej,a u Be'O'gradu", Beo.grad
;953, s. 174; tenże, Zen.ska nośnja u Zmijanju,
Samjevo 191216;
R. U",klOiko1viić,
Nrtrodno
nośnja po starovla.~kim
selima oko 1vanjice,
"Glasnli1k e'tno@r,a:isk·og muze}a u Bec>g;-adu", 1926, s. 9..5; M. S. VJahoviić, Zenska naśnja u beogradsko:j posavini,
"Glasnik:
ecrJografskog muzoja u Boog·ra:du!ffi" 19.30, s. 47" 5,6, 62, 67, 79; Sit. L. Kosltmv
Jlakedonski
ub rusi i sokai,
"l,zwos'iia na na,roidr-ia etr;ografslki muzoj", 19'25, V,
·1
J.
:,c/lichte
Horoszkliewicz.,
nfltionaler
Strój
Tendenzen
narodowy
in
286
BARBARA
BAZIELICH
W mia!rę U;pływ:u czasu ilość 0pT8JCowańna tr:maJt re.gi.olla1ny~h strojÓIWludOlWYch znacznie Wim'aSlta,a wraz z tym wzTasta róż11.OiI"Odność
poglądów i metooa pracy oraz ujęcia.
TePł"e\tycrzne 'l"07JWaiŻania
na temat kuJ1luTy ludOiWej i gT>UiPetnografiaunych oraz :p!rzY1jędeza jedno z podsta!WQIwy'chlkifylteiriów różnicujący:ch, poza języlkiem, taik,że j~dno['iltą w tYIP1efo~mę ubiOll1usprawiło, że
oW pew1llym dkveSliiecz,asu sZCl~ó~nego ZIllaczenia w nalUce nabr,ały mOillOgraiicme OIPrnoowania srtlrojÓiWobeśllo:neg;o regionu 7. Na ,tej podstawie
starano się taikrże między innymi ustallać go:-anicc regionów oraz zasięg
il.:radycy:jn€lj kUlltlUiry looowe:j, pn:dJkreślać jej wartość, zaChOlWaJWCZOŚĆ
ciągłość etc. Doprowadziło to w końcu do ,pro:wadzenia S1pecjalnyCihbadań w tym zakre:s:1ei pu!bHlkac.j:io specyficznym chara:kterL'le, czego przys.
3 - <15; P.
Kroje
Sochml,
!idu
slovenskeho,'
"Sloy,enó;,ka
Cirtan!ka";
D.
Sti"all1ska,
Lidove kroje v Ćeskoslovensku;
J. Vy;dra, Nauka o kroji, Praha 192i8, 1936; K. Chotek, Lidova kultura a kroje v Ćeskoslovensku,
Praha 119:3'7;U. 'I1i11'ke,Osteurop{iische
Vol1cstrOJchten in Schnit
und Far-be, BeI"lill1 19Qp; A. O. He1ilkel, D:£e Volkstrachtell
in den Ostseeprov,inzen
und in Setu.kesien, Hels;i]n,gd"o[jS !19(}9; F. S>CihWli.n.dJt,Finskije
1004, tenże, Suomen kansan pwkuja 1800-luvuUa, 1. Kar11)li3; U. T. SdToehu's, Suomen kansan,pu;kujen
historie,
"Journal de
Ja SoiC'i'ete F,inlno-ODlg'r1ienIDle", 311" Hell,siniki 1'9i16; T. Va,hter,
Finnische
Volkstrachtell
ornamjenty,
jaJa,
im
HeI1!s:JdJ~
Heills~niki
Verhiiltnis
nordischen
holm
zu
ihren
spiiteisanzeitlichen
2, Lei'Pzig
Raum,
tenże,
1~4{j, s. 416 -9{);
Svenska
FiolUk,eimus€!U1m,
Norsk
Rumunia,
Specia,l Au'bUimn
Oczjerki
po
istorii
Number
razwitija
nosnje
')rnamentes
oblastej
skaja
NI(JjsklwaW56;
dovy
odev
v
odjeżdy,
Bosne,
- naczala
A.
Fii'edler,
Hel',pe
G.
1903;
StLlidio",
Schmuck
im
i Fest, Stock-
Gustavianskt.
XX
wjeka
Deutsche
a Pohorelej,
191517', t.
Oprescu,
Studier
"SoWljetslka}a
196.2;
Costumes
.T. Sabić,
N arodmj
matjerial
Volkstrachten,
Bra,bil~lava
1'956;
I i II; R. Weis's,
ilt
1'934/1 - 2,
etn!OlgraJ.ija"
kostjum
k etniczeskoj
iLf'~p2'~g \19'54; V.
M.
kres t jan-
istorii
der
naroda,
NOlSalova,
KI"els'z, Ungarische
Volsku.nde
Schweiz,
et
zachodnih
W. L i G. S. Ma(~ł'ClWa, Ru.sskaja
kak
art
SanaJey,o 1'9,&3; M. V. Draśkić.
