Cyfrowa Etnografia

http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/3178.pdf

Media

Part of Studencka sesja naukowa p.t. "Moja etnografia" / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 1982 t.36 z.1-4

extracted text

STUDENCKA SESJA NAUKOWA „MOJA ETNOGRAFIA"

W dniach od 7 do 9 m a j a

1982 z inicjatywy s t u d e n t ó w

K a t e d r y Etnografii S ł o w i a n Uniwersytetu J a g i e l l o ń s k i e g o zor­

którą

uprawiam.

Autor p o r u s z y ł t u c z ę s t o p o w r a c a j ą c ą k w e s t i ę

wyboru s p o m i ę d z y r ó ż n y c h tradycji i modeli uprawiania nauki

ganizowana z o s t a ł a sesja naukowa pod h a s ł e m „ M o j a etnografia".

(strukturalnej,

Spotkanie to m i a ł o miejsce w Skawicy k. Suchej i uczestniczyli

ich wartość i p r z y d a t n o ś ć w badaniach etnograficznych, o p t u j ą c

w nim obok s t u d e n t ó w z K r a k o w a i W a r s z a w y t a k ż e pracownicy

za t r a d y c j ą s e m i o t y c z n ą .

naukowi obu o ś r o d k ó w —• mgr Zbigniew F i j a k ( U J ) , dr Czesław
Robotyoki ( U J ) , dr J e r z y S ł a w o m i r Wasilewski ( U W ) , dyskusjom
w o k ó ł w y g ł o s z o n y c h referatów p r z e w o d n i c z y ł c z ł o n e k naszej re­
dakcji mgr Zbigniew Benedyktowicz ( I S P A N ) .
g ł o s y p a d a j ą c e podczas spotkania m o ż n a przyjąć jako k o n t y n u a c j ę
czy t e ż przyczynek do odpowiedzi na pytania zawarte w ankiecie
„ P o l s k i e j Sztuki L u d o w e j " : Etnografia
logia kultury

—. Łudoznawstwo

Otwierający
zatytułowany

—. Etnologia —• Antropo­

— czym są? dokąd

zmierzają?

( P S L N r 2/81). Wypowiedzi s f o r m u ł o w a n e t y m razem przez stu­
d e n t ó w o d z n a c z a j ą się wielką p a s j ą , żarliwością, osobistym tonem;
w z b u d z i ł y zaciekłe, wielogodzinne dyskusje, ujawniające c z ę s t o ­
kroć różne wizje nauki p i e l ę g n o w a n e j , uprawianej, czy t e ż o k t ó ­
rej s i ę „ m y ś l i i m a r z y " poza sformalizowanymi

programami

realizowanymi i znaczonymi kolejnymi „ z a l i c z e n i a m i " i wpisami

fenomenologicznej)

rozważając

sesję referat W i k t o r a Stoczkowskiego

Prawda

naukowa

o ludzkie wartości

(UW)

wychodząc

od blake'owskiej wizji upadku c z ł o w i e k a p r z e d s t a w i a j ą c e j od­
dzielenie

Aczkolwiek nie b y ł o to z a ł o ż o n e w programie sympozjum —

semiotycznej,

się od

pierwotnej,

harmonijnej jedności

(Tharmas — ciało, Urthona — wyobraźnia

człowieka

p o ł ą c z o n a z pod­

ś w i a d o m o ś c i ą , L u v a h — u o z u c i o w o ś ć , z w i ą z a n a z sercem, Urizen
—rozum m i e s z k a j ą c y w g ł o w i e ) Urizena —- rozumu i zyskiwania
p r z e z e ń panowania nad p o z o s t a ł y m i ^częściami, panowania od­
znaczającego
dotykał

się bezcielesnością, brakiem u c z u ć

i wyobraźni,

m.in. takich kwestii j a k : prawda naukowa, prawda

jako cel nauki i jako w a r t o ś ć ż y c i a , zagadnienie

„dysonansu

poznawczego" w y n i k a j ą c e g o z konfliktu tyoh dwu wartości na
p r z y k ł a d z i e n i e k t ó r y c h tez wypracowanych przez w s p ó ł c z e s n ą
n a u k ę (teoria altruizmu W . Hamiltona), jawnej i ukrytej obec­
ności w a r t o ś c i w m y ś l e n i u naukowym.

