http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/148.pdf
Media
Part of Kronika / LUD 1957 t.44
- extracted text
-
480
zbiorów. Podstawę finansową Muzeum stanowią dotacje Zarządu Głównego PTTK.
Scenariusz
ekspozycji przewiduje
zorganizowa:lie
w lewym skrzydle
dworku wystawy wnętrza chłopskiej chaty orawskiej,
typu skansenowskiego. Prawe skrzydło dworku przeznaczono na wystawę sztuki ludowej
Orawy. Dotychczasowa
działalność objęła zakupy zbiorów, przeprowadzone pod kątem wyposażenia lewego skrzydła dworku, realizację ekspozycji
izby czarnej oraz częściowo białej i komór. Obszer:1e pomieszczenia budynków gospodarczych przeznaczone są na wystawę sprzętu gospodarczego
oraz wystawę ciesiołki orawskiej. Liczba dotychczas zakupionych
eksponatów wynosi 236 szt.
Obowiązki admi:listratora
i pracownika
oświatowego pełni kierownik
schroniska turystycznego.
Organizacja Muzeum pozostaje w rękach członków Podhalańskiej
Komisji Opieki :lad Zabytkami,
stanowiącej
Sekcję
Oddziału PTTK w Zakopanem. Członkowie Komisji, w większości pracownicy Muzeum Tatrzańskiego
w Zakopanem, prowadzą od września 1955 r.,
w ramach działalności społecz:1ej, zakup eksponatów
w terenie i prace
nad ekspozycją. Pomocą w akcji oświatowej
będzie przewodnik-ulotka,
przygotowany
przez pracowników
Muzeum Tatrzańskiego.
W łączności z organizacją Muzeum w Zubrzycy Górnej pozostaje praca
o charakterze
naukowym,
której celem jest etnograficzne
opracowanie
Orawy.
Wanda
i
I,
j
Jostowa
K
R
PROFESOR
o
N
I
K
A
DR BOŻENA STELMACHOWSKA
Wspomnienie
pośmiertne
Nauka polska pO:1iosła
bolesną stratę - w dniu
21 listopada 1956 r. zmarła
w Toruniu dr Bożena Stelmachowska, profesor etnologii i etnografii
Uniwersytetu
M. Kopernika
w
Toruniu,
kierownik
Katedry i Zakładu Etnografii
U.M.K.
Profesor
B.
Stelmachowska
urodziła
się 5
grudnia 1889 r. we Wrześ:1i
w Wielkopolsce. W pobliskim
Poznaniu
pobierała
naukę w szkole średniej,
i na tamtejszym
Uniwersytecie
odbywała
wyższe
studia w zakresie etnografii i etnologii oraz prehistorii pod kierunkiem
wybitnych profesorów:
Jana
Sta:1isława BystroniaJ i Józefa Kostrzewskiego.
Jedną z Jej pierwszych
prac
l._
zawodowych było kierowanie w latach
1933-1939
placówką muzeabą,
Muzeum Miejskim w Poznaniu. W tym okresie odbyła
szereg wyjazdów do zagranicznych
muzeów celem pogłębienia przedmiotu.
Były to kolejne wyjazdy do Berlina, Monachium, Wiednia, Paryża, Dijon,
Florencji, Rzymu, Kolonii, Strassburga,
Szczecina, Stuttgartu,
Pragi, Wenecji, Ge:1ui i in.
I
31 "Lud",
t. XLIV.
482
483
Główne jednakże zainteresowania
badawcze w zakresie etnografii skierowane były na Kaszuby, gdzie prof. Stelmachowska
miała zapewnioną
pomoc i współpracę
szeregu instytucji.
Zorganizowała
na Pomorzu sieć
korespondentów,
nawiązując żywą współpracę i wymianę myśli, w wyniku
czego zapew:1iła Działowi Etnograficznemu
Instytutu
Bałtyckiego
pozytywne osiągnięcia
badawcze. Ponadto
ułożyła program
badań etnograficznych dla ówczesnych Prus Wschodnich i Pomorza Zachodniego, uzyskując nań sankcje prawne Zjazdów Pomorzoznawczych.
W wy:1iku prac
pomorzoznawczych
wyszło z druku kilka Jej prac etnograficznych:
Etnografia
Pomorza
Podkoziołek
dowa
na
i Prus
Wschodnich,
w obrzędowości
Kaszubach.
1937;
1937;
Rok obrzędowy
zapustnej
Polski
Stosunek
Kaszub
na Pomorzu,
Za.chodniej,
do
Polski,
1933:
1932;
Sztuka
1933;
lu-
Badan'in
PomorzlL Problem l'iarodowościowy,
1931; Zwyczaje
ludu
i inne. Poza wspomnianymi
pracami przeprowadzała
przed 1939 r. badania etnograficz:1e na Pomorzu z polecenia Ministerstwa
Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego i gromadziła w Szkole Morskiej w Gdyni eksponaty z zakresu kaszubskiej kultury ludowej.
e~I1<)l)ruficzne
/itl
pomorskiego.
1930 -
Na terenie Poznania współpracowała
z Instytutem
Zachod:1io-Slowiańskim przy Uniwersytecie
Poznańskim
w zorganizowaniu
przy wspomnia··
nym Instytucie Działu Etnograficz:1ego. Wspólnie z prof. Rudnickim założyła czasopismo
etnograficzne
"Archiwum
Etnograficzne
Instytutu
Zachodnio-Słowiańskiego"
przy Uniwersytecie
Poznańskim.
Przed podjęciem
wymie:1ionych prac prof. Stelmachowska
była pomocniczym pracownikiem
n~ukOwym przy Katedrze Etnografii i Etnologii Uniwersytetu
Poznańskiego i współpracowała
w latach 1920-1926
z prof. Bystroniem.
W 1939 r., na skutek wybuchu II wojny światowej, prace badawcze
prof. Stelmachowskiej
zostały przerwane.
Nie zaniechała
jednakże mimo
trud:1ych warunków
studiów regionalnych
nad etnografią
Słowian Zachodnich, zwłaszcza
w okresie okupacji
niemieckiej,
w czasie pobytu
w Warszawie, dokąd została wysiedlona z Poznania. W Warszawie pracowała także w jednej z podziemnych komisji naukowych
jako kierownik
sekcji etnograficznej.
Celem tej pracy było dostarcze:1ie dowodów słowiańskości i polskości Ziem Zachodnich. Podczas pracy w wym. Komisji
prof. Stelmachowska
prowadziła wykłady na tajnych kompletach Uniwersytetu Zachodniego.
Po zakol1czeniu działań wojennych pośpieszyła niezwlocz:1ie do Pozna:1ia i tu w 1945 r. objęła Zakład Etnografii Słowian Zachodnich przy 1:niwersytecie Poznańskim. W tym czasie rozpoczęta praca naukowo-badawcza
skierowana
była głównie ku Ziemiom Zachodnim. Do etnograficznej
problematyki ziem staropolskich
podchodziła rzeczowo i w:1ikliwie, a przede
wszystkim
bardzo przewidująco.
Posiadała
oddzielne plany odnośnie do
opracowania
zagadnienia
zasiedlenia i kultywowania
starych tradycji rodzimych na Ziemiach Zachodnich
(osad:1ictwo, inwentaryzacja
zabytk6\\"
kultury ludowej, ochrona źródeł historycznych).
Miała plany oddzielnych
badań etnograficznych
osiadłej ludności autochtonnej.
Po 1945 r. powstawały dalsze pla:1Y, w miarę narastających
doświadczeń terenowych (dotyczące opracowania
zagadnień przesunięć
w procesie osadniczym na Ziemie Zachodnie grup ludnościowych
Wielkopolski i Kaszub).
Z początkiem 1946 r. prof. Stclmachowska
została jako profesor nadz\'.'yczajny powołana na katedrę Ebologii
U. M. K. w Toruniu, którą to
katedrą kierowała do ostatnich chwil życia. W czasie ponad dziesięcioletniej pracy naukowo-badawczej
i dydaktycznej
na U. M. K. w Toruniu
i W. S. S. P. w Gdańsku
wykształciła
zastęp
etnografów,
zajmujących
obecnie stanowiska
w muzealnictwie,
oświacie oraz innych instytucjach
naukowych.
Objęcie katedry
uniwersyteckiej
w Toruniu
związało poczynania
naukowe
prof. Stelmachowskiej
z regio:1em Pomorza.
Głównym tematem
prac badawczych
to naj ogólniej pojęta kultura
ludowa
Pomorza, w szczególności kultura materialna
ze szczególnym akcentem położonym na budow:1ictwo, narzędzia pracy, rybołówstwo,
sztukę ludową
i zwyczaje rodzinne. Uprzywilejowane
stanowisko miał region kaszubski
z podregionami Kaszubów Gdańskich, Nadłebskich, Kabatków i Słowińców.
Z tego zakresu opublikowała szereg prac, jak: Na drodze do teorii sztuki ludowej,
1946;
etnkzne
ludności
Zdobnictwo
rdzennej
ludowe
Ziemi
Pyrzyckiej,
Pomo1'za, 1948; Pomorze
1946;
w programie
Polskie
badań
grupy
etno-
i in. oraz
artykuły
popularno-naukowe
na łamach dzienników i pism regio:1alnych
Gdańska, Gdyni, Bydgoszczy, Torunia. Wielokrotnie podejmowała
dyskusje
na łamach "Dziennika Bałtyckiego", głównie .:la temat stroju ludowego na
Pomorzu, haftu, ceramiki, rybołówstwa.
Rokrocznie, podczas pracy w Toruniu przeprowadzała
z gronem słuchaczy i współpracowników
badania na
terenie Pomorza Gdańskiego, Zachodniego, szkoląc stude:1tów podczas prac
wakacyjnych.
Kolejne ekipy badawcze wyruszały
do Brodnicy Górnej,
Ostrzyc, Pucka, Helu, Kościerzyny, Kartuz, dalsze na teren powiatu Bytowskiego (Ugoszcz, Studzienice, Dąbrówka Bytowska), na obszar Słowińców
(Kluki, Smołdzino, Główczyce, Zelazo, Rowy, Gardna, okolice Słupska, Łeby
i Lęborka). Jednostkowe
badania prowadziła także na obszarze Ziemi Lubuskiej (okolice Gorzowa) i Ziemi Pyrzyckiej.
Profesor Bożena Stelmachowska
pracowała
również w Muzewn Kaszubskim w Kartuzach
i w Muzeum Regionalnym
Powiśla w Kwidzyniu.
Współpracowała
także w tym zakresie z grupą regionalistów
Ziemi Lubuskiej i Kociewia.
graficznych,
1946;
Nowe elementy
w kulturze
ludowej
na Pomorzu
Jeszcze przed 1939 r. w dniu 10 listopada 1938 r., prof. Stelmachowska
została mianowana
Kawalerem
Orderu Polonia Restituta z tytułu bezinteresownej i ofiarnej pracy w dziedzinie kultury i oświaty.
W 1938 r. habilitowała
się w Warszawie :1a podstawie prac o zwyczajach rodzinnych i obrzędach.
31·
485
484
Brała także udział w ogólnopolskich
badaniach
dla potrzeb Polskiego
Atlasu Etnograficznego
nad rolnictwem
i hodowlą, organizowanych
przez
PTL w latach 1950-1954.
Prof. Bożena Stelmachowska
była długoletnim
czło:lkiem Zarządu
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego,
przygotowywała również monografię o stroju kaszubskim
w ramach "Atlasu Polskich
Strojów Ludowych". Niestety przedwczesna
śmierć nie pozwoliła doprowadzić Jej tego dzieła do końca.
Kilka tygodni przed swym zgonem Prof. Stelmachowska
\VTHZ
z gronem.
badaczy - wychowanków
przeprowadzała
badania terenowe :n obszarze
Słowińców.
Obecnie
w ramach
prac
opera
postuma
przygotowywana jest
do druku
praca
B. S t e l m a c h o w s k i e j Kultura
materialna
Słowińców.
Rozległy wachlarz terna tyki badawczej i niestrudzona
e:1ergia v.' pracy
naukowej uczyniły z profesor dr Bożeny Stelmachowskiej
postać niezwykle.
żywą i czynną. Była w pełni swoich sil: twórczych do ostatniego okresu tym bardziej niespodziewany
był Jej zgO:l w okresie realizacji zamierzeń
na dużą skalę. Bliska była Kaszubszczyżnie,
posiadała tam wielu entuzjastów, swoich poczynań naukowych.
Etnografia polska utraciła w .Jej osobie cenio:1ego i aktywnego pracownika naukowego.
Ryszard
Kukier
ZESTAWIENIE
PRAC BOŻENY STELMACHOWSKIEJ
WRAZ Z WAŻNIEJSZYMI
RECENZJAMI O TYCHŻE PRACACH
1. Wykopaliska
z "Przegląd
11 ryc.
2.
Fibula
płytou:a
4. O żegludze
z dwiema
epok
tarczkami
w prehistorii
6. Zamawianie
urodzaju
nr 588 z dn. 24. XII.
w
wczesnohistoryczne,
s. 17-24.
B. Górnictwo
prehistoryczne
R. 2: 1927, z. 3, s. 37-45.
9. Sztuka
okresu
t. 2, R. 4-5:
cesarstwa
1922-1924,
spiralnymi
rzymskiego
z. 2, s. 228-231,
z Obry
w
15. Przemysł
starszej
R. 2: 1927,
epoki
Poznań, 1925, s. 69.
"Kurier
Poznański",
t. 30, 1927,
obrzędach,
"Z Otchłani
Wieków",
18. Z
kamier.na),
"Z Otchłani
Wieków",
kamiennej
(paleolitu),
"Z Otchłani
Wieków",
z. 4, s. 49-60.