L:Ulka
Banja
Peasant
1'912'9; I. P. Grinkowa,
London
BeOlgr<łid 11956; :E. Ku.k.z!icka}a.
XIX
Buidapest
'rachten,
"l1he
TGew 19619; Lje;bije'd'iełW'a
USSR,
odjeżda
und
Folket
bondeplagg,
u Bosni .j He'fcegovini,
se,verozapadne
de Senbie,
som
Krisilia,nia
of
russkoj
.'. 66 - 94, Len!i'l1Igr,aid 1'9.:M.
7 .z. OJ.IiĆ,
Narodne nosnje
Narod.ne
drakten
Tracht
Folkedrakter,
Stoclk:hOllm
11932., IS. '3'(U - 3&8; P. G. V;is~na.nd, Svell.ska
studier,
s:t,ocktholm
1907; H. Fcl>t, SaerudstilLing
Nr 1.
_'. tiWignade
Sigurd
Wallin
yolkdriikter,
Kulturhistoriska
Nationaldragter.
Verbildern,
H1I3I8; S. Sve.nslSon.,
L'U-
Bau.ernkap.
5 -
/{leid'ltng,
Zfui'Clh 11946; NCiwak-NeumalDln M. i P. Nedo, Sorbische VoLkstrachte"lt,
l - 4, Baiu.'tzen 11004 - :1964; W. Li.kil~im[g :i P. Nedro" Die Lausitz _. Sorbische Trachten,
Ber,lin
119.5,6; iE. R,eima'!1Jl,
Die
Blat,ter
fiir
53" GielS~eon
Folkcd
i Fest, S'tOlCikho:lim 10416" Is:. '4'6 - 90; .rvI.Vle]owa,
no'veu11Ibe:r 1953{8;
M.
We lewa
i E
V,ollkslkJunde",
Volkstrachten
Ost-
und
. Biułg,a,ria",
folk
costumes
of
north
Bulgaria
in the
19th
and
M. Cz. Chol,ewa,
Stroje ludowe Ziemi Sądeckiej,
-'trój
ludowy
regionu
raciborsko-glubczyckiego
.,Opols.ki
Roc.z.nik
Muzealny.
"Wiedza
i Życie"
l'if51/1.1;
Westpreussens,
"Hessische
moo;, S. 29 - ·46; S. SVen:SS'OlD, F:)Lk~driikter,
zarly
.Rulg:1rian
I
folk
LePfliWil's(Jlwa,
20th
cent'uics,
costu.mes .
Bl,lgariali
SOlha
1961:
Lu;b'Jrn 1'9416; Z. Li:pi:arz, Zabij/kow!/
w zbioroch
m.u.zeum w Raciborzu,
1968, III, s" 201; J. Maln:ugiewi:c.z,
Polski strój ludowy,
J. 5wieży, Stroje ludowe Lubelszczyzny,
Warszawa
1954.
Współczesne
aspekty
badań
nad
strojami
287
ludowymi
kładem jeSlt po1w:ołaniew Po:lsce po d::rugiej wojnie świa:towed ,speojaLnej
rredalkcji i wydaiWiI1li:CItwa
(chyha jeKlynego w s;wlO~mrodJz,a\jlu):"Aitlas Po!lskich Strojów Lruldowych". Celem tego przedsięwzięcia było opracowanie
szer:egu mormiglI'laif1iohejmującycll wszystkie tyjpy s1lrQjówltudolWYchz całego dOOzaf!UPolski, podzieionego na pięć części (Pomorne, Wiel'koipo.JSka,
Śląsk, Mamwsz,e i Sierodilie, Mał'OjpOJlska),
2Jgwnie z histor)'l.c.myuni granicami pierwo-tnycl1 grup ,p1e'miennych, SlkŁadający~h się z mniejszych
iednostek, k1óre z czasem u.twol1zyły :pols'kie Iregiony et~ogra[iczne
o mniiej lub IbamdZJie:j
IUSota~tonych
graJnicaC'h.
Atlas Polskich Strojów Ludowych,
obok dotychc2Jasowej dow:oLno.ści
opracowania temalt1u, W)'IpJ'atC:Qwał
,pewne ścisł'e Tlamy ujęuia dla poo~cz'ególnyoh zeszytów wchodzących w jego skład 8 i na tej podstawie zarysOiwała się teJOlI1etyomamo~iwość wytyczenia granic zasięgów polskioh
gnulP etnogrrafic~nych i ieh SItrriojów
9. Ohdk naukowego
zIlia1oljenia,ta forma QpraCOlWalnia
okazała się najlbaJIrlziej użyteczna, z.wł'alszczadla kirajlu,
gdzie !tradyoje ludowego u!b~om nloe wS'zędu:e zachowały się w joednaiko'wym Ertopntu i tdea p.r'Op'agoJW.ania
jego na:ro<:1Pwy'chwar;lxlści nabrała
w ostatnidh czasach sZ'oz€.gó1n'ie
na sile. W obecne],powo'jieillIl'ej dobie fo:rmowan:ia się oe~łów
regionalnych i c:rg:an:i:z.owaniafa;tiJwaJJi i przeglądów foLk,loT)'lS'tycOilych,
mat.eriały zawarte w Atlasie stały się szcZ€gól~n:i'e
eenne n~e tyLko przy l'ekionstll'Uikcjistrojów tych regionów, gdzie już
niewiele Wliaidomona ioh temat, ale takiŻe l'egiolIlów o tnwał'ej tradycji,
przy szyciu kOIIIliPJ1etów
pirljeznraownych na estmdę, czy inne wy,stępy
o znacneni.!Uregiona'lnym10.