w indeksach podczas s t u d i ó w .
T e n ż a r l i w y , polemiczny, k r y t y c z n y i osobisty ton wypo­

S ł a w o m i r Sikora ( U W ) w referacie Miłość

a poznanie przy­

wiedzi spowodowany b y ł nie tylko „ p r a w e m m ł o d o ś c i " , ś w i a d o ­

p o m n i a ł g ł ó w n e tradycje filozoficzne

rozważające z w i ą z k i po­

mie otwartym h a s ł e m tego spotkania d o p u s z o z a j ą c y m tego ro­

m i ę d z y miłością a poznaniem w tradycji kultury europejskiej

dzaju osobiste refleksje nad u p r a w i a n ą n a u k ą , ale t a k ż e i chwilą,

(filozofia p l a t o ń s k a , chrześcijańska, w s p ó ł c z e s n a filozofia z k r ę g u

w której doszło do tego spotkania. Znamienne jest to, że w i ę k ­

fenomenologii i egzystencjalizmu —- Max Scheler i Gabriel Marcel).

s z o ś ć wypowiedzi, t e m a t ó w referatów, k t ó r y c h nikomu nie „ o d ­

W i e s ł a w Szpilka ( U J ) w referacie Postawa etnografa repre­

radzano", ani nie narzucano (poza o g ó l n y m jedynie s f o r m u ł o w a ­

z e n t o w a ł w i z j ę swojej etnografii, w której rozważając

niem h a s ł a tej sesji „ M o j a etnografia") g r a w i t o w a ł o w kierunku

elementy struktury poznania w triadzie: spotkanie-dialog-rozu­

m y ś l e n i a skierowanego k u w a r t o ś c i o m , reflektującego s e n s o w n o ś ć ,

mienie n a w i ą z a ł do d o ś w i a d c z e ń i inspiracji p ł y n ą c y c h z refleksji

w a r t o ś ć i m o ż l i w o ś c i poznawcze takiego a nie innego sposobu

wypracowanych

uprawiania nauki.

fenomenologicznej".

D o m i n o w a ł a w i ę c w t y c h w y s t ą p i e n i a c h tendencja
ficzna

i

etyozna

rozważająca

wartość

naukowego

frontacji z r z e c z y w i s t o ś c i ą i w a r t o ś c i a m i ludzkiego ż y c i a . J a k ­
kolwiek nie o c e n i a l i b y ś m y pojawienia s i ę takiej tendencji i nie
zastanawiali „ c o to m a w s p ó l n e g o z e t n o l o g i ą czy e t n o g r a f i ą " ,
po prostu o d n o t o w a ć

kręgu

,.krakowskiej

szkoły

rekonstrukcji

ludowej

zwrócił u w a g ę n a s z c z e g ó l n ą rolę dynamicz­

nych

symboliki

elementów

kosmologicznej

w

tradycyjnych

w y o b r a ż e n i a c h ludowych.
Monika Sznajdermann i M a ł g o r z a t a Majewska ( U W ) przed­
s t a w i ł y w s t ę p n e r o z w a ż a n i a nad z w i ą z k a m i symboliki religijnej

d o m o ś c i , u j a w n i a j ą c y się w m y ś l e n i u o naszej dyscyplinie p o ś r ó d

z narodowym mitem polskim d o k o n u j ą c p r z e g l ą d u rozmaitych

naszych

„głodu

stanowisk w kwestii tych z w i ą z k ó w — Czarnowski, Brzozowski,

filozoficznego

i

kolegów.