Przeszłości
Przeszłość
Powszechnej
Wystawie
Krajowej
w
Słowian
Północno-Zachodnich,
Polskie
Poznaniu,
Pomorze,
[w:] Pamiętnik
Instytutu
Bałtyckiego,
1931, wyd. Instytut
Bałtycki, s. 1-12.
w
obrzędowości
zapustnej
Polski
t.
2,
S. Ba1ticum,
i kultura,
z. 2, Toruń,
19. "Podkoziołek"
znań 1933.
Zachodniej,
Po-
20. Rok obrzędowy
na Pomorzu
[w:], Pamiętnik
Instytutu
Bałtyckiego,
S. Balticum, z. 7, Toruń 1933, s. 271, XI, wyd. !:lstytut Bałtycki.
Rec.: W. Łęg a, "Zapiski Towarzystwa
Naukowego w Toruniu", t. 10:
t. 10: 1935, nr 1-2, s. 31-33.
21. Stara
tuba
pożarnicza
w Muzeum
Miejskim
UJ Poznaniu,
"Kurier
Poznański",
1934, nr 147.
22.
Regionalizm
czości
etnograficzny
literackiej
Polski
na
tle
przykładów
z
23. Polemika.
Regionalizm
Etnograficzny,
W. Łęg
a, Odpowiedź
recenzenta.
24. Etnografia
Warszawa,
26.
27.
28.
i Prus
twór-
(Przyczynek
w Toruniu",
t. 10.
tamże, s. 428-430.
tamże, s. 430.
Wschodnich
[w:]
Słown'ik
GeograficznlJ
t. 1, z. 1.
Pol. Tow. Kraj., s. 203-237.
Przyslowia
polskie,
"Ziemia", t. 24: 1934, s. 263-265.
Nasze rybolówstwo
morskie,
"Ziemia", t. 25: 1935, s. 24-30.
Bartnictwo
w Borach Tucholskich,
"Ziemia", t. 26: 1936.
Lato ludu pomorskiego,
"Teka Pomorska", R. 1-2: 1936/1937, s, 57-58.
Państwa
25.
Pomorza
współczesnej
do teorii regionalizZachodnio-słowiańskiego
Zachodniej
mu),
"Archiwum
Etnograficzne
Instytutu
Uniwersytetu
Poznańskiego",
1936, z. 1.
Rec.: W. Łęga, "Zapiski Towarzystwa
Naukowego
1935, nr 1-2 s. 265-266.
R. 2: 1927, z. 2,
(epoka
na
16. Zwyczaje
ludu pomorskiego
(Boże Narodzenie-Zapusty),
[w:] Kronika
o polskim morzu, dzieje walk, zwycięstw
i pracy, Warszawa,
1930,
s. 71-78, wyd. Tygodnik "Polska Gospodarcza".
17. Badania etnograficzne
na Pomorzu
(Problem
Narodowościowy
na Pomorzu),
[w:J, Pamiętnik
Zjazdów
Pomorzoznawczych,
Toruń 1931, z. 1,
wyd. Instytut Bałtycki, s. 87-91.
powiecie
polskiej,
ludowy
"Ziemia''', R. 14: 1929, nr 14, s. 276-280.
R. 2-3: 1925, s. 147-151,
1 ryc.
Wieków", R. 1: 192G, z. 1-2, s. 3-6.
przedhistorycznej,
"Z Otchłani Wieków", R. 1: 1926, z. 4,
s. 33-42.
5. System trzech
7. Skarby
ze starszego
Eugeniusz
Frankowski,
Kalendarz
obrzędowy
ludu
polskiego,
"Ziemia", R. 13: 1928 nr 15-16, s. 311.
11. O badaniu
slrmowisk
ot1J.:artych, "Z Otchłani Wieków', R. 4: 1929, 'l. 1,
s. 9-14.
12. Garncarstwo
ludowe
na Powszechnej
Wystu.H;ie Kr,rjowej,
"Ziemia",
R. 14: 1929 nr 21, s. 382-:385.
13. Słowiańskie
grodziska
na wyspie
Rugii,
"Z Otchłani Wieków", R. 2.
1929, z. 2, s. 17-33.
14. Strój przedhistoryczny,
"Z Otchłani Wieków", R. 4: 1929, z. 3, s. 50-57.
tamże
"Z Otchłani
babimojskim,
3. Wineta,
Wilanowskie
Archeologiczny",
10. Rec...
Polskiego
i ziem
1937, wyd.
historycznie
z Polskq
zwiqzanych,
487
'186
29. Garncarstwo
:>0. Sztuka
ludowe
ludowa
w Polsce,
na
Kaszubach
des cOmmunicati,ons
presentes
demographie,
graphes
anthropologie)
slaves
a Sofia
49. Etnografia
"Ziemia", t. 24: 1934.
(Lart
populaire
a la VI-e
du V I-e
en
Casoubie)
sectio (Ethnographie,
Congres'
des geographes
ludowa
32. Odpowiedź
(Kącik
w "Jantarze"
-
"Teka Pomorska",
Sztuka
ludowa
"Rzeczpospolita", 1947, nr 22.
51. Etnografia
w Kórniku,
•.Rzeczpospolita", nr 352.
52. Sprau;ozdanie
z działalności
Zakładu
Etnologii
i Etnografii
U. M. K.
u; Tomniu,
za rok 1946-1947, "Lud", t. 36: 1947, s, 484-485.
53. Łużyckie
stroje ludowe, [w:] Łużycom Wolność, Poznań 1946, s. 64-73.
54. Nad jeziorem
Gardzieńskim,
"Rzeczpospolita " 1947, nr 273, 1947.
55. Polskie
grupy
etniczne
ludności
rdzennej
Pomorza,
"Slavia Occidenta lis", t. 9; 1948, s. 155-189; Odbitka, op. cit., Poz:lań, 1948, wyd. Instytut Zachodni.
56. Kultura
ludowa
Pomorza
Zachodniego,
[w:] Pomorze Zachodnie
Poznań, 1948, wyd, Instytut Zachodni.
na Kaszubach
R. 3: 1938, s. 75-77.
Kaszub do Polski, [w:] Pamiętniki
Instytutu
Bałtyckiego,
t. 15,
z cyklu Światopogląd Morski, S. Dominium Maris, Toruń, 1934, wyd.
Instytut Bałtycki, z. 6, s. 135-,162.
34. Z kultury
materialnej
Borowiaków
Tucholskich,
"Ziemia', t. 26-,21:
1937, s. 48-53.
35. Z metodyki
badań nad sztuką ludową,
"Teka Pomorska", R. 3: 1938,
nr 1-2, s. 52-57.
36. Rozwój kultury
ludu Pomorza,
"Zycie Warszawy", 1945, nr 45.
37. Stwarzamy
"nowy"
Stary
Rynek,
"Kronika Miasta Poznania", R. 18:
1945, nr 1, s. 29---34.
38. Na drodze do teorii sztuki ludowej,
"Lud", t. 36: 1946, s. 163-184, i od ..
bitka. Lublin, 1946, s. 24.
33. Stosunek
39. Pomorze
w
programie
badań
12/26, wyd. Wydział
40. Polska
kultura
"Przegląd
ludowa
Zachodni",
Bydgoszcz, 1946::lr
Bałtyckiego.
etnograficznych,
Pomorzoznawczy
czynnikiem
Instytutu
zespalającym
Ziemie
Odzyskane,
Poznań
1946, :Ir 3, s. 979---990.
41. Ludowa
liryka
zaduszna,
"Głos Wielkopolski",
wydanie A, R. 2;
nr 301/605 z l. XI. 1946, Poznań 1946.
42. O styl i obyczaj rodzimy na Ziemiach Odzyskanych,
"Przegląd Zachodni", R. 2: 1946. nr 1, s. 9-21.
43. Zdobnictwo
ludowe
Ziemi
Pyrzyckiej,
Poz:lań, 1946, wyd. Instytutu
Zachodniego, s. 47.
44. W Pyrzyckim
Regionie,
s. 642, z dnia 8. XII.
"Głos Wielkopolski",
45. Boża gwiazdka
świeci,
w górze
wyd. A, R. 2 1946, nr 338,
"Głos Wielkopolski",
wyd. A. R. 2: 1946,
nr 352, s. 656, z 22. XII.
46. Planowanie
muzeów
etnograficznych
na Pomorzu,
"Jantar",
R. 4: 1946,
na Pomorzu
.•. Jantar",
R. 4: 1946,
z. 2, s. 71-74.
47. Nowe
elementy
w kulturze
ludowej
nr 3, s. 26-33.
48. Kultura
litoralna
i kontynetalna,
"Jantar",
1946.
•.Lud", t. 37: 1947,
50, Nauczyciel
1936.
na recenzję
niemieckim,
et ethno-
na Kaszubach,
Polemiczny),
w planowaniu
sociologie,
"Archiwum Etnograficzne Instytutu Zachodnio-słowiańskiego
Uniwersytetu Poznańskiego", z. 3, Poznań 1937,
wyd. Ja:1 Jackowski "Księgarnia Uniwersytecka",
s. 83, ryc. 126.
Rec.: W. Łęga, "Zapiski Towarzystwa Naukowego w Toruniu", t. 11:
1938/1940, s. 67-68.
31. Sztuka
Wielkopolski
s. 236-276.
R'esumes
57.
jako
skarby
polskiej
Czego
nie
opiekun
sztuki
ludowej.
Trzeba
wydobyć
kulturalne
lesi,
star/a
nawałnica
(Relikty
etnograficzne
kultury
ludowej),
[w:] Pomorze Zachodnie,
wyd. I:1stytut Zachodni, Poznań 1949, t. 2,
cz. 1, s. 221-248, cykl: Ziemie Staropolskie, t. 2, cz. l.
58. Lice Ludu, [w:] Dolny Sląsk, cz. 1, Poznań, 1948, wyd. Instytut Zachodni, s. 219-243 (razem z Wandą Brzeską)·
;;9. Twórczość
ludowa.
Rejsy, Dodatek do "Dziennika Bałtyckiego",
1949
z dn. 21. VIII. nr 34.
60. W spółczesna ceramika
ludowa
na Kaszubach,
•.Polska Sztuka Ludowa", R. 4: 1950, :1r 7-12, s. 100-106.
i31. Rec.: Typy, ludowe Kielisińskiego,
"Rzeczpospolita", 1950.
62. Ceramika
kaszubska,
"Sztuka Ludowa". 1951.
63. Toruńscy
etnografowie
u Kaszubów,
R. 2: 1952, nr 23/44, Dodatek Literacki, "Nowy Tor", z dn. 27-28. XII. 1952.
64. Zakład
Bałtycki"
Etnografii
Uniwersytetu
Mikołaja
Kopernika
w
Toruniu,
nr 64, R. 9: 1953, dod. "Rejsy" z 15-16. III.
bada przede
wszystkim
kulturę
materialną
ludu, "Głos
Uczelni", R. 2: Toruń 1953, :lr 3/6.
66. Badania Pomorzoznawcze,
"Głos Uczelni", R. 2, Toruń, 1953, nr 6/9.
67. Dyskusja
o hafcie kaszubskim.
Jedno
czy wielobarwny?
"Dziennik
Bałtycki" nr 64. R. 9: 1953, dod. "Rejsy" z 15-16. III.
68. Kaszubski
strój ludowy,
"Dziennik Bałtycki", R. 9: 1953, :lr 225, z dn.
20-21. IX.
69. Na torach
badalCczych
etnogro.jii
Pomorzu. "Głos Uczelni", R. 2. Toruń 1953, nr 8/11.
70. Owępsie,
mv,cy i buksach,
"Dziennik Bałtycki", R. 9: 1953, nr 285,
1953 dod. ,.Rejsy", z dn. 29---30.XI.
71. Za dwa detci cały dzeń, "Dziennik Bałtycki", R. 10: 1954, nr 24, z d:l.
30-31. V. dod. "Rejsy".
65. Etnografia
488
489
o stroju
słowiańskim,
"Dziennik
Bałtycki",
R. 10: 1954,
nr 24, dod. Rejsy.
73. Jeszcze o stroju
kaszubskim.
Wianek
dziewczęcy
i złotnica,
"DZiiennik Bałtycki", R. 10: 1954, nr 9, dod. Rejsy, z dn. 10-11.
74. Idzie Kasiulka
usznurowana ... "Dziennik
Bałtycki", R. 10: 1954 nr 33.
dod. Rejsy, z dn. 7-8. II.
72. Parczewski
75. Rozwój
kultury
ludu
Pomorza
tematem
badań
naszych
etnografów,
"Zycie Warszawy",
S. A, 1954, nr 45' z dn. 21-22. II.
76. Siedem
sznurków
i paciorków
miała
u szyi...
"Dziennik
Bałtycki",
R. 10: 1954. nr 17, dod. Rejsy, z dn. 25-26 IV.
77. Trudności
badawcze
etnografa
w terenie,
"Głos Uczelni", R. 4, Toruń
1955, nr 3/24.
78. Konkursy
na
się ogłasza
Wybrzeżu,
a efektów
"Dziennik
13-14. III.
79. Na marginesie
dyskusji
o hafcie
R. 9: 1955, nr 3, s. 170-172.
80. Radło
ziemniaczane
na
nie
Bałtycki",
wida.ć.
W sprawie
pamiątkarstwa
R. 10: 1955, nr
62/3337 z
dn.
kaszubskim,
"Polska
Sztuka Ludowa",
"Kwart.
HKM,
R. 4: 1956, nr 1,
Pomorzu,
s. 112-122.
81.
Wyniki
prac
naukowo-badawczych
wozdania Towarzystwa
Toruń 1956.
Naukowego
Zakładu
U. M. K. Spraz dn. 7. 1.-31. XII. 1953,
Etnografii
w Toruniu
ETNOGRAFIA
I NAUKI POMOCNICZE HISTORII
W PIERWSZEJ POŁOWIE XX W.