Na p0'czątJku bieżąoego wieku waIrtości narodowe strojów regionalnych
zaczęto dIOSIttrzegaćw wielu innyoh kJ11aija<ohEJu:rqpy
i to nie ty liko 02wzg,lędów pa1:riotycznyeh (SłowaOja, Ślą:Sk, Łużyce, NOtrwegia, a także
Finlandia, Hiszwania, Dani.a). Tym ~osolbem w hteraiburze pl'1zedmiot.u
zaczęły poj.a,wiać się OOTazczęściej taJki'e po,jęciJa,jak: ub~ór, odzież, strój,
kostiUim (ang. - cloth, dress, costume; n:iem. - die Tracht, Kleidung,
Kostume). Zac,zęła się talkie rodzić ilroni.eczność roe£in'IDwalIlii,a
tych pojęć
oraz oIk:neśleniaroli i :z;nacze.nias1lrojów w kultuTze ludmv:ej i w oodzienB
J. Galjek, Metodyka
t. 41" WnoołalW .19'54, s.
mongraficznego
opracowywania
797 - 80'5. W 1980 r. "M·et'odyka"
APSL za~buaJl~:ZlOiWa'na
i uZlUlPełniOiIla.
9 Ka;Ż!dy z'eJslz)"tAtlasu
omawia: Q1bc:::ny"tan
strojów
ta wstała
"Lud",
;P!fze:z Re<dak.cję
ludowych,
s1Jr.C!jl\l,Wiry'" his:Ł{)Iryczny rOlzwolju
·.lOiC·fiUda:neg.o reg;i'onu, jego zaJsię.g, og'Ó11>Ily
li s'z.C'zegółoe,wyopi·s S'liroj:u mę~ki€g()
: kobiie'C.'leJgo,
7JdobniiCiJWo,wyJtwór,cÓJw i mal.enialy.
lO Z 'mater1iałów
ty<.<hk()iflZY5~eJjąOS{)iby'pTyrwa:tnoe i praloowni1e k<raw:~eckip., projektanci mo,dy poaskiej, COPi.A. W illllny'clhkra;ja('h, nip. w NoIiWlegili,istniej1e specjalnie p(}wotalnaJ.ll~tytucja,
Lain:d~nemnida for bUll1iadslPorsmtd iW Os'],,, Igw1madząca ma··
l,erialy pOItrzCI':l.nedo rekcl:I:s·tnuk~i'i slt.roiĆjW Hlgiona;lnyoh, oraiZ sikwpiadąca ludz:.
i wykonawców
i po~rednlcz.ą;ca w noubyciu.
288
BARBARA
BAZIE LICH
nym życiu społecznym. Zastanawiano się przy tym nad przyczy,nami zaniku strojów, nad rolą ogólni,e panujCłcej mady i Jej odbiciem w ubio,rzo
wsi, nad s.toS'un:kiemt;r'adycyjnyeh ubiorów do ubio;rów innych klas społecznych, nad funkcją ubioru itp. Dla ba-daczy XX wieku, zwł&szc:z~\
ostatni.ch, powojennych lat, zagadnienie stroju ludowego jest szeroko pojętym tematem z sobie wł,aściwą plroib1cma<tYlką.
Nie wystarczają im już
same ryciny i opisy form oraz pozJna:niespecyfiki regionaLne,j. I,nrte1'esuje
ich historyczna ZIillienność w czasie i przestrzeni, interesują za;równo a1'chaicz,ne i stare forr-my,jak też prz,e;raci'za:ni'e
się i akceptowanie nowych.
zależnie od modnych tkanin i samej mody Ol'a7.: zależnie od warunków
panujących w d.anym środowisku i od stqpnia nasilenia miejscowych tradycji 11. Posługują się przy tym już nie tyłko metodą qpisową, porównawczą, anali:tyezną, staitystyczną, tYipologiczną, któTa w badaniach nad
strojem miała zaWsZ.e duże z)nruczoCnie,
aloe takżE. struikturalno-funkcjonalną, zapoczątkoiwaną przez Bogaty;riE:wa (1937). Według stDukturalno-funkcjonalnej meitody tegoż autorra ubiory ludowe mialy w kulturze następujące z.naeZienie: 1) praktyczne, 2) .społeczne, :j) est.etyczno-artystyczne, 4) regionalne 12. Poglądy te u;proś'C'iłnieco w 1946 r. RiehoI'd Weis3
.sprowadz,ając funkcję strojów do czterech płas?;czyzm: 1) świąteczmo-uroczystośdoiwej, 2) społecznej (zależnie od wieku, stanu, zamoŻlno,ści),3) zajęcia, 4) regionailnej. Inni dodają do tego jeszcze znaczenie, rj1tualne.