myślenia

jakie t o w a r z y s z y ł o

Być może

skierowanego

próbom

ten stan

M i r o s ł a w Mąka ( U J ) w referacie Próba
kosmogonii Słowian

świa­

najmłodszych

i zarejestrować

i teraz" w

filozo­

poznania

z a ł o ż o n e g o w r ó ż n y c h modelach i tradycjach naukowych w kon­

należy

,,tu

kolejne

zjawisko

w

stronę

wartości",

Miłosz, Gombrowicz — r o z w a ż a n i a b ę d ą c e w s t ę p e m do zamie­

sformułowania

swego

stanowiska

rzonych b a d a ń n a d s y m b o l i k ą G r o b ó w Wielkanocnych.

w kwestiach poruszanych przez n a s z ą a n k i e t ę , jest symptomem
ś w i a d o m o ś c i i p r z e ż y w a n i a k r y z y s u uprawianej dyscypliny (co
rzadko m i a ł o miejsce w odpowiedziach

n a d e s ł a n y c h na n a s z ą

a n k i e t ę ) . K r y z y s u widzianego n a znacznie szerszym tle: zmu­
s z a j ą c y m do zastanowienia się czy nie m a m y czasem do czy­
nienia z kryzysem, zaniedbaniami i z a g r o ż e n i a m i tego, co n a j ­
ogólniej i „ n i e n a u k o w o " określa s i ę mianem humanistyki i „ m y ś ­
lenia humanistycznego".
wypowiedzi
o

i

Nie trzeba chyba d o d a w a ć , ż e wiele

wygłoszonych

referatów

świadczyło

nie

kryzysie i z a g r o ż e n i a c h ,

lecz przede

wszystkim

stanowiło

wyraz afirmacji dla takiego szerokiego, humanistycznego

tyle
spoj­

rzenia.

publikujemy

referat

Adama Czyżewskiego

przypisu

w k t ó r y m s p l o t ł y się w j a k i ś

(UJ)

s p o s ó b zasygnalizowane t u w ą t k i przewijające s i ę podczas tego
spotkania: w ą t e k filozoficzny, z a s t a n a w i a j ą c y się nad wyborem
drogi poznawania, j a k i stricte

„materiałowo-etnograficzny".

Wreszcie i dlatego że wydaje się on b y ć reprezentatywny dla
podsumowania sesji, które tak w y r a z i ł autor referatu rozpoczy­
n a j ą c e g o spotkanie: „ R e f e r a t m ó j na t y m się k o ń c z y ł , ale teraz
gdy g ° s p i s u j ę , po w y s ł u c h a n i u wszystkich w y s t ą p i e ń na sesji,
c h c i a ł b y m d o d a ć jeszcze jeden cytat, w ł a ś c i w i e jego parafrazę,
dobrze o d d a j ą c ą , j a k s ą d z ę , p o w ó d dla którego c h c i a ł e m zasta­
n o w i ć s i ę n a d s p r a w ą n a u k i i w a r t o ś c i . P ó ź n i e j o k a z a ł o s i ę , że

Warto również z a z n a c z y ć , że obok wspomnianej „ t e n d e n c j i
filozoficznej" m i e l i ś m y do czynienia z referatami, które z p u n k t u
widzenia

tradycyjnie

pojmowanej

ortodoksji

zagadnienia

metodologiczne czy stricte

w t y m miejscu z b i e g ł y się intencje co najmniej k i l k u jeszcze
osób, które zabierały głos.

etnograficznej

m o ż n a by n a z w a ć referatami bardziej akademickimi, podejmu­
jącymi

Poniżej

W sprawie niedokończonego

etnograficzne.

Do t y c h należała m.in. z a m y k a j ą c a sesję w y p o w i e d ź Zbigniewa

Parafrazując
jest nie samo

Senekę,

który

napisał:

„Albowiem

ż y c i e , leoz piękno ż y c i e " , m o ż n a

dobrem

powiedzieć:

„ a l b o w i e m dobrem jest nie sama nauka, lecz p i ę k n a nauka".

F i j a k a ( U J ) , n a w i ą z u j ą c a w swym tytulo do ankiety przeprowa­
dzonej w ś r ó d filozofów przez m i e s i ę c z n i k „ Z n a k " —

74

Etnografia,

Zbigniew

Benedyktowicz