Wspomnienie
o prof. W ł a d y s ł a w i e S e m k o w i c z u
Sprawa ścisłego określenia zakresu etnografii i jej stosunku do innych
nauk historycznych
stała się specjalnie aktualna
w ciągu ostatnich kilku
lat w związku ze zmianami w strukturze
orga,':lizacyjnej nauki polskiej
i ustaleniem
ram dla zespołowej pracy naukowej
w oparciu o rozmaite
instytuty
nowo powstałej Polskiej Akademii Nauk. W tej sytuacji szukania na nowo, ostatnio dość luźnych - poza nielicznymi
wyjątkami
kO:Jtaktów między dwiema dyscyplinami
uniwersyteckimi
o różnym w zasadzie
zrębie warsztatu
pracy i podobnym,
gdy chodzi o zasadniczy
kierunek
zainteresowań
przedmiocie
badań, słuszne będzie przypomnieć
niektóre dawniejsze
momenty współdziałania
tych nauk. Wiąźą się o:Je
przede wszystkim z okresem ostatnich kilkunastu
lat ub. wieku, oraz początkiem
wieku obecnego, z nazwiskami
K. Potkańskiego,
F. Bujaka,
W. Semkowicza i wielu innych. Wymienia tych uczo:1ych jako współpracowników "Ludu" wydany ostatnio bdeks artykułów
zawartych
w czterdziestu rocznikach tego pisma. Możnaby nawet zaryzykować
twierdzenie,
że nasile:Jie wspólnych kontaktów
Wląze się przede wszystkim z działalnością "Ludu", który dając im ostatnio wyraz, zwłaszcza w wydanym w 1954
roku tomie 41 (z artykułami
B. Baranowskiego,
J. Brody, J. Burszty,
W. Hejnosza, A. H. Kaletki, Z. Kolankowskiego,
G. Labudy, C. Łuczaka,
W. Sobisiaka, S. Szczotki i in.), kontynuował
dawniejsze
tradycje sprzed
pierwszej wojny światowej.
Sibie zarysowująca
się w okresie międzywojennym
specjalizacja
różnych katedr historycznych
jak równieź katedr etnologii i etnografii,
następnie takźe socjologii, antropogeografii,
prehistorii
i wielu innych im
pokrewnych
dziedzin :Jauk społecznych, dążenie do sprecyzowania
odrębnych zadań i odrębnych metod badawczych w oparciu o odmienne również
typy źródeł osłabiło na ogół wzajemne kontakty między róźnymi dziedzinami wiedzy. Utrzymały
się O:1e jednak w tym okresie na niektórych
odcinkach badawczych. Wśród nich dziedzina tzw. nauk pomocniczych historii zajmuje jedno z pierwszych miejsc.
Rozbudowanie
nauk pomocniczych
historii, jako odrębnej
dyscypliny
naukowej, wiąże się ze zrozumieniem
roli, jaką w postępowa:1iu badawczym, prowadzącym
do odtworzenia minionego procesu historycznego, spełnia właściwa formalna i rzeczowa analiza źródła historycznego,
przekazującego nam związane z tym procesem fakty. U podłoża rozwoju tej dziedziny wiedzy, a zarazem umiejętności
tech:1icznych, leży ten sam postulat
udostępnienia
badaczowi naszej przeszłości historycznej
szerokiej podbudowy faktów dotyczących różnych okresów i różnych grup ludzkich jak
również różnych dziedzin ludzkiego działania (poprzez sumienne zestawienie źródeł, a następnie umiejętne ich odczytanie), który m. in. jeszcze na
przełomie XVIII i XIX w. zapoczątkował
również terenowe prace etnograficzne 1. Nic też dziwnego, że dla niektórych
przedstawicieli
nauk pomocniczych
historii etnografia
nie tylko stanowiła
naukę posiłkującą 2,
lecz również podobnie jak paleografia,
dyplomatyka,
sfragistyka,
numizmatyka, heraldyka
czy geografia historyczna
była jedną z tych usługowych umiejętności,
które pozwalały z przekazu niezrozumiałego
dla niespecjalisty
odczytać i objaśnić szereg nowych faktów. Pomagały w tym
w:Jioski z analogii pomiędzy wytworami
i instytucjami
różnych czasów
i różnych ludów. Budowano je zresztą nie zawsze krytycznie,
najczęściej
jeszcze w oparciu o koncepcje ewolucjonistów
drugiej połowy ub. w.
To uznanie usługowej roli et;'lografii jako pomocniczej
nauki historii
(niezależnie od przyznawania
jej, podobnie zre3ztą jak niektórym
innym
naukom pomocniczym,
włas;'lych c'Cló\v badawczych,
dążenia do opracowywania własnej syntezy w oparciu o jej właściwe żródła) nie znalazło
I Por.
A. K u t r z e b i a n k a, Rozwój
KrakÓW 1948, s. 506.
2
Encyklopedia
W. Semkowicza,
nauk
pomocniczych
wyd. 3, Kraków
etnografii
hi,storii
1946, s. 2.
i etnologii
tcedług
wykładów
w
Polsce,
prof.
dr
491
490
odbicia w uniwersyteckich
podręcznikach,
a raczej skryptach
nauk pomocniczych historii, wydawanych w okresie międzywojennym
i bezpośrednio po ostatniej wojnie przez prof. W. Semkowicza i następnie przez prof.
A. Gieysztora:l. Miało Jednak pokrycie w niejednej wypowiedzi pierwszego z nich, w okresie międzywojennym
l pierwszych
lat po wojnie profesora historii Polski i nauk pomocniczych Uniwersytetu
Jagiellońskiego.
Znalazło również wyraz w jego pracach i w dużym - przez cały okres
naukowej
i pedagogicznej
działalności
zainteresowaniu
dla bliskich
etnografii tematów badań. W kierowaniu
ku etnografii
uczniów (wśród
nich F. Gawełka); w udziale w komitetach
naukowych
organizujących
prace zespołowe m. in. z udziałem et:1ografów, jak np. Komitet Wydawnictw Śląskich PAU, we współudziale w zakładaniu krakowskiego Muzeum
Etnograficznego itp. w podnoszeniu przy różnych okazjach znaczenia pracy
na pograniczu et:lOgrafii oraz historii politycznej, gospodarczej, również
historii prawa różnych okresów historycznych, w tym także naj żywiej go
interesującej
historii wieków średnich.
Omówienia sylwetki prof. W. Semkowicza zabrakło w dotychczasowych
tomach Ludu obok sylwetki Fr. Bujaka 4, w podobny sposób, choć na odmiennych odcinkach tematycznych, zainteresowanego
pracą na pograniczu
etnografii i innych nauk historycznych.
Lukę tę chcemy zapełnić obecnie
przypominając
w rocznicę śmierci naszego profesora garść dat i faktów
:Iajważniejszych.
Władysław S e m k o w i c z (9. V 1878-19. 111949) należał do najwybitniejszych uczonych polskich, których działalność naukowa przypada na pierwszą połowę XX w. Urodzony 9. V.1878 r. we Lwowie, syn Aleksandra Semkowicza, znanego historyka,
profesora
u;1iwersytetu
lwowskiego, dyrektora biblioteki uniwersyteckiej,
członka-korespondenta
Akademii Umiejętności i długoletniego redaktora "Kwartalnika
Historycznego" wcześnie pod
czujną, a wytraw:Ią ręką ojca wchodził w poważne prace naukowe. Znakomita jeśli chodzi o opanowanie
historycznej
techniki badawczej,
zwłaszcza mediewistycznej
szkoła Oswalda Balzera dopełniła reszty.
Semkowicz uczęszczał na seminarium
Balzera, równolegle zaś pracował
naukowo pod kierunkiem
tegoż uczo;rego przez dwa lata jako zastępca
aplikanta w Krajowym Archiwum aktów grodzkich i ziemskich we Lwowie.
Półroczny (1902-1903) pobyt w Rzymie, w charakterze
stypendysty Akademii Umiejętności, i związane z nim prace naukowe i archiwalne rozszerzyły horyzonty młodego uczonego i wydatnie wzbogaciły zasób jego wiedzy. Dłuższa praca pedagogiczna w szkole średniej (1901-1914/1915) dała
mu doskonałe przygotowanie
dydaktyczne,
które póżniej wyróżniało
go
3 J. w., ponadto
A. G i e y s z t o r, Zarys nauk pomocniczych
historii,
Warszawa 1948, wyd. 3, rozszerzone przy współudziale S. Herbsta, t. 1, 2.
• S. S z c z o t k a, Profesor dr Franciszek
Bujak,
"Lud", t. 41: 1954,
s.7-26.
wśród uniwersyteckich
wykładowców c. Jeśli chodzi o etnografię, zetknął
się z nią w Rzymie w latach 1902/1903 poprzez zwiedzanie zbiorów i uczęszczanie na odczyty etnologiczne. Nie mógł również, związany z O. Balzerem,
nie być świadkiem starań tego ostatniego o utworzenie we Lwowie katedry
etnologii w 1910 r., jak i nie mógł nie zetknąć się tamże z wykładami
S. Ciszewskiego, a następnie J. Czekanowskiego.
W 1909 r. rozpoczął Władysław Semkowicz n<'. uniwersytecie
lwowskim
wykłady jako prywatny
docent w zakresie nauk pomocniczych historii.
W 1914 r. rozszerzył zakres habilitacji na dziedzinę historii średniowiecznej. Z dniem 1. X. 1916 objął katedrę nauk pomocniczych historii na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz kierownictwo związanego z nią
Gabinetu Nauk Pomocniczych Historii U. J. Gabinet rozwinął się, dzięki
staraniom Semkowicza, w 1921 r. w samodzielne Seminarium Nauk Pomocniczych Historii U. J., wyodrębnione z ogólnego Seminarium Historycznego U. J. Na tym stanowisku
pracował odtąd Semkowicz nieprzerwanie
aż do 1939 r., kiedy brutalna przemoc hitlerowska
oderwała go od warsztatu pracy (6. XI. 1939) i wtrąciła wraz z ogółem profesorów U. J. do
obozu koncentracyjnego
w Oranienburgu,
gdzie - jako jeden z bardzo
nielicznych - wyjątkowo długo został przetrzymany.
Po wojnie wracał
jeszcze dwukrot:1ie na krótko na swe stanowisko, ale o dłuższej i regularnej pracy uniwersyteckiej
nie było już mowy.
Obok pracy uniwersyteckiej
W. Semkowicz brał nader żywy udział
w pracach instytucji
i towarzystw naukowych. Zbyt długo byłoby wyliczać ich listę i szereg piastowanych
godności. Ograniczyć się wypadnie
do ;rajważniejszych:
Od 1919 r. był członkiem-korespondentem
PAU, od
1923 członkiem czynnym; z jego inicjatywy powstała w 1921 r. Komisja
atlasu historycznego
Polski PAU, której niebawem został przewodniczącym. Od 1926 r. był przewodniczącym
Komisji Historycznej PAU; od 1926
sekretarzem,
a od 1945 dyrektorem
Wydziału Historyczno-Filozoficznego
PAU; piastował również godność przewodniczącego
Komisji Etnograficznej PAU (1934), był prezesem Polskiego Towarzystwa
Heraldycznego
(od
1925, prezesem honorowym od 1932), oraz wiceprzewodniczącym
Polskiego
Towarzystwa Historycznego (od 1934). W latach 1932-1939 był sekretarzem
Komitetu Wydawnictw Śląskich PAU i czynnym organizatorem prac i wydawnictw tego Komitetu, zaś od 1947 r. jego dyrektorem.
Bibliografia prac naukowych Władysława Semkowicza obejmuje ponad
300 pozycji z lat 1897-19496• Są to oczywiście głównie prace z zakresu
s W ustaleniu szeregu dat biograficznych
korzystaliśmy
z materiałów
zebranych i udostępnionych
nam przez Panią Jadwigę Semkowiczową.
6 O. Ł a s z c z y ń s k a,
Bibliografia
prac
W. Semkowicza,
"Roczniki
Historyczne", Poznań t. 18: 1949, s. 462-483; oraz J. S e m k o w i c z o w a,
Zestawienie
prac Władysława
o tychże pracach (rękopis).
Semkowicza
wraz
z ważniejszymi
recenzjami
492
jego specjalności, tj. tzw. nauk pomocniczych historii. Działalność uniwersytecką zainaugurował
Semkowicz
wykładem
habilitacyjnym
z zakresu
p a l e o g r a f i i '. Paleografia
łacińska
zamyka również jego działalność
naukową, jako :1ajobszerniejsze,
najbardziej
dojrzałe i syntetyczne spośród
jEgO dzieł, jakkolwiek niewykończone
i wydrukowane
już po śmierci autora >l. Nie paleografia
jednak była dyscyliną, której Semkowicz najwięcej
poświęcał uwagi. Były nią badania
g e n e a log i c z n o - h e r a l d y c z n e.
Semkowicz
dostrzegał
traf:lie całą słabość syntez naukowych
Bobrzyńskiego, Smolki, Małeckiego i Piekosińskiego,
którzy usiłowali rozwiązać
zagadnienie
genezy społeczeństwa
polskiego i państwa
polskiego drogą
przyjętych
z góry teorii.
Przeciwstawił
im metodę monograficznego
i szczegółowego
opracowania
poszczególnych
rodów rycerskich,
spodziewając się tą drogą dojść w etapie końcowym, po zgeneralizowaniu
wyników, do "wyśledzenia
genezy szlachty polskiej, a w ślad za tym Lmych,
związanych
z nią węzłami
społeczno-gospodarczymi
warstw
ludności
w Polsce", oraz do "wykrycia
roli dziejowej rycerstwa polskiego, jako najważniejszego
w państwie średniowiecznym
obok monarchy czynnika politycznego" D. Badania
heraldyczno-genealogiczne
zamierzał
powiązać
jak
naj ściślej z badaniami
ge:1ealogiczno-topograficznymi.