Naitomiast w~półC'Desnyfiński badacz młodego prjkolenia, Lonnqv'ist, funkcję sbroj1uwZjpwtruje zale2mie od 1) płci i wieku, 2) macz.ml'ia rytualnego
(z.wyczaje, obrzędy), 3) pracy i o,ciJpoczynku11 (1972). Zdaniem Crawley'a
strój jest wy'kładnikiem wszysbkich soojalnych momentów, Dip. pozycji
w rodzinie, we wsi, regionie, plemieniu, społeezeI1stwie. Jest rów.nież wy·
razem indywidu.aJnych odczuć oraz wBzy.sltJkiehniąpisanych praw w sto·
sunku do jednostki i środolwi'Sika14.. Jest Ziatem, jak powiada Weiss 15 s:at;uką ubierania się, lub, jak ,polWtarrzaza niemi~ckJim b3dacz,em MOSflYI1ski (1938) 16 "Sltrój ludowy j'est to sposób ubierania się stosowany wyłącznie .na pewnym obsza!rz€ o śeiśle określonych granicach". Dehnieja ta.
jak widać, zgodni,e ze stanem wiedzy ówczesnego okresu, nie jest jednoV. Gairamb, Zur DO'ktrin der VoLkstracht,
Handbuch
fiir historische
VoLksEd. 3'4:. Die Sachgiiter
del' deutschen
Volkskunde,
Eer.li,n 1;934, s. 1'95 - 220:
,S. Kovacevacova,
Teoreticke
problemy
vyskumu
a spracovanw
L'udoveho odevu
,.Ce"ko&lovenska
Elihnogmfie", 2" Plraha 1f}5'4, s. 5 -13.
12 P. BOigatyrj,€,w, The
functions
of folk costume in Moravian
SLovakia, Hagu·o
. 97-2; fopu:bhkowUiT1a
na Sł.ow.a'oj.i w 19\3'7).
13 Bo
Lon;nqv;,S/t', Drakt och mode l et Land:>bygdssamhciUe 1870 - 1920, Hel6ingfors 1972.
11
kunde,
14
E. Cra\Viley,
Dress, drinks
and drums,
WetisiS, VoLkskunde der Schweiz
li K. M(Jlszyńslkii., op. cit.
1;;
R
Landon
-
1i913,1.
kap .. ;) -
Kieidung,
Z\.i,ric;h
19'46
WspóŁczesne
aspekty
badai!
nad
strojami
289
Ludowymt
znaczna i w zasadzie strój uwzględnia Jako ubiór 17. Dziś bowiem rozróżnia się ,pojęcie UJbiór(die Kleidung, cloth, odjeżda, nośnja, odev, driikt)
jako bardzi,ej ogólne, z,wiązane z OI1crywanri.em,
o.dzie:walmemciała 16, czy
jak chce Irena TUJ'Inau,ograni'czające się raczej do podstCIJwo.v.ryol1
ozęśd,
wyróżniających użytkownika "formą, barwą, czy stopniem kosZJtownoś>ci
od innych członków grUJpyspołecznej". W'ecilug tejiJe samej autorki przez
strój natomiast rozumie się ubiór odświę.1my,uroczysty, czy obrzędowy,
a termin odzi-ei odipowiada zespołoiWi"podstawowych części odzienia wraz
z okIryciem głowy i kończyn oraz dodałbkami u71Ll1peŁniaJącymi
sylwetkę
człowie/ka". J·est to 7.-atem .nieco iltUl€ ujęcie, od znanego dotychcz..as,
w którym strój (die Tracht, dress, kroje) wiązało się 'z od:z.ieniem uroezystośeio'wym, niepoz:balwionym umi'ejętności artystycZJnej kompozy,cji i pocZiUJcia
estetyzmu (Art des Tragens - Weiss). Brzeoiwień:stwem do niego
jest kostium, w odniesieniu do s;t[,O!juludowego trałkto1wany raczej joako
pewnego rodzaju unito!I'm, wi'e1dkrotlUie powielony, nierz~dko z,rekoiIlstruowany lub zakOilTljponO!wany
w qparciu o ogólnie przyjęte schematy
tradycyjll1ej odzieży i powołany do życia 19.
K'Sztalrtowall1Jie
się ubioru - SI1Jroju,zwier,whnich i spodnich jego części, jego zmiałny w ozaJSi'euWaJrunkowa/I1educhem i stylem epoki oraz
.ioh odbicie w tradycji ludowej skłaniają współczesnych badaczy do rozważania prohlematyki ZJwiązaiUejz pojęcliem mody. Na ten temart pisało
wielu badaczy, między innymi Simmel (1923), Steinmetz (1931) 20, uzasadniając psycholQgiczną jej stronę, dalej Hoi£marmowa (1961) Konig
(1958, 1967, 1969), Bre.nrunJkrrneyer (1963), LaY-PI (1948, 1969), Banach
(1957) 21 uważający modę za kLasycZiUeramy określonych nO'!1mubierania
się, które w;prawdziR szybko się :mnieniaJją, lecz wiP:mw~zają nowe forr11
Strój
SŁownik
-
języka
o przyboraoh
Kraków
ubio,r swietny,
bogalty: J. K'arlQw1oz., A. Kryń.s'ki, WI. Niedź,W1ied:zka,
polskiego,
Wafl5lza:wa Hli15; Strój - dziś o ubiil()[lze, pie11wO!lmlE' tylko
w-sreLkich: A. Bruokner,
SŁownik
etymolog!czny
języka
polskiego,
11927.
VoLkskunde,
Bel1hn - Lei@zi,g 1>927.
i mieszczańsk-iej
odzieży na PoLski ubiór Ludowy w XVI - XIX
wieku,
"P'olk~ka SZlt:uka Ludowa"
1'9'77, z. 2, s. 67 -78; P. BogatY'rjew., Woprosy teorii narodnogo iskusstwa, M'c",kwa 1971.
28 G. Simmel,
Zur phitasophischen
PsychoLogie.
Die Mode. Phitosophische
KuLtur. Gesammette
Essais, Pod"dam
l.92:3, IS,. 31 -64; S. R. St'emmetlz" Mode, Handvorterbuch
der Sozio!ogie,
StUlttgalI't 19311, s. ~90 - 39:3.
21 H. Hovlima;nJn, Mode,
Handvorterbuch
der Sozia!wissrmschaften,
Bd. 7, 3. 405- 4110, GOtlt1ngen 196\1; R. Konig,
KLeider
unci Leute,
Zur
SozioLog'ie der Mode,
18
D. ZeIerJJin, Russische
19
1. TunnalU, WpŁyw
Fra,n:ldourt
119m;
tenże,
(OstsLavische)
szLacheckiej
M.ode, Wi:irterbu.ch
der
Soz'iologie,
SbutJtga!I't
19169; R.
KOrliig
- P. Soruuwi.sslelr, Die Mode in der mensch!ichen
Gesellschaft,
~tiI1i'CIh t1~58; 1. BrenrJlinkmey'er, The SocioLogy of Fashion, Kain - OpL<lIdem.11003; J. La<ver, .Modesty in
dress, Lon;doin 1.9'69; tenże.. Taste and Fashion - from the French r·evoLutio·ft to the
present day, LO!nJdon
19'48; A. Ba<na:oh, O modzie XIX
wieku,
Wa.rs,zalwa 'l!!}57.
19 Lud, t. LXVII
290
BARBARA
BAZIELICH
:my i nierzadko coś z nidh iPOZ'Osbaj'e.
Peir,alscheClk-Hei:m (1966) dOipaJtruje
się w modzie odbi:da życia społecznego 22, podobnie jak Cro.wley (1931),
,który widz.i iW modzie wyrażenie lliO''MegostanIU i wa:runk.ów życia 2~. Naito:mialSltf.ińslk.aalUltOir;kJ(l
Py1k:kanen (1956, 1970), baldając kis~tał1Dwanie się
mody w U!biior:zeniższych sItanów, s:taiTałasię dowieść i ,uzas1aidmić,że duży
wpły'w wywie~ało na nie odbicie mody danego okresu historycznego (iI1Ip.
renesansu, ba:Iiolku)24. Jej ~dani'em stYlI ubioru ludowego oćlpowiada sty,lowi w sz;1;I11oe,
natotmi'a'st ogólnie pallJu;jąrcamoda nie moż'e być u1Jo'żsamiana
ze sty1em ogó1Ilonalrodowym, czy rtegtoIIla1ny:m. Moda, jaJko siła lJmian
działającYich z z'ElWinątlrZ
na IlIOmmypaJllIujją:eew określonej gl1u:piespołecznej, wi:nna być za't'8lffibadana i iW ,śmdowli.s!k<.l
wiejSlkim, ,a :Ziwiązek jego
z miaE;1;emi poz;o6ltałymi, wyiszYiIl1i jednosJtkami społecznymi jest w tym
pI"ZWadlk.uharom wa'ŻiIlymmomenrtem dla ·st'l1diów i badań.
Podobne ,beOTiewysuwał już zmaaznie wcześniej, na podstawie badań
eiJruOlgma.iicznylcih
8LTelii'Us(1916), stosując klasyhkację typologio:zmą oraz
analizę hiSltO'ryC'ZII1O-1poITÓi'Mllawczą.