Więcej nawet, już
w 1904 r. miał gotowy plan opracowania mapy wielkiej własności ziemskiej
w Polsce w dwóch przekrojach:
a) z okresu wczesnohistorycznego,
b) z drugiej połowy XV w. - i szkicował próbkę tego rodzaju mapy l0. Ten zasadniczy i ostateczny cel, jaki stale przyświecał
prowadzonym
przez samego
Semkowicza, a niebawem i przez grupę jego uczniów badaniom monograficznym" poświęcony
był poszczególnym
rodom, a także klasztorom,
czy
dawnym terytorialnym
jednostkom
administracyjnym.
Praca była bowiem
zakreślona na szeroką skalę, przewidywała
wiele ogniw przygotowawczych
(które same dla siebie stanowiły zamknięte tematy), to też mimo włożonego
w nią wysiłku dziesiątek lat swego życia, mimo utworzenia i redagowania
przez Semkowicza specjalnych
czasopism naukowych
("Miesięcznik Heraldyczny" 1908-1915 i "Rocznik Heraldyczny"
1908-1932) nie zdołał on już
za swego życia przejść do drugiej, syntetycz:1ej fazy badań nad problemem. Rzecz jasna, że Semkowicz zdawał sobie sprawę, iż same badania
genealogiczno-heraldyczne
nie wystarczą
do ostatecznego
rozwiązania
węzłowych zagadnień z historii społecznej i ustrojowej.
Dlatego też prowadził energicz:1e badania w zakresie h i s t o r i i u s t r o j u i h i s t o r i i
" P o ł e c z n e j, żeby tylko wspomnieć jego prace Nagana i oczyszczenie
szlachectwa
w Polsce XIV i XV wieku (1899), Wladycy
polscy na tle porów, W. S e m k a w i c z, Paleografia
łacińska
"Przegląd Historyczny", Warszawa, t. 9: 1909, s. 215-227.
8 W. S e m k o w i c z,
Paleografia
łacińska,
Kraków 1951, ss,. XV, 598.
D Z własnoręcznego
Curriculum
vitae z 1907 r.
10 Z listu
do ojca (9. X. 1904).
493
nawczym
slowiańskim
(1908/1909), czy Uwagi
nad
pochodzeniem
i rozsied-
(1912). W tym też kierunku
podążał jego uczeń, Maria:1 Friedberg,
w pracach
o klienteli
świeckiej
!:>iskupów i o możnowładztwie.
Friedberg też był tym, który pokusił się jeszcze za życia Semkowicza - o syntetyczne
opracowanie
genezy społeczeństwa i państwa polskiego, wykorzystując
cały dorobek szczegółowych
badań monograficznych
tak intensywnie
prowadzonych
przez Semkowicza
i jego szkołę 11.
leniem
rycerstwa
polskiego
wieków
średnich
Wspomnia:1e już studia genealogiczno-topograficzne
popychały Semkowicza w kierunku
tzw. g e o g r a f i i h i s t o r y c z n e j. W tym samym
kierunku
działały jego zainteresowania
i _. dodajmy systematyczne
uniwersyteckie
studia z zakresu geografii, pogłębiane
w latach póżniejszych. Na polu geografii historycz:1ej trwale zapisał się Semkowicz jako
autor znakomitych map historycznych Polski, wydanych częścią jako mapy
ścienne, częścią zaś, wespół z prof. C. Nankem (który opracował mapki do
dziejów powszechnych),
jako Szkolny atlas historyczny
(1932). Z prac monograficznych
najważniejszymi
były rozprawy:
Geograficzne
podstawy
Polski Chrobrego
(1925) i Historyczno-geograficzne
podstawy
Sląska (1930).
Była już mowa o jego inicjatywie i kierowaniu pracami Komisji dla Atlasu
Historycznego
Polski PAU, której naj dojrzalszym
dziełem była wydana
w 1933 r. Mapa województwa
krakowskiego
w dobie Sejmu Czteroletniego,
praca zbiorowa pod redakcją Semkowicza. Mapa ta nieraz jest wykorzystywa:1a także w pracach etnografów.
Osobną a nas specjal:1ie interesującą
tutaj
grupę prac stanowię
te
wszystkie, które możnaby określić jako e t n o g r a f i c z n e. Są to zarówno drobne przyczY:1ki archiwalne
jak własne prace terenowe drukowane
w "Ludzie" i "Wiśle" od r. 190012 przez kilka następnych
lat 1:1. Przynoszą
one materiały do zwyczajów ludowych, zagadek, pieśni zbieranych w okolicach Brzeska. Od 1920 r. datuje się zainteresowanie
W. Semkowicza
aktualnymi
zagadnieaiami
Spisza, Orawy i Okręgu Czadeckiego, a także
Ś:ląska Cieszyńskiego
i Górnego. W tym czasie obok wielu map i memoriałów urzędowych opracowuje również popularne artykuły, które drukuje
11 M. F r i e d b e r g, Klientela
świecka biskupstwa
krakowskiego
w wieka
XLI-XIV.
Ze studiów
nad organizacją
społeczeństwa
w Polsce średniowiecznej, [w:] Studia hist. ku czci S. Kutrzeby,
t. 1, 1938, s. 165-216; t e nż e, Kultura
polska a niemiecka,
Poznań 1946.
12 Dwa
przyczynki
do historii
wierzeń
ludowych
(z aktów
sądowych
z XVII w.), "Lud" t. 6: 1900, s. 385-391 i odb.; Pieśń o królu
Sobieskim,
"Wisła", t. i4: 1900, s. 187-188; Zagadki ludowe z okolic Brzeska, tamże
s. 684--685; Niektóre
zwyczaje
na Boże Narodzenie
(wieś
Łoniowa
pow.
Brzesko), tamże s. 814.
1:. W r. 1901 drukuje
w "Wiśle" Kra kowiaki
ze wsi Łęki i pieśń ze lL'si
w pow. brzeskim; w 1908 r. Zagadki
Niedźwiedzy.
W 1904 r. w "Ludzie"
i legendy ze wsi Łoniowy.
opisuje zwyczaje Bożego Narodzenia
495
494
"Ziemia", "Gazeta Podhalańska",
"Dziennik Cieszyński" 14. Łączy on w nich
spojrzenie historyka - archiwisty ze spojrzeniem etnografa, obserwującego
współczes:le życie wsi, szukającego śladów jej przeszłości kulturalnej
i jej
etnograficznej
przynależności.
Ten ostatni wzgląd decyduje
o podjęciu
pracy nad dwutomowym
wydawnictwem
Materiałów
źródłowych
dla Górnej Orawy (1932, 1939), przynoszącym
wiele cennych dla etnografa wiadomości. Etnografii w znacznej mierze poświęcone są również karty wydanej
pod redakcją Semkowicza
dwutomowej
pracy Slowacja
i SŁow~c'y (1937,
1938).
Wspomniane prace i przyczY:1ki, tematycznie
związane z kulturą lud::Jwą, są niewątpliwie
wyrazem szerokiego zakresu zainteresowań
uczonegohistoJ:yka i 'jego dąże:1ia do udostępnienia
różnego typu żródeł. Są jednak
tylko drobnym uzupełnie:1iem podjętej przez niego szerokiej akcji w yd a w n i c t w Ź l' Ó d ł o w y c h,
jak Akta
Unii
(1932) wydane
wespół
z S. Kutrzebą, czy Kodeks katedry
wileńskiej
(1938-1948) wydany wspólnie z J. Fijałkiem, które pozostaną na długo wzorowym wydawnictwem
źródłowym, żeby nie powiedzieć niedościgłym wzorem tech:1iki wydawniczej. podobnie zresztą, jak wydane
wespół z .J. Łosiem (1934) Kazania
świętokrzyskie.
Olbrzymia praca lat kilku dziesiątek włożona została również w przygotowanie
wydawnictwa
roczników polskich wieków średnich.
O zainteresowa:1iach
etnograficznych
Władysława Semkowicza świadczą
nie tylko wspomniane przyczynki źródłowe, stanowiące, jak wynika z przytoczonych przykładów,
stosunkowo
niewielki procent
in:lych publikacji
nie związanych bezpośrednio
z zakresem kultury ludowej. W początkach
swojej pracy na Uniwersytecie
Jagiellońskim,
w latach 1916--1917, podejmuje Władysław
Semkowicz, również takie
tematy,
jak geneza pisma
w świetle badań etnograifcznych 15 i Przysięga na sŁońce (studium porównawcze, prawno-etnologiczne),
do której powróci po raz drugi bezpośrednio przed drugą wojną światową (1938)16. W tych pracach da się poznać
jako zwolennik tylorowskiej
koncepcji przeżytku kulturalnego,
który, zanotowa:ly w identycznej
formie w szeregu różnych kultur, różnych epok,
upoważnia go do wyciągnięcia wniosku o powszechności opisywanego zwyu W. S e m k o w i c z, Z dziejów
Spisza,
"Ziemia"
t. 6: 1920, nr 4,
s. 108-109; t e n ż e, Sladami polskiej
kultury
na Spiszu, "Orli Lot", t. 1:
1920, nr 3, s. 24-26 z mapką; t e n ż e, Niedzica,
tamże, t. 2: 1921 nr l,
s. 7-10; t e n ż e, Jaworzyna
w świetle praw historycznych,
"Ziemia", t. 7:
1922 nr 11, s. 306-312 z mapką; t e n ż e, Z wędrówek
po Orawie,
"Orli
Lot", t. 5: 1924 nr 4--5, s. 67-72; t e n ż e, Z dziejów zbójnictwa
na Orawie,
"Ziemia" t. 16: 1931 nr 8-10, s. 180-183.
15 "Ziemia
Lubelska", 20 II 1917 nr 93.
16 W.
S e m k o w i c z, Przysięga na sŁońce, [w:] Księga Pam. ku czci
B. Orzechowicza,
t. 2, Lwów 1916, s. 304-377 i odb. Kraków s. 75; t e n ż e,
Jeszcze o przysiędze
na słońce [w:} Studia hist. ku czci S. Kutrzeby,
Kraków 1938, t. 1; s. 429-444 i odb.
J.
czaju w odległych epokach historycznych.
W nowym opracowaniu
po 20
latach autor uzupełnia zestawione poprzednio szeroko da:le porównawcze
nowym materiałem
zaczerp:liętym
z polskich żródeł pisanych XIV-XVIII
wieku
oraz
z niektórych
przekazów
tradycji
ustnej
zanotowanych
w XIX i XX w. Stwierdza zachowanie się tego ciekawego zwyczaju prawnego :lie tylko, jak poprzednio
sądził, jedynie u szlachty, lecz również
w prawie miejskim
i w zwyczajach
chłopskich. Z poświadczonej
przez
cytowane źródła powszechności
zwyczaju wnioskuje,
że jest to zwyczaj
rodzimy polski i słowiański. W ten sposób dwie redakcje ciekawego tekstu
są do pewnego stopnia również i odbiciem dwóch różnych w swoim zasadniczym zrębie kierunków zabteresowań
kulturą ludową, z których pierwszy wykazać chce jej archaiczno§ć, drugi trwałą etniczną przynależność
niektórych
charakterystycznych
jej składników.
Dalszym dowodem powiązań W. Semkowicza z pracami etno- i ludoznawczymi jest rów:lież fakt, że w rzędzie dużej liczby redagowanych
przez niego wydawnictw zbiorowych i czasopism nie zabrakło i takich jak:
"Pamiętnik Tow. Tatrzańskiego"
za lata 1919-192017, poszczególne zeszyty
"Ziemi" w latach 1923 i 1931 I~ oraz wspomniana
już Biblioteka Słowacka.
Dowodem zrozumienia
znaczenia działalności
:liektórych
instytucji
etnograficznych jest wreszcie stosunek, jaki cechuje do nich. W. Semkowicza
jako autora prac programujących
i oceniających
osiągnięcia w dziedzinie
pracy naukowej różnych ośrodków 10.
Józef
PROFESOR
MitkoU'ski
FELIKS
i Anna
Kutrzeba-Pojnarou'a
PRZY JEMSKI
W lutym 1956 r. Krakowski Oddział Polskiego Towarzystwa Llldoznawczego stracił jednego z najlepszych i najaktywniejszych
członków w osobie
nagle zmarłego prof. Feliksa P r z y j e m s k i e g o.
Feliks Przyjemski urodził się w 1881 r. w Leszczańcach koło Buczacza.
Pierwsze nauki pobierał w szkołach Buczacza i Stanisławowa,
do gimnazjum ucz~szczał we Lwowie, tam również rozpoczął studia uniwersyteckie,
słuchał wykładów z filologii klasycz:lej, a także polonistyki u profesorów
Bruchnalskiego
i Piłata. Równie zamiłowany w języku i kulturze antycznej jak w pięknie ojczystej mowy i literatury
oddawał się nauce z zapałem. Na studiach polonistycznych
Feliks Przyjemski
zajmował się przede
"Pamiętnik Towarzystwa
Tatrz~ń.skiego".' T. 37, Kraków 1920.
" Zeszyty poświęcone KrakowowI lOrawIe.
.
19 Por.
"Zycie naukowe
Krakowa",
"Nauka
Polska",
t. 23:
s. 25-108 i t. 2t: 1939, s. 43-166 i nadb. Warszawa 1939 s. 25-231.
17
1938,
497
496
wszystkim okresem roma:ltycznym,
czego wynikiem była dysertacja o działabości
Filomatów i jej głównych inicjatorach
Mickiewiczu i Zanie.