Dzięki temu odkrył powiązania między
ubioii€:m a srt:oSlunkamiSlpołeczny.mi. J'ego :lJdaniem ,ubiór wi.ejski jest odwzorowaniem
folI':m l1bioTlu miejskiego i wyższych kla'S twolrzą,cych
modę 25. Stano,wisko taJkie p.ffiew~ja się rÓiWllLeżw Qpra'cowania:eh bardzo
wniJcliwyc:h aJwtolI'Ó'W
czeskich, j.aik StralIllSika,omawi<ając.a IUJdo'westToje
w OZleehosbo!Wa-cji
od najdaJwnie<jszych czasów, poprzez hiJSltoryczne sty1e
-mody do czasów wSlpółeze<5lllydh,w opa:rd:u o tradycJe pOL5Z1czegóLnych
regianÓiw 26; Kovacevic'O'va (1955) podająca .poza historią ubimów w L~ptow~e i jego olPis'eIll1,tak21e jego znacz€iIlle i f'u[ljkcję społ,eczną, nadlto mat,eriał i pr:zygoltlOlwanieuhioru 27.
Także na przy:kładzie baJdań nad IU!dową odzieżą na Ślą3'ku widać,
rilew kJSztałJtowani:usię stroju l'egiollla,lll'elgoW[pływogólruie rpal1Jują cejpoza
środowiSkiem wiejskim mody w:cale nie był mały. Wyro,zlało się to w
Zim'ianie 'Same,j sy.lwety pOSltaci (,to SZJczulPł.ej,wysmukł'e<j, i1Jo:kopi.astej,
pr:zysadzdstej itp.), w :lJmiamie zestai'MU i dobOiI'u poszczegó1nycl1 części,
w mniaruie stosowany.ol1 tkan:im., Zlmiamie lrololrystyiki, w :zxóżnioOOlwanych
ozdobach. Wyod!ręhniały się one bardziej lub mniej w oałej kompozycji
1
22
1.
Tracht,
P,etJr.as'cihec.k-HeiJm,
Die
SprQ'che
Ko,stum und Uniform,
:!3 -E. Cr.alWlloey" op. cit.
24
R.
PytlIkikiiJrn:m, Sa.ii.tyldispuku
der
Kleidung,
Wesen
und
Wandel
von
Wlien 1966.
M.ode,
S1JA)I11'!,essa
vanhemmalla
Vaasa-ajalla
1550 - 1611)
(The costume of the Nohility,
Clergy and Bur,ghers in the Earlier
Vasa Period),
"Foill11Si]{i:ł Foormm1i/nin!emD11€l.1I1l1Jgens 'I1~dslkiri'£t"
55, HelLSlill1Jki '11956; tej.ż.e., Barokin
pukumuoti
ki
Suomessa
1620 - 1720 (Baroque
Costume
in
Finnland
in
1620 - 1720), Hel~iJn-
U}70.
U. T. Si'reJ!;iJu's. op. cit.
D. Strnmk'a,
Luiove kroje
27 S.
Kova(:evic·ova,
Ludovy
2l;
2tl
v Ceslwslovensku.
odev
v hornom
Liptove,
Bra'tislava
1!}55.
,
Współczesne
aspektu
badań
nad strojami
ludowymi
291
ubioru, zależnie od stopnia zachowania się form tradycyjnych, stosowniC'
do zaistniał'ej oikolicz.ności (uroczystości, czy zajęcia) czasu i funkcji 28,
W opa,rcb o metodę st~ukturalną, fiński badacz Lonnqvist (1972)
omawiając ubiótr i modę w środOlwisku wi'ejskim w lata.ch 1870 - 1920
(na przykładzie Vora w rejonie Ostrohortnia) To<zpat1"ujego również od
strony sposobu pozyskiwania pOl5zcz.ególny'chczęści. Według niego podstawowe ciZę.ściubiom powstawały najczęściej w domu, inn~ były po.chodną pracy rzemi€ślniezej (zawodowyoh kTa"A-"ców,
gru:l1bClir:zy,szewców
hafciarzy, k~rOinilmlrekek.), pewne oltTzymywano w da[1zjepoza ~·-.)dow~lkiem wi.ejskiJIn jalko zaplaltę, bądź też pozyskiwano na wi;:;no, d rcgą
spadku, wYJPożyezenia; w ostaJtnich czCliSaohkupuj,e się gotowe części
ubioiI'u produkcji seryjnej: u wędJ1Xllw:nych
handlarzy, kramaTizy, w wi,ejskich skleipach, w mieśc;i'e, od emigTiantów (przeważnie ubio<ry pO'chodilenia amerykańskiego) 29.
Sposóh ujmowania baZJują'cyna piI'zerustawieniu history,cznie z.mi,eniających się fmm 30 i sZiczegółowYClhOJpisa,chposzczególnych c,zęśei ubioru
ludowego i jego O'zdób (Kresz - 1957, Nowak - Nedo - 1954 - 64,
Luok.ing - 1956, Fiedle:r - 1954, NyLen - 1976, Chmie1ińsika - 1930,
Dobrowolscy - 1936, Świeży - 1954, Udziela - 1930, 1932, Atlas Polskich Strojów Ludowych
- wszyty, L}ebj'oojf'wa i Ma.sŁowa - 1956
i inni) jest nadal przedimiort:,emr071ważań sZ€!l'Olkiegokręgu badaczy i dla
nauki, a tatkże dl'a zainioc['esolWa.nychfołklorem ma dUŻJemalczenie, Ziwłaszcza praktyczne, przy odJ1Jw1łJrzani:u,
reko'oollruowaniu oraz prqpagO'wani:u
!l1l0ItYWÓregionaLnych.