Inteligencja
i duże zdolności, bystry i krytyczny
umysł, ogromna pracowitość i rzetelność
w pracy, niepospolita
erudycja
oraz nienasycony
głód wiedzy i prawdziwa pasja naukowa rokowały Feliksowi Przyjemskiemu piękną przyszłość :la polu nauki.
Sprawy potoczyły się jednak inaczej. Rodzina i środowisko inteligenckie
z którego pochodził Przyjemski,
obdarzyło młodego człowieka wyruszającego w świat sporym kapitałem kulturalnym
- materialnej
podpory zapewnić mu jednak nie mogło. Toteż od pierwszych lat gimnazjal:1ych Feliks Przy jem ski zarabiał na życie i "czesne" lekcjami. Tak było w gimnazjum, tak i potem na studiach uniwersyteckich.
A lekcji tych trzeba było
dawać sporo, aby opędzić najważniejsze
codzienne potrzeby, zapłacić za
mieszkanie, mieć na niezbędne podręczniki
i książki. Młody Przyjemski
pracuje w tym okresie szaleńczo - mierzy "siły na zamiary". Studia na
dwóch wydziałach
wypełnione
:1iezmordowaną pracą na ukową, kilka godzin lekcji dziennie, a ponadto od najwcześniejszych
lat praca społeczna,
która w czasie studiów uniwersytecKich przybrała już poważne rozmiary _
oto tryb życia Feliksa Przyjemskiego
w latach uniwersyteckich.
Nie potrafił on chłonąć wiedzy i rozwijać umysłu w izolacji od otoczenia, przeciwnie, silnie rozwinięty instynkt społeczny zbliżał go do ludzi, kazał mu
dzielić się z nimi nabytymi umiejętnościami
i doświadczeniami.
Przy jemski był duszą licznych organizacji
studenckich
o charakterze
naukowym,
ponadto członkiem Czytelni Akademickiej,
której celem było gruntowne
pogłębianie
wiedzy swoich członków. Pisze wiele referatów
i artykułów,
odczytywanych
i dyskutowanych
na zebra:liach Czytelni i swoim niestygnącym i niezmożonym
entuzjazmem
pociąga za sobą innych. Prowadzi
życie wypełnione po brzegi wytężoną pracą, ale daje mu to ogromne zadowolenie, a dałoby i pełnię szczęścia, gdyby nie smutna rzeczywistość,
która wkrótce każe mu pożegnać się z myślą o pracy naukowej.
Brak
etatu na uniwersytecie,
kO:lieczność pomagania
rodzinie, zmuszają
tak
świetnie zapowiadającego
się filologa do podjęcia pracy zarobkowej, odsuwającej go na długo, a może na zawsze od uczelni.
Feliks Przyjemski
w drugim etapie swojego życia poświęca się pracy
nauczycielskiej
- najpierw
we Lwowie, potem w Przemyślu.
Wykłada
w gimnazjach język polski, łacinę i grekę i okazuje się, że jest urodzonym
pedagogiem, ma wspa:1iałe podejście do młodzieży, potrafi zaskarbić sobie
jej zaufanie i ostatecznie zdobywa ją całkowicie zawsze równym i pogodnym usposobieniem,
łagodnością, taktem, wyrozumiałością
i opanowaniem
i ogromnym optymizmem życiowym.
Lata 1910-1920
zajmuje Feliksowi Przyjemskiemu
praca
i społeczno-kulturalna.
W owym czasie istniało w Przemyślu
r.ych z sobą organizacyj
i towarzystw
społecznych. Wielką
pedagogiczna
wiele skłócozasługą prof.
Przyjemskiego
było doprowadzenie
po kilku latach pracy do fuzji owych
organizacji pod wspólnym zarządem, przy czym jednomyślnie zostaje obrany przewodniczącym
Zjednoczenia Towarzystw Polskich. Feliks Przyjemski
był również jednym z założycieli Muzeum Przemyskiego
i przez cały czas
pobytu w Przemyślu dbał i starał się usilnie o dalszy rozwój świeżo założonej placówki kultralnej.
Prof. Przyjemski
zajmuje się w czasie przemyskiego dziesięciolecia
również publicystyką.
Redaguje periodyk kulturabo-społeczny
pt. "Ziemia Przemyska",
w którym publikuje wiele artykułów, poza tym dużo pisze i publikuje
w ogólnej prasie krajowej.
Na
łamach prasy, w szkole, na mównicy w czasie zebrań, gdzie tylko się
da - walczy z ciemnotą i zacofaniem, domaga się oświaty i kultury, nauki
i dobrych, a tanich książek dla robotników i dla wsi.
Rozpoczętą pracę zostawia Feliks Przyjemski młodszym następcom, gdy
wezwany przez mbistra
obejmuje na świeżo odzyskanych
ziemiach, na
Pomorzu stanowisko kuratora
szkół średnich w Toruniu.
Po zorganizowaniu
pracy w Toru:liu
prof. Przyjemski
zostaje
w 1926 r. przeniesiony
do Krakowa
na stanowisko
naczelnika
wydziału
szkół średnich. Mimo, że praca organizacyjna
w szkolnictwie zabiera mu
wiele czasu, Feliks Przyjemski prag:lie jak dawniej być w bliższym kontakcie z młodzieżą. Z ramienia kuratorium
zostaje więc opiekunem harcerstwa, a owo urzędowe opiekuństwo rychło przeradza się w obopólną przyjażń młodzieży z profesorem. Organizuje wspólne wycieczki krajoznawcze,
w czasie których przemierzają
wzdłuż i wszerz całą niemal Polskę, zachwycając się zabytkami miast i miasteczek oraz krajobrazem
i folklorem
wsi polskiej. Zamiłowanie ludoznawcze, rozbudzone w czasie studiów nad
epoką polskiego romantyzmu,
kO:ltynuowane
przez długie lata pozostało
Feliksowi Przyjemskiemu
do końca jego dni. Jeszcze w ostatnich latach
życia urządzał piesze wędrówki wakacyjne
od wsi do wsi - w poszukiwaniu ginącego folkloru. (Część zapisków i materiałów posiada archiwum
Krakowskiego
Oddziału PTL - większa część jednakże zginęła).
Długoletnie
Przyjemskiego
i bardzo bliskie kontakty z młodzieżą skłoniły prof. Feliksa
do napisa:lia pracy pt. O polski system wychowawczy.
W 1930 r., wszedłszy w konflikt z ministrem, Feliks Przyjemski zgłasza
dymisję i przechodzi na emeryturę.
Nie potrafi jednak długo bezczY:1.nie
siedzieć. W nie długim czasie prowadzi prywatne
seminarium
nauczycielskie, a po latach, z jego szkoły wychodzą pierwsi świetnie przygotowa:li
do zawodu pedagodzy. W czasie okupacji prof. Przyjemski
z całym zapałem prowadził tajne komplety w Krakowie i w okolicznych wsiach. Po
skończonej wojnie wykładał język polski w gimnazjum w Krakowie oraz
w liceum administracyjno-handlowym.
Po wojnie Feliks Przyjemski
został członkiem PTL,
warzystwa
jeżdził w tere:1. i kontynuował
swoje badania
32 "Lud"~ t. XLIV.
z ramienia
Tofolklorystyczne,
499
których wyniki referował
na zebraniach
Oddziału PTL oraz wygłaszał
je jako odczyty popularne w szkołach.
Jednocześnie prof. Przyjemski
stale interesował
się zagadnieniami
filozoficznymi i literackimi,
w związku z czym bywał stałym uczestnikiem
7.ebrań literackich odbywających
się w PAN-le. Tuż przed śmiercią napisał
dwie prace: O religii Słowian oraz Źródła podań o Kraku i smoku wawelskim.
Wszyscy, kt6rzy znali prof. Przyjemskiego,
glęboko i boleśnie
Jego przedwczesne odejście - ale pamiętać o Nim będą zawsze.
Irena
odczuli
Nizińska
nież wiele czasu i miejsca poświęcał zagadnieniu ochrony kultury ludowej,
(w swej pracy konserwatorskiej
ratując od zagłady architekturę
drewnianą), pracy popularno-:laukowej,
szeroko prowadzonej
w ciągu wielu lat
akcji odczytowej i na łamach redagowanego
przez siebie tygodnika "Ziemia Przemyska", w pracy nauczycielskiej
był bowiem wykładowcą w Szkole
Budownictwa
w Jarosławiu.
Inż. Osiński należał od swej młodości do socjalistycznych
ugrupowań
młodzieżowych, tam zaprawiał się w służbie społecznej i do końca życia
pozostał wierny młodzieńczym ideałom, składając owoc swej pracy i wysiłek całego życia Muzeum w Przemyślu
- w darze społeczeństwu
ukocha:lego rodzinnego miasta.
Krzysztof
INZYNIER
KAZIMIERZ
MARIA OSIŃSKI
W dniu 4 lutego 1956 r. zmarł w Przemyślu w wieku 72 lat inż. architekt
Kazimierz Maria Osiński, założyciel (1909) i długoletni kustosz Muzeum
Ziemi Przemyskiej w Przemyślu. Zmarły był niestruclzo:lym pracownikiem
na niwie społecznej i położył niespożyte zasługi w dziedzinie ochrony zabytków dawnej kultury i dziejów Przemyśla i okolicy. Z jego inicjatywy,
za jego zachętą i przykładem powstawały inne regionabe
muzea w Sanoku, Jarosławiu
i Rzeszowie. Inżynier Osiński, jako jeden z członków założycieli Towarzystwa
Przyjaciół
Nauk w Przemyślu
w r. 1909, oddając
nowo założonej instytucji
swą cenną bibliotekę
rodzbną
położył w ten
sposób podwaliny pod późniejszą pracę naukową i wydawniczą tej naukowej placówki w Przemyślu.
Aż po drugą wojnę światową jako członek
zarządu i dyrekcji T. P. N. w Przemyślu, pracował ;lad wydaniem siedmiu
Roczników Przemyskich,
zawierających
prace monograficz:le
poświęcone
ziemi przemyskiej
oraz obszerne sprawozdania
zarządu z wielostronnej
działalności Towarzystwa.
W roczniku III drukował swą pracę pt. WykopaLisko
w Budach.
Łańcuckich
z epoki
młodszego
okresu
cesarstwa
r.::ym-
("Rocznik Przemyski, t. 3, Przemyśl, 1922). Należał do wielu towarzystw naukowych, popularno-naukowych,
do różnych związków i był niestrudzonym pracownikiem
na niwie społecznej; nie ma instytucji, czasopi!!ma czy placówki kulturalnej
Polski południowej, w której :lie przewijałoby
się nazwisko
inż. Osińskiego,
zawsze czynnego
i ofiarnego,
czy to
Związek Muzeów w Polsce, czy urzędy konserwatorskie,
czy prasa codzienna lub okresowa - wszędzie figuruje imię tego nad wyraz zasłużonego działacza kulturalnego.
Inż. Osiński, jako członek Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego,
położył też duże zasługi dla polskiej etnografii przez zgromadzenie
i zabezpiecze:lie licznych zabytków
kultury
ludowej
dorzecza średniego biegu
Sanu i stworzenie działu etnograficznego
w Muzeum w Przemyślu. Rówskiego
32'
Wolski
501
Irena
BADANIA
NAD KULTURĄ
PODHALA
W LATACH
Nizińska
1951-1956;
Podhale, ze względu na specyficzną odrębność kultury ludowej, głównie dla bogatej sztuki i folkloru, od dawna, szczególnie zaś od czasów
Chałubińskiego
było terenem licznych eksploracji badaczy różnych dyscyplin naukowych. Lata wojen:le i okupacja przerwały już rozpoczęte prace
i uniemożliwiły zainicjowanie
nowych poszukiwań. Dopiero po zakończeniu wojny Pohale, podobnie jak i inne regiony Polski, staje się znów
przedmiotem
ożywionych badań. Niniejsze sprawozdanie
obejmuje prace,
które prowadzone były w latach 1951--19562•
W powojennych
badaniach :la Podhalu reprezentowane
były prawie
wszystkie naukowe i specjalistyczne
instytucje zajmujące się kulturą ludową, a ponadto brali w nich udział badacze indywidualni.
Kontynuowali
swoje przedwoje:lne
badania wytrawni
naukowcy,
znawcy i miłośnicy
Podhala, a obok nich przystępowały
do pracy młode, o dużych ambicjach
zespoły, pragnące rozwiązania
nie rozszyfrowanych
problemów, zgłębienia
nie ruszanych dotąd przez poprzedników zagadnień.
Perma:lentne
prace na Podhalu prowadziło przede wszystkim Muzeum
Tatrzańskie w Zakopanem, jako gospodarz terenu oraz jako ośrodek specjalnie do tego celu powołany. Praca naukowa w Muzeum Tatrzańskim,
podobnie zresztą jak i w innych muzeach, toczyła się dwoma nurtami.
1 Referat
wygłoszony w dniu 28. IX. 1956 r. na Sesji Podhalańskiej
P.T.L.
w Zakopanem.
2 Materiały
do sprawozdania
zbierałam
drogą ankiet rozsyłanych
do
różnych instytucji oraz indywidualnych
badaczy, a także przez bezpośredni
kontakt z takimi instytucjami
naukowymi i ośrodkami badawczymi, które
prowadziły na Podhalu dłuższe i na większą skalę zakrojone badania. Metoda ankietowa dała tylko częściowe wY:liki. Większość interpelowanych
ośrodków il badaczy indywidualnych
nie nadesłała odpowiedzi. Zdaję sobie
sprawę z tego, że przegląd prac badawczych prowadzonych
na Podhalu
jest niekompletny,
że posiada liczne luki, a ponadto szereg dysproporcji
faktograficznych,
spowodowanych niejednolitym materiałem; stąd np. przebieg prac terenowych
oraz wyniki niektórych
eksploratorów,
aczkolwiek
niezwykle nieraz ważne i interesujące, na skutek skąpego materiału informacyjnego kwituję kilkoma zdaniami, to Z:lÓW w wypadkach, gdy dysponuję nawet bardzo bogatym i szczegółowym materiałem, nie mogę go wykorzystać w pełni ze względu na szczupłe ramy, w których winien zmieścić
się krótki referat sprawozdawczy.
Pierwszy z nich zajmował się akcją chronienia
i konserwacji
zabytków
kultury ludowej, drugi nurt obejmował popularyzację
regionalnej kultury
poprzez urządzanie stałych i okresowych wystaw, konkursów itp. W 1951 r.
pracownicy Muzeum Tatrzańskiego
wzięli czynny udział w przygotowaniu
wystawy sztuki podhalańskiej
w Zakopanem
organizowaną
przez Ministerstwo Kultury
i Sztuki. Wystawa była wynikiem konkursu
na haft
i rzeźbę, który przyniósł nieoczekiwanie
dobre rezultaty i pozwolił osiągnąć poważne cele artystyczne
i społeczne. Tego samego roku pracownik
Muzeum Helena Roj-Kozłowska
kierowała
krótkoterminowymi
kursall1[
w kilku miejscowościach
powiatu nowotarskiego,
jak np. Szlembark, Maniowy, Dębno, mający na celu zaznajomie:lie
młodzieży góralskiej z zapomnianą już techniką malowania na szkle.
Przejdźmy z kolei do problematyki
interesującej
pracowników Muzeum
Tatrzańskiego
oraz wY:lików badań terenowych przeprowadzanych
w omawianym okresie na Podhalu. Dyrektor Muzeum prof. dr Juliusz Z b o r o wg k i
pracuje nad wieloma zagadnieniami.
Głównym tematem jego' pracy
jest Historia poznawania
Podhala,
badań krajoznawczych
i etnograficznych. Materiały
do powyższej pracy ,na które składają się stare rękopisy
i druki, zaczął profesor Zborowski gromadzić jeszcze przed wojną, obecnie
zaś znajdują się w stadium opracowywania.
Podobnie zaawansowana
jest
druga praca, pisana równolegle do wyżej wymienio:Jej, która nosi tytuł:
Podania o Tatrach"
Szwedach i najezdnikach
na Góralszczyznę.
Ostatni
temat frapuje autora od bardzo dawna, gdyż już w 1911 r., rozpoczął gromadzenie materiałów,
w oparciu o zbioryarchiwabe.
oraz liczne i długotrwałe badania terenowe. Ponadto w opracowywaniu
znajdują się Dzieje
Muzeum Tatrzańskiego
oraz Dzieje Sekcji Ludoznawczej
Towarzystwa
Tatrza7iskiego w latach 1911-1914. W chwili obecnej Dyrektor Muzeum Tatrzańskiego
oddaje do druku Onomastica, nazwiska osobowe na Podhalu
opracowane :la podstawie spisu ludności z 1910 r.
Mgr Edyta S t a rek, b. kustosz działu etnograficznego Muzeum Tatrzańskiego, dotąd zajmowała się strojem Spisza i Orawy, co nie wchodzi w zakres naszego sprawozdania
obejmującego
tylko teren Podhala. Poza strojem ludowym Edyta Starek opracowuje
przetwórstwo
lnu i wełny. Od
1953 r. gromadzi materiały terenowe z całego powiatu nowotarskiego, dotyczące wzmiankowa:1ego tematu. Poza tym przewidziane
są badania dla
celów porównawczych
na terenie Sądecczyzny
i Pogórza', graniczącego
z Podhalem
od północy. Szczególną uwagę poświęca autorka dynamice
rozwoju narzędzi i związanej z nimi zmia:lie w procesach technologicznych
przetwórstwa
lnu i wełny, zmianie, widocznej również w rodzajach tkanin.
Mgr Wanda J o s t o w a w latach poprzedzających
omawianyokres,
a mia:lowicie w r. 1949 i 1950, pracowała nad zagadnieniem pożywienia na
Podhalu, rezultatem
zaś prowadzonych
w tym czasie badań był artykuł,
503
502
który ukazał się w Ludzie 1. W ostatnim roLl sprawozdawczym
mgr Jostowa opracowała na podstawie dawniejszych
badań artykuł pod redakcją
prof. Antoniewicza, o pasterstwie
pt. Pożywienie
pasterzy
podhalańskich.
Autorka
zredagowała
specjalny kwestionariusz,
którym posługiwała
się
w czasie badań i na podstawie którego opracowała zebrane materiały.
W latach 1953-1955 mgr Jostowa gromadziła materiały oparte o żródła
archiwalne
i terenowe
do zagad:lienia
emigracji
zarobkowej
na W ęgry i do Polski, tj. na niziny b. Galicji i do b. Kongresówki.
Autorkę
interesuje wyłącznie emigracja sezonowa z terenu Podhala, mieszczącego
się w dzisiejszych granicach powiatu nowotarskiego.
Głów;1ym problemem
pracy Wandy Jostowej jest przegląd wszelkich zajęć rolniczych i pozarolniczych, którymi zajmowali się podhalańscy emigranci. Do tej pory przeprowadzone zostały badania w kilku wsiach Skalnego Podhala, Jak np.
Ciche, Zubsuche, Witów, Zakopane,
Murzasichle.
Rezultatem
dotychczasowych poszukiwań są dwa artykuły, które ukazały się w "Wierchach".
Jesienią 1956 r. rozpoczęła W. Jostowa wspólnie z mgr Mirosławem Michałowskim badania nad gospodarką na torfowiskach nowotarskich i orawskich. Obszerny program prac badawczych zakrojony
jest na kilka lat.
Na razie gromadzono materiał
tylko w czasie jednodniowych
wypadów
z terenu właściwego Podhala, projektowa:ly
jest dłuższy pobyt na Orawie.
W roku bieżącym przystąpiła
do opracowywania
tematu hutnictwa i górnictwa tatrzańskiego. Praca prowadzona będzie zespołowo, zaś W. Jostowa
zajmie się zbadaniem systuacji robotników w górnictwie i hutnictwie, Podhala. W projekcie na przyszłość przewiduje
się rozszerzenie tematu tak,
aby obejmował on całą strukturę społecZ:1o-ekonomiczną górnictwa i hutnictwa tatrzańskiego.
Praca powyższa opierać się będzie wyłącznie na
źródłach archiwalnych. Do tej pory przebadano archiwum w Kórniku. Material dotyczący zagadnienia
jest skąpy i fragmentaryczny,
toteż publikacja musi się ograniczyć wyłącz:1ie do uporządkowanych
materiałów. Termin ukończenia pracy nie został jeszcze ustalony.
Mgr Maria S r e d n i a w a rozpoczęła w tym roku gromadzić materiał
do pracy Drzeworyty
ludowe w zbiorach Muzem Tatrzańskiego.
Komisja Opieki nad Zabytkami
przy PTTK organizuje
też wystawę
w D\vorku Moniaków w Zubrzycy na Orawie. W związku z tym zespół
pracow:lików Muzeum Tatrzańskiego gromadzi eksponaty i materiał opisowy do wyposaże:lia chaty orawskiej w XIX w. Pracownicy Muzeum projektują wykorzystanie
zebranych informacji w publikacji pomyślanej jako
materiały do monografii Orawy.
Po Muzeum Tatrzańskim
najdłużej chyba i najtrwalej
związany jest
z regionem Podhala prof. dr Kazimierz D o b r o w o l s k i, którego prace
3 W. J o s t o w a, Tradycyjne
1954, s. 703-727.
pożywienie
ludności
Podhala,
"Lud", t. 41:
zdobyły naczelną pozycję pośród etnograficz:1ego dorobku. Począwszy od
1910 r. profesor Dobrowolski prowadził terenowe i archiwalne badania na
Podhalu (w Miętustwie), kontynuowane
w dalszym ciągu w interesującym
nas okresie sprawozdawczym.
Początkowo zajmował się migracjami
wołoskimi, potem historią osad:lictwa na Podhalu oraz zagadnieniami
z zakresu teorii kultury (problem zderzenia dwóch kultur, rolniczej i pasterskiej). Autor niezwykle cennych prac, o których jeszcze będzie mowa, prowadził badania historyczne na szerokim tle porównawczym, dążąc do uzyskania syntezy zagadnie:lia
teorii rozwoju społeczeństw.
Badania prowadzone na terenie Podhala w latach 195'1-1955 przez zespół pracowników
Zakładu Etnografii Ogólnej pod kierownictwem
prof. Dobrowolskiego stanowią dalszy ciąg badań prowadzonych
przez :liego w latach przedwojennych, dlatego też nie sposób traktować je w oderwaniu. W sprawozdaniu
tym wydaje się celowe nie tylko nawiązanie do dawniejszych badań, lecz
również przypomnie:lie
ich wyników oraz powtórzenie tytułów niektórych o
publikacji znanych szeroko w świecie etnograficznym.
W 1951 r. Zakład Etnografii Ogólnej umieścił w swoim planie badawczym: Dzieje kultury
polskiej
ludności rolniczej
i pasterskiej
w Karpatach
Zachodnich
w formacji
feudalnej,
kapitalistycznej
i socjalistycznej.
W ramach tego zagadnienia
prowadzono
badania nad monografią wsi pasterskiej. wołoskiego pochodzenia, lokowanej w 1416 r. Już pierwsze poszukiwania prof. Dobrowolskiego przeprowadzone
w 1931 r. pozwoliły stwierdzić, że zachowały się jeszcze na jej tere:lie liczne relikty rumuń.sko-bałkańskie. W 1951 r. przeprowadzono
w Ochotnicy dłuższe badania stacjonarne przy współudziale większej grupy etnografów i przedstawicieli
innych dyscyplin naukowych. Udział w pracach terenowych wzięli wówczas
między i:mymi: doc. dr Anna Kutrzeba-Pojnarowa,
dr Danuta Dobrowolska,
dr Chechówna, dr Adam Sarapata, dr Witold Truszkowski, mgr Władysław
Kwaśniewicz, mgr Zdzisław Szewczyk, mgr Edward Pietraszek oraz szereg
innych badaczy. Przedmiot badań ochotnickich stanowiła przede wszystkim
kultura materialna
i społeczna (prawo pasterskie), ponadto wiele zagadnień z innych działów kultury.
W 1951 r. Kazimierz
D o b l' o W o l s k i przedstawił
:la posiedzeniu
Polskiej Akademii Umiejętności pracę pt. Studia nad pochodzeniem
ludności pasterskiej
w Karpatach
Zachodnich,
napisaną na podstawie materiałów zebranych z całego Podhala z Ochotnicą i Beskidów.
W 1952 roku
doc. dr K u t l' Z e b a - P o j :1a l' o w a oraz doc. dr
Andrzej Wal i g Ó l' S k i kierują licznym zespołem studentów na terenie
Czorsztyna i jego zaplecza. Równocześnie prof. D o b r o w o l s k i prowadzi
przy współudziale m. in. mgr mgr: Bittnerówny,
Myrcikówny i Kaleciaka
badania w Miętustwie,
rodowej
osadzie
sołtysiej.
Pierwszą
kwerendę
archiwalną dotyczącą 'Miętustwa oraz pierwsze badania w tej miejscowości
rozpoczął Kazimierz Dobrowolski
w 1920 r. i od tego czasu począwszy.
504
prowadził systematycznie
prace terenowe uzyskując
w rezultacie
dwadzieścia kilka przekrojów
chronologicwych,
których liczba stale się powiększa. Pierwsze
wyniki badań
terenowych
zostały zreferowa:1e
już
w 1923 r. na posiedzeniu Polskiej Akademii Umiejętn(lści. Identyczne badania, dotyczące problemu związków rodowych prowadzone były równolegle do poprzednio
opisanych,
w drugiej osadzie sołtysiej, w Małym
eichem.
Poza wybra:1ymi wsiami, w których przeprowadzono
dłuższe lub krótsze
badania stacjonarne,
prowadzone również poszukiwania na szerszym terytorium, wybiegającym
nieraz daleko poza wytypowaną
wieś. Oprócz gromadzenia materiałów
systemem
badań terenowych
prowadzono
również
poszukiwania
ankietowe,
które dały dobre rezultaty.
Indagowana
była
w pierwszym rzędzie młodzież szkolna, a ponadto tzw. eksperci społeczni.
Drugim głównym tematem poza Studiami
nad pochodzeniem
ludności
pasterskiej
w Karpatach
Zachodnich,
nad którymi pracuje prof. D o b r ow o l s k i jest Żywe prawo pasterskie
i Dawne prawo pasterskie. Autor
przygotował do druku pracę pt. Księga sądu prawa wołoskiego w zamku
żywieckim
z lat 1681-1773. Kwestie prawno-ustrojowe
dotyczące podstaw
organizacji wsi podhalańskiej
od dawna interesują Kazimierza Dobrowolskiego, czego dowodem jest praca wydana w 1935 r. Najstarsze osadnictwo
Podhala, w której jeden rozdział traktuje
o systemie gru:ltowym wsi podhalańskiej.
W związku z pracami prof. Dobrowolskiego poświęconymi problematyce
podhalańskiej
należy jeszcze dodać, iż pracuje on również nad zagadnieniem kultu drzew, ze szczególnym uwzględnieniem
kultu "świętego smreka" - jak to określiły teksty z XVIII w.
Długoletnia praca :1a Podhalu i bogaty jej plon przypada w udziale
prof. dr Włodzimierzowi
A n t o n i e w i c z o w i, który w okresie powojennym, na czele zespołu składającego się z pracowników różnych instytucji i dyscyplin naukowych
z wielu ośrodków badawczych w kraju przystąpił do opracowania
budow:1ictwa pasterskiego.