W
RozpowsrzechnJionąfotrmą ujęci:a, o Zinaczeniu populCliryzatOlrskim,mniej
naukowym, są wydawane a1bUlffiYstrojów różnych regi{)lIlów lub krajów ~1. Opierają się one bądź to na kolomw.eoj,rysunkowej ilustracji, bądź
też na doikumental!nycth foioQgtrafi'1łJch
Współcileśni'8 noszonych a zachowanych w terenie stroijów, lub też zabytków muzea.1nych nieużywanej już
odzieży. Brz,eds1awienia rysunkowe, cha[f,akt'e!rystycme z,właszcza dla lite1
2S B. Ba,ziel.heh, Moda
w strojach
regionalnych,
kataJlog
wy~;tawy" K'a-towice-BytO~TI 1.9'67; tejże, Moda w strojach regionalnych
tematem wystawy
na Sląsku,
"Pol.ska Sztuka Lud~;.wa" 196'3/3, s. 112 - 120; tejże, Ludowe stroje siewi2rsko-będzińskie,
kablog wysltawy "S1tJl'ój zagłębi'o!wski", BędiziiD 197'1; te'jże, Złote hafty w tradycyjnej
odzieży na Sląsku,
"Roc,z,nilk MUZ'elUiffi Gór'!1:ośuą~/k:ieg'O w By:tom:i'll",Eit~JX)g,raJ£ia:,
ze_,zyt nr 6, BytOim 1'973.
29 B. LO'ninq'VIi:sit,
op. cit.
30 Estonskaja
narodnaja
odjeżda XIX i n:zczaŁa XX w., TaHia 1960; M. G. Welewa
E. 1. Lepuwt5c wa , op. cit.; AiunaMa,ja
Nylen,
Folkdrakter
ur Nordiskrz
museets samlingar,
Lu.nd 1966.
31 Narodne
n:Jsnje Jugos!al'ije,
Za'gre1:>; O. _L. Kul<lZliClkal,j,a" Narodnyj
kostjum
zapadnih oblastjej
USSR, KJi:ew 1;95'9; M. Welewa,
Blgarski
narodni
nosii i szewici,
Sofhj'j l'iloO, L Papallit'QU1iou, Greek costumes, NafU.ioTI 1i981; B. Per'ei:ra, Traje popular
lJisboa 1977_
1
292
BARBARA
BAZIELlCH
ratury radzieckiej, wyJronywane przeważnie prze;:,.za:wodowych artystów
pla6'1tylków,są w ;pewnym sensie lwntynuacją d7Jiewiętnastowiec7Jnej konc'epcji, o jakiej była mowa na pOioząlUku.
wzJbo:gaconejj<edyniedo,kładnymi
oipisami, prowenienoją, nierzadiko tak2Je k.ró1lkim, syntetyzującym wstępem. Nie są olne pozhawione precy:zji i dokładności, często drobiazgowego
ujęcia rys1uruku,na ogół jednak są ahistolrycz.ne i wyiJdealizowanc w orznaczaniu zasadniczego typu ubiolru. Albumy fotograficzne mają mniej więcej to samo znaczenie, są jednak bairdziej żywym ~2, choć bezkrytycznym
i czasem ni.eobi'ekty;wnym (często upozowanym) obrazowym przed.;;,tawieniem dokumentalnym.
Problematyka s1lro'jÓJw
ludowych pO:f'uS'zanaw hteraturze u,gólnQcuropejslkLe,jjeSJt wi'elostrorma, lecz 7Jbieżna, tym niemniej z,różnicolw;ma w
poglądach i metodyce opracowani;a. Widać stąd, że temat stanowi szeroką
płasz;czyznę baJd3iwczą,stosolwni,e do doniosłej roli ubioru w życiu człowieka i jego w1e,lostrr'onnejfunkoji. W histo\rii kultury zajmował on l zajmUije ij;ednO z cZJOło!Wydimi;ejSJcjako wytwór związany bezpośrednio
z jednoSJbką, gTLl!PąSipoł:eczną,czy narodem, zale:2mYod Śf'OdowiSk<l,warunków geografi1'czno-ekollllOrmicznych
i stosuników społecznych. W kształtowaniu się jego fomn nie były to czynniiki obojętne, co potwierdza 3'zeroki wachlarz odmian wySltępującyc:h w każdym kraj'u. Ta wielika różoowdno'ść był.a wypadkową także miej.scowych tradyoji, mody i historycznych stylów, wydarzeń połityczJnych, a nade ws'ZystikJOinwencji, pomysŁOIwości fantazji, lkitó:l'esą wykłaidnikiiem inclywidual1nych gustów, tempeiI'larrnentui psyohiiki pew1nego kręglu ludzi zamies2'Jkujących na określonym terenie. Czasami mógł to być również 'wylltk PI1Z)'ipadJkU
przyjęty
i powiewany, jednaik nie na zasadizi'e identyczności, lecz po.dob1eństwa.