W wyniku ostatnich,
tj. powojennych badań powstał projekt napisania zbiorowej pracy monograficznej omawiającej zagadnienie pasterstwa
z punktu widzenia różnych
dziedzi:1 wiedzy. Ponieważ
praca
osiągnęła
rozmiary
monumentalnego
dzieła i doczekała się specjalnego sprawozdania,
a poza tym ukaże się już
wkrótce w druku, ograniczę się tylko do zasygnalizowania
jej.
Bogactwo sztuki ludowej i folkloru Podhala od dawna zwracało na
siebie uwagę badaczy, nic więc dziwnego, że w Jatach powojennych przystąpiono i:1tensywnie do prac badawczych
mających
na celu właściwe
<-pracowanie metodologiczne problematyki
związanej z tym niezwykle rozbudowanYffi działem kultury ludowej.
Prace te podjął Państwowy Instytut Sztuki w Warszawie (Sekcja Muzyki Ludowej, Pracownia
Badania
Tekstów Ludowych)
i w Krakowie
505
(Sekcja Badania Plastyki Ludowej). Przegląd prac badawczych i osiągnięć
Państwowego
Instytutu
Sztuki rozpoczniemy od krakowskiej
siedziby Instytutu, jako terenowo bliższej badanemu regionowi.
Sekcja Badania plastyki ludowej Państwowego
Instytutu
Sztuki pod
kierow:1ictwem profesora dra Romana R e i n f u s s a rozpoczęła badania
na Podhalu już w 1947 r. Początkowo miały one charakter
pe:letracyjny
i prowadzone były wyłącznie przez plastyków, w następnym jednak stadium przez plastyków i etnografów. Pracami badawczymi
zostało objęte
Podhale wraz ze Spiszem i Orawą. Przedmiotem
badań prowadzonych
w latach 1947-1953 było głównie meblarstwo, hafty na ubra:1iach męskich
(parzenice góralskie) oraz zdobnictwo metalu a więc artystyczne
kowalstwo.
W 195'4 r. rozpoczęto systematyczne
badania mając na celu rejestrację
żywych twórców ludowych i ośrodków ludowego rzemiosła artystycznego.
W zakres prac weszła również architektura
ludowa, nie uwzględnio:la
w pierwszej, rejestracyjnej
fazie prac terenowych.
W wyniku dotychczasowych
badań zgromadzono
obfity materiał ilustracyjny i opisowy dotyczący skrzyń malowanych, rzeżbionych sprzętów
domowych, kolorowych haftów (parzenic), zdobnictwa w metalu (okucia
na wozach, dekoracyjne okucia występujące w detalach architektonicznych),
a także spinek góralskich. Wykonano wiele rysunków,
szkiców, planów
architektonicznych,
a ponadto
zarejestrowano
ośrodki garncarskie
na
Podhalu 4. Bada:lia prowadzone
były według kwestionariuszy
opracowywanych przez zespół pracowników
Sekcji. Dokumentację
rysunkową, fotograficzną, a od 1950 r. również opisową przeprowadzali
pracownicy zespołu
w trakcie indywidualnych
wyjazdów w teren. Badania zespołowe w dużej
grupie, takie jakich obec:1ie dokonuje Sekcja Badania Plastyki Ludowej
co roku w innym regionie Polski, na Podhalu nie były prowadzone.
Poza badaniami
terenowymi
Sekcja Badania Plastyki Ludowej Państwowego Instytutu
Sztuki w Krakowie prowadziła systematyczną
dokumentację wystaw oraz częściową dokume:1tację zabytków sztuki ludowej
w muzeach
Krakowa i Zakopanego.
Zebrane
materiały
opublikowano
"IV
"Polskiej
Sztuce Ludowej"
oraz w innych
pracach
o charakterze
syntetycznym,
jak np. Romana R e i n f u s s a Skrzyn-ie ludowe, Garncarstwo ludowe,
Ludowe
druki
na płótnie
oraz przygotowywane
aktualnie
do druku Polskie meblarstwo
ludowe.
W 1950 1'. Sekcja Muzyki Ludowej oraz Pracownia
Badania Tekstów
Ludowych Państwowego
Instytutu
Sztuki w Warszawie rozpoczęła pod
• Liczbowo wY:liki prac Sekcji Badania Plastyki
Ludowej obejmują
a) rysunki mebli - 397, stroju - 178. budownictwa - 284, metalu - 220.
spinek - 325, różnych przedmiotów - 81; b) opisy (wywiady) dotyczące
mebli i zdobnictwa, a micmowicie: wnętrz - 152, stroju - 175, metalu - 78.
ceramiki - 37, różnych przedmiotów - 194.
506
kierownictwem
Mariana
S o b i e s k i e g o akcję •.bierania folkloru muzycznego na terenie całej Polski (z wyjątkiem Ziem Zachodnich). W tym
czasie utworzo:lO w miastach wojewódzkich ekipy, w skład których weszli
przede wszystkim studenci muzykologii, a kierownictwo
powierzono pracownikom naukowym.
Ekipa krakowska
pod kierownictwem
dra P o źn i a k a miała za zadanie przebadanie
części Ziemi Krakowskiej
po Kielecczyznę na pół:1ocy, z Podhalem włącznie na południu. W skład ekipy
dra Poźniaka weszli studenci muzykologii U. J., a ponadto, w ramach Państwowego Instytutu Sztuki pracowali ówcześnie na Podhalu indywidualni
badacze, specjaliści w dziedzinie folkloru muzycz:lego, jak mgr Włodzimierz Kotoński i inni. Początkowo badania nosily charakter inwentaryzacyjny. Zespół krakowski pracował na podstawie instrukcji wydanej przez
Jadwigę i Maria:1a Sobieskich. Instrukcja
przeznaczona była dla badaczy,
którzy na specjalnym
kursie osiągnęli już wyższy stopień teoretycznego
przygotowania
przed zetknięciem
się z terenem. W instrukcji
położono
nacisk na dwa aspekty pieśni ludowej: a) jej funkcję społeczną (na przykład związek pieśni obrzędowych z życiem) oraz b) funkcję artystyczną,
na ściśle muzyczny związek pieśni z jej wykonawcą.
W związku z tym
szeroko rozbudowano
zakres pytań dotyczących charakterystyki
muzycznej i tradycji wykonawcy, co miało na celu zbieranie konkretnych
danych
do lokalizacji pieśni. W zakres pracy ekipy krakowskiej
wchodziło również zbieranie materiałów
dotyczących tradycyjnych'
i aktualnie
używanych instrumentów
muzycznych
oraz informacji
o kapelach
ludowych.
Praca tere:lOwa odbywała się dwufazowo. W pierwszym etapie na wieś
ruszała grupa szperaczy, która zbierała informacje co do ogólnych wiadomości o wsi, wyszukiwała
ludzi o odpowiednim poziomie muzycznym, dokonywała muzycznych zapisów ze słuchu oraz notowała teksty. Tym sposobem uzyskiwano cały repertuar wykonawcy, który zapisany w odpowiednio zredagowanym
protokole pisanym według jednolitego schematu, przechodził w ręce kierownika
ekipy, ten zaś z kolei przeprowadzał
selekcję
i segregowa:lie
materiału w zależności od jego wartości
merytorycznej
i formalnej.
Następnym
etapem pracy było nagrywanie
przygotowanego
materiału
:la taśmy magnetofonowe
dokonywane
pod kierunkiem
i nadzorem profesora Sobieskiego, który w asyście zbieracza jeździł wozem radiowym po terenie. Zebrany w postaci dokumentacji
opisowej oraz nagranych taśm materiał muzyczny odsyłano do Warszawy, gdzie następowała trzecia faza pracy, polegająca na doprowadzeniu
materiału do takiej
postaci, aby można go złożyć w archiwum. W tym celu należało opracować ostateczny protokół oraz przetranskrybować
nagrany na taśmach materiał na specjalne karty archiwalne.
Dotychczasowe badania terenowe miały na celu w głównej mierze zasilenie archiwum,
które imponuje zarówno ilością, liczy bowiem 20000
pieśni, jak i stanem, w jakim się znajduje. Każda pieśń zaopatrzona jest
507
w dokumentację,
na którą składają się: metryczka, trzy protokoły, taśma
oraz tra:lskrypcja
nagrania.
Niezależnie od badań o charakterze
rejestracyjnym
Jadwiga i Marian
S o b i e s c y prowadzili badania problemowe w Pieninach, których rezultatem była praca O wielogłosie,
czyli tzw. diafonii
pienińskiej,
publikowana w "Muzyce", w 1952 r.5
Łącznie w okresie sprawozdawczym
nagra:lo na Podhalu 192 taśmy, co
licząc średnio dwadzieścia i kilka pieśni na 1 taśmę daje około 4000 pieśni.
Pierwsze lata powojenne nie miały wśród muzykologów specjalistów
tej trudnej problematyki
podhalańskiej.
Co prawda prof. Adolf C h y b i ńs k i przez wiele lat pracował nad muzyką Pohala, ale materiałów swoich,
jako :lie odpowiadających
w pełni współczesnym wymaganiom nauki, nie
opublikował. Począwszy od 1947 r. Jadwiga i Marian Sobiescy publikują
artykuły i prace w periodykach i wydawnictwach
muzycznych 6 na temat
ludowej muzyki podhalańskiej.
Spośród młodszego pokolenia badaczy żywe
zainteresowanie
Podhalem wykazali i wykazują nadal mgr Kotoński (choreografia) i mgr Szurmiakówna
(muzyka ludowa).
Włodzimierz K o t o ń s k i brał udział w badaniach
muzykologicznych
Państwowego
Instytutu
Sztuki :la Podhalu, a ponadto prowadził badania
indywidualne
nad tańcem góralskim i zbójnickim. Badania prowadzone
były w trudnych
warunkach.
O posługiwaniu
się metodą filmową, tak
bardzo przydatną
i potrzebną przy opracowa:liach
choreograficznych
nie mogło być nawet mowy. Autor musiał się sam uczyć wszystkich kroków, a potem wykonywać niezliczone ilości rysunków. W 1956 r. ukazała
się Monografia
tańca zbójnickiego
i góralskiego,
jako rezultat kilkuletnich
badań podhalańskich.
Materiał muzyczny zebrany w latach 195'0-1953 przez ekipę krakowską
Państwowego
Instytutu
Sztuki, a potem uzupełniony
przez indywidualnych badaczy, został opracowany od strony tekstów przez Pracownię Bada:lia Tekstów Ludowych w Warszawie. W badaniach podhalańskich
i opracowaniach wzięli udział pracow:licy PI S-u, a mianowicie mgr mgr: Jan
Sadownik, Aurelia Mioduchowska,
Przyłuska-Jaworska
oraz Antoni Śledziewski.
5 Ilościowo
rezultat badań Sekcji Muzyki Ludowej Państwowego
Instytutu Sztuki obejmują
w Nowotarszczyźnie
następująco
ilość taśm:
1950 r. - 8, 1951 r. - 24, 1952 r. - 37, 1953 r. - 10 (synchro:licznie prowadzono badania w Sądeckim i Limanowskim), 1955 r. - 113 taśm (Uroczystości Sabałowe).
6 J. i M. S o b i e s c y,
Polska muzyka
ludowa,
"Materiały do studiów
i dyskusji", wyd. PIS, R1: 1951 nr 5; t e n ż e, Pieśń ludowa i jej problemy,
1947-1949 (szereg artykułów);
M. S o b i e s k i, Oblicze tonalne polskiej
muzyki
ludowej.
Studia
muzykologiczne,
t. I, 1953 wyd. PWM; t e n że,
Dorobek
w zakresie folkloru
w okresie dziesięciolecia,
"Materiały do studiów i dyskusji" R. 4: 1955 nr 3-~.
508
W 1954 r. w badaniach terenowych na Podhalu organizowanych
przez
PIS wzięli również udział pracownicy Zakładu Dialektologii PAN mgr mgr:
Horodyska,
Korzeniówna,
Łachówna,
Mocarska
oraz badacze Pracownl
Folklorystycznej
Instytutu Badań Literackich mgr mgr: Bokszczanin, Górski, Wojciechowski.
Do 1954 r. badaniami
objęte było Podhale wraz ze
Spiszem i Orawą, zaś po tym okresie zawężono badania do właściwego
Podhala.
Bada::lia terenowe
poprzedzone
zostały
studiami
odpowiednich materiałów
archiwal:1ych
PIS-u, drukowanych
zbiorów, artykułów
rozrzuconych w różnych czasopismach oraz rękopisów prywatnych
zbieraczy pieśni góralskich. Podręczna kartoteka sporządzona na podstawie wyciągów z wym. żródeł stanowiła podstawę do indagacji w terenie. W skład
kartoteki weszły m. in. rękopiśmienne
teksty prof. Doroszewskiego, zapiski mgr Ewy Kamińskiej
oraz materiały
dr Anny Kowalskiej-Lewickiej.
Rezultatem
kilkuletniej
działalności
badawczej
Pracowni
Badania
Tekstów Ludowych PIS-u stała się oddana już do druku praca zbiorowa
pod redakcją mgr Sadownika
nosząca tytuł: Pieśni Podhala.
Antologia.
A:ltologia pomyślana
jest jako wydawnictwo
o charakterze
popularnonaukowym. Pieśni podane są wiernie, z zachowaniem
wszelkich niekonsekwencji dzisiejszej gwary podhalańskiej,
a przetranskrybowane
według
zasad sformułowanych. przez dr Sobierajskiego i uzupełnionych przez prof.
Doroszewskiego.