M1mo oowiem ogólnie 'Ziaaki0eptawan~0 s.poSlOibu bterall1Jiasię w danym
OIkiresJi€czalSU,strój ludowy i w ogóle ~ażdy strój, a nawet ubior nie
mi,ał cha\I'laJkteruzunifiJlmwaiIliej,jednolitej 'lwnstrr'ukcji (także i pod w.zgIędem zdobienia). Brzez to między i:rmymi jest on ciągle żywym, zmieniającym się wyrtlwor.em,krt;ómegoproblematyka j.est stale pasjonująca i podejiffivwana na nowo w pracach baJdaIWczychi naukowych.
32 lliiik:a Gro1Jh..,Sahma'chteuberg~r,
V.CJih.kis;-.Tmlchtetn,
&;hll1iften
s'eums des Bezir\lres O\Je:ribaY'ern a'll der G:lelUUeiten, Nl' 6., 1980.
des
Fre'i.lkhtmu-
Wspolczesne
BARBARA
aspekt.y
ba,liail
nad strojami
293
ludowymi
BAZ,IEI.JCH
MODERN ASPf:CTS OF THE RESEARCH ON FOUK COsrrUMBS
(Summary)
Foilk <.:<Ot."iu,:nes
,have bee.n of '!;Q,meIŁnlt:er·esk;for
va.I'[oóU:';tProfessi>Oll<.l1s'5[lncoethe
l&th ccntury.
Among the fir,t
malliifes<t1Jt'~()nsof i,nteres\s in fol,k costUimes a,re
pai.rutings <mod pi:0iures 01 v;,l.lage peoIP1le im tihei'r al\.lJthenti,c ollothes io be £ou:l,d
in sucih c.(),u,nrLries
a,,; P.oland. Norway
as
diia:l1it"Sand
source
mennO'i,11S
are
m:\lterials
pa.it11-t,i:n,gs
and
for
of
modern
and C7.eClhOlsilovaJl::n.
Tihes'e iHus:tra!ti'O!fls as weI!
diifferel.'11,'va:lue, however,
1Jhey clO'nLs,tii1Jute
valu<JIbile
rese;:lf'Clh!e,rs.P"ulisih re:giisteJS and
po,!yc,hrmn,i.es, tombl,t:.mes
a!!1'd slPec'imen of
tels,taments., Clhurch
rel.iigi:ous M'era:ture
are
the o,lde"t ma:teria,ls. The very flirst r€!coQ'ds c81lllc:ellnling folk 'C'ositume;s date back
lo the ear.ly paTt od' the lKh c'C!nJtu,ryleg. Hel:kel,l:lJ.34), many mOI1edeLs'c,l~~prtions
and
recurids are t.o be found all the beg'i'n!~ng of ,the 20th celn1Ju'rY.llhe 2Clbh century
matelnia.l.s relgaTd quil1;e a vast rang'eo'£
pro;Jjl'ems, i.e. des:Dflip:bilcmsof f.01l1rr1S
.()~
differ,wt
cll,othes a:nd 'records
of
Jl11U'seUlm
cotl1ect.io(~nsai:m
and
etlhnr>gnllpihiic a,reas aUld C'mp.haslizj1ngthe
folk
cOSitumes. After
the
Seoo:nd Wonj'd War
dj,ffereace
alt ,deHllni'tliing regional
and
national
values
of
v<lTious mo,n,ogjra;phies Coo'DoC'rnLng
f(Jlll,
COIS'tumec;
of diiIeren:t mgiions had beein p!u!bl'ished, ego "Atlas PoiłsibClh Slbrojow Ludowych"
(Atla.s 011'Poliis:h F(~lk c.o:.;Jt;umes).OtJher puhli~ati{H1S odea,l with histodcal
va'ri.abi;\.ity. origin
ture.
Some of
a,nld s!ign:iifie-at'io.n olf C':ISttume.sand
t.hem attempt
at
deI':c'1!tng such
CIf'dinary
clothes
in
ter,ms as wlolthes;, attke,
foLk culg.liI'b and
cf}S/tume. Fu'}low.i!lg Bogatyl'iew's
a,ppJ'o<1('hrecenit bOOlks deall WiEih the pTohloem of
fundi-on of c.!oOLhc,;
and cost.umes a.!1d t!heiT s!~ificatLon
in fa<lik cuJw:re.
Gener<\l.Iy spea:ldng, 8ulra.pcaln ihtera!tJur-ec,o.nJcerning-the a:b'ov'e~pr€ls:entedpr~bikjln"
and topic's is quite
d~\-ers·iiied.
a:mpl·e. but
diof'f-er'lmialted and 1Jhus i't'S s>oientifk
va,j.ue is ralthe:'