Muzeum Etnograficzne
w Krakowie ma również swój udział w badaniu Podhala. Dyrektor Muzeum prof. dr Tadeusz S e w e r y n oraz mgr
Zdzisław S z e w c z y k' prowadzą badania nad techniką i wynalazczością
ludową na tere::lie Kielecczyzny, Krakowskiego
oraz Podhala. Celem specjalnych zainteresowań
obu badaczy stał się chłopski kombinat w Łopusznej, w którym siła wodna porusza młyn, heblarkę, tartak i prasę do wyciskania soku z owoców - wszystko to przy użyciu jednej wspólnej maszynerii. Badania kombiaatu prowadzone są od 1954 r. Badaczy interesuje
problematyka
związana ze zmianami
w technice oraz konstrukcji
maszyny, a także historia powstania i rozwoju kombinatu. Badania poparte
będą bogatym materiałem
ilustracyjnym
w postaci dokładnych rysu'1ków,
szkiców i fotografii.
Poza Łopuszańskim
kombinatem
T. Seweryn i Z. Szewczyk prowadzą
badania nad rzeźbą świecką m. in. i na terenie Podhala. Byłaby to kontynuacja prac już dawniej zai:licjowanych
przez prof. Seweryna i częściowo wykorzystanych
do publikacji o monumentalnej
rzeźbie świeckiej. Podhalańską
rzeźbą sakralną
zajmuje się prezes lubelskiego Oddziału PTL
dyr. Janusz
S w i e ż y. Badania
typu inwentaryzacyjnego,
obejmujące
Waksmu:ld i Nowy Targ rozpoczął on w 1955' r.
Sztuką ludową na Podhalu w zakresie haftu białego zajmuje się dr
Anna
K o wal s k a - L e w i c k'a.
Chociaż dr Lewicka zajmowała
się
haftem na marginesie głównych zainteresowań,
które dotyczą gospodarki
509
oraz pożywienia,
opracowanie
haftu osiągnęło spore rozmiary. Autorka
zajmuje się haftem :la płótnie, batyście, muślinie i tiulu, z pocz. XIX w.
W materiałowej
części pracy autorka przedstawia
zagadnienie
techniki
hafciarskiej,
układ motywów zdobniczych oraz przegląd zdobionych ubiorów. Dużo uwagi poświęca dr A. Kowalska-Lewicka
osobie hafciarki, jej
uzdolnieniom
artystycznym
oraz umiejętnościom
zawodowym,
omawia
także sytuację gospodarczo-społeczną
w której hafciarka tworzy. W drugiej, syntetycznej części pracy autorka omawia historię haftu i dzieje jego
przeobrażeń pod wpływem impulsów pochodzących z miasta, a rozważa::lia
zamyka naświetleniem
tendencji rozwojowych haftu białego na wsi podhalańskiej. Praca oddana została do druku.
Zainteresowanie
Podhalem sygnalizuje prof. dr Maria Z n a m i e r o ws k a - P r li f f e r o w a, opracowuje ona Rybołówstwo
na Dunajcu
na podstawie bogatych zbiorów muzealnych.
Zakład Etnografii Uniwersytetu
Łódzkiego rozpoczął po wojnie pod kierownictwem
prof. dr Kazimiery Z a w i s t o w i c z - A d a m s k i e j prace
badawcze z zagadnień pomocy wzajemnej i współdziałania
gospodarczego
w kclturach ludowych. W ramach tej problematyki
przystąpiono do badania orga:1izacji zbiorowego wypasu wysokogórskiego
jako przykładu
gospodarczego współdziałania
ludności pasterskiej.
W pierwszej fazie przeprowadzono
badania zespołowe, kierowane przez
mgr Bronisławę K o p c z y ń s k ą - J a w o r s k ą na terenie wsi Ratułów,
w 1951 r. Głównym tematem badawczym całego zespołu była rola paster··
stwa w źyciu wsi. W dalszej fazie przystąpiono
do pogłębio::lych bada:'l
problemowych
na halach tatrzańskich.
Poszukiwaniami
objęto wszystkie
czynne w ciągu jednego sezonu wypasowego sz~łasy tatrzańskie.
Celem
tych badań było jak naj dokładniejsze
uchwycenie istniejącego aktuabie
w pasterstwie
stanu rzeczy. W wyniku wstępnych penetracji wytypowa::lo
charakterystyczne
ośrodki pasterskie,
w których koniecz::le byłoby prz'~prowadzenie dłuższych badań stacjonarnych.
Opracowanie materiałów zebranych przez Zakład Etnografii Uniwersytetu Łódzkiego kontynuowa:1e było od 1954 r. w ramach planu naukowobadawczego
przez mgr Bronisławę
KOPCZYllską-Jaworską,
pracownika
Zespołu Łódzkiego Instytutu
Historii Kultury Materialnej
PAN.
W wyniku badań prowadzonych od 1951 r. mgr Bronisława K o p c z y lis k a - J a w o r s k a przygotowała
do druku dwie prace, z których jedna
ukazała się w 1958 roku w Bibliotece Etnografii
Polskiej IHKM PAN,
druga zaś bE;dzie stanowiła część pracy zbiorowej redagowanej przez prof.
Antoniewicza. W pierwszej z wymienionych,
pt. Badania nad organizacjq
wypasu w pas~erstwie
wysokogórskim
na PodhaLu autorka zestawia opublikowany dotychczas dorobek z wynikami własnych badań. B. Jaworska
omawia specyfikę organizacji pasterstwa
tatrzańskiego
na tle porównawczym typów organizacji pasterskiej
na terenie Karpat polskich. W pracy
,
Ii
'I
i"
"
I!'
'ii
1:'
I
I
"
';
II,'
i,i,
:'1
l.;'
!
pt. Podstaw·y społeczno-gospodarcze
pasterstwa
tatrzańskiego
znajdujemy
całokształt
etnograficznych
problemów
związanych
z pasterstwem
ze
szczególnym uwzględnieniem
procesu produkcyjnego
i techniki wypasu.
Autorka omawia również wpływ pasterstwa
na życie wsi podhalańskiej.
Wiele zasługi n <l. polu naukowego poznawania
Podhala położyło Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, które w 1952 r. podjęło inicjatywę opracowania serii monografii
regionabych
ze szczególnym
uwzględnieniem
w nich podstaw gospodarczych. W związku z tym, w tym samym roku
podjęte zostały zespołowe badania na Podhalu pod naukowym nadzorem
prof. Kazimierza
M o s z y ń s k i e g o i bezpośrednim
kierownictwem
dr
An:1Y K o wal s k i e j - L e w i c k i e j. We wstępnym okresie prac ustawiono problematykę
badawczą, dokonano przeglądu podstawowej
literatury dotyczącej
regionu, zapoznano się ze zbiorami
muzealnymi
oraz
zorientowano
w archiwaliach.
Zostały opracowane
kwestio:J.ariusze oraz
wytyczono robocze granice badanego regionu. Głównym przedmiotem badań stały się podstawowe źródła trzymania ludności, a więc w pierwszym
rzędzie rolnictwo i hodowla, a także gospodarka pasterska,
:liezmiernle
charakterystyczna
dla regionu, ponadto jeszcze wiejska wytwórczość rzemieślnicza, typowa dla miejscowych stosunków.
Aczkolwiek punkt wyjścia stanowiły zagadnienia gospodarcze związane
z kulturą materiabą
regionu, starano się powiązać je szeroko z kwestiami
społecz:lymi, w których szczególny nacisk położono na organizację pracy
w obrębie rodziny i szerszej grupy społecznej. W związku z zagadnieniamI
gospodarczymi
zainteresowa:lo
się również zwyczajowym
i ustawowym
prawem własności. Do prac badawczych miały posłużyć własne kwestionariusze opracowane
do takich zagadnień jak pasterstwo,
rzemieślnicza
wytwórczość wiejska, pożywienie, transport
i komunikacja
oraz kwestie
społeczne.
Jeśli idzie o zasięg bada:lego terenu, w zasadzie objęte eksploracją
miało być Podhale w granicach przedrozbiorowego
starostwa nowotarskiego
z dzierżawą dębniańską włącznie, oraz z posiadłościami Cystersów na zachodzie. Badaniami objęty został okres - dostępny pamięci najstarszych
informatorów
lub jeszcze bardziej
żywy w tradycji,
a więc lata od
1870/1880 do 1953, w którym to roku zakończono poszukiwania terenowe',
W pierwszym etapie prac tere:lowych przeprowadzono
dwumiesięczne
badania stacjonarne
we wsi Ciche, a po 9 dni pracowano we wsiach:
Brzegi, Krauszów, Obidowa, miejscowościach typowych dla różnych partii
; W skJad ekspedycji podhalańskiej
Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego weszli następujący
ebografowie:
dr Anna Kowalska-Lewicka,
mgL"
Bronisława Kopczyńska-Jaworska,
mgr Anna Zambrz)cka,
mgr Irena Nizińska oraz mgr Zbigniew Gołąb (językoznawca).
Ponadto pomocniczo
i tylko okresowo współpracowało z ekipą pięciu etnagrafów i dwóch architektów.
regionu. W drugim etapie przeprowadzono
uzupełniające
badania w czasie
miesięcznej
wędrówki
na Podhalu, rezultatem
której było opracowa:lie
dalszych dziewięciu wsi: Kndrowa, Łopusznej, Leśnicy-Gronia.
Białki, Murzasichla, Bańskiej, Rogożnika, Kościeliska i Koniówki. Poza tym wytypowano ośrodki przeznaczone specjalnie do bada:1ia rzemieślniczej
wytwórczości wiejskiej, jak Nowa, Chochołów, Witów, Ratułów, Dzianisz i inne.
Przy opracowywaniu
korzystano z materiałów pochodzących z indywidualnych badań dr An:1Y Kowalskiej-Lewickiej,
dotyczących gospodarki
; pożywienia, prowadzonych
w latach 1950-1951 we wsi Kościelisko, Poronin, Dębno, Ludzimierz i Chochołów, oraz z wyników badań Zakładu
Etnografii
U. L., prowadzonych
w Ratułowie
i na· halach
tatrzańskich
w latach 1952-1954.
Cyfrowo wyniki badań tere:1owych, które trwały
od 1. III. 1952 do
31. VII. 1953 r. przedstawiają
się następująco: 8 Aczkolwiek wyniki badań
w zasadzie opracowywano zespołowo, to jednak uważano za celowe wyodrębnić pewne zagadnienia i przekazać do indywidualnego
opracowa:1ia poszczególnym członkom ekipy. I tak np.: rolnictwo opracowuje - dr A. Lewick,a, hodowlę - mgr B. Jaworska, wiejską wytwórczość rzemieślniczą mgr A. Zambrzycka.
Od 1954 r. członkowie ekipy, pracow:1icy Instytutu
Historii Kultury
Materialnej
PAN, opracowują materiały terenowe Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego w ramach zajęć zakładowych, ponieważ problematyka
podhalańska weszła w skład planu naukowo-badawczego
IHKM PAN.
Niezależnie od całości opracowań, które znajdują się w stadium I-szej
redakcji, część materiałów
została już wykorzystana
w licznych artykułach D.
8 381 wywiadów
łącznie 2515 stron maszY:1opisu obejmujących:
1354
pieśni, 112 rysunków, 883 zdjęcia fotograficzne,
28 zdjęć architektonicznych oraz pełne opracowania
językoznawcze ze wsi Ciche, Brzegi, Groń,
Dębno, Obidowa. Ponadto zebra:1o - głównie we wsi Ciche - pewnąi ilość
testamentów
i innych dokumentów, z których najstarsze
pochodzą z lat
1750-1752. Zebrano również korespondencję
górali podhalańskich
z emigracji z przełomu XIX/XX w.
9 Artykuły
powstałe na podstawie
materiałów
zespołu: Z. G o ł ą b,
O zróżnicowaniu
wewnętrznym
gwary
podhaLańskiej,
"Język
Polski",
R. 34, z. 2, s. 85-111; A. Kowalska-Lewicka,
Janos, rzeźbiarz
Ludowy z Dębna, "Polska Sztuka Ludowa", R. 8, s. 162-173; t e n ż e, W. J o st o w a, Tradycyjne
pożywienie
Ludności PodhaLa, [rec ...], "Kwartalnik
Historii Kultury Materialnej",
R. 4: 1956, z. 1, s. 152-155; t e n ż e, KUka
uwag o wędrówkach
zarobkowych
góraLi podhaLańskich,
"Kwartalnik
Historyczny", 1957 (w druku); t e n ż e, Haft biały na PodhaLu, "Polska Sztuka
Ludowa", 1957 nr 2 (w druku); t e n ż e, HandeL wiejski na Podhalu w drugiej połowie
XIX
i w początkach
XX wieku, "Kwartalnik
IHKM", 1957,
nr 2 (w druku);
t e n ż e, O zbójnickich
skarbach,
"Ziemia", 1957 nr 3,
s. 17-19; B. Kopczyńska-Jaworska,
Gospodarcze i społeczne podstawy
pasterstwa.
tatrzańskiego,
Biblioteka
Et:1ografii Polskiej:
nr 3
fi
512
Na zakończenie przeglądu prac podejmowa:1ych na Podhalu w latach
1951-1955 nadmienić należy, że dwie wsie podhalańskie - Obidowa i Murzasichle włączone zostały do sieci Polskiego Atlasu Etnograficznego prowadzonego przez prof. dra Józefa G a j k a. We wsiach tych przebadano
zagadnienia z zakresu rolnictwa, hodowli i budownictwa, a dotychczasowe
wyniki prac badawczych ukażą się w najbliższych zeszytach PAE.
(w druku)'
t e n ż e, Badania nad organizacją
wypasu w pasterstwie
wysokogórski'm
na Podhalu,
Pasterstwo
Tatr Podhala (w druku);
t e n ż e,
Hodowla w tradycyjnej
kulturze
Podhala, "Kwartalnik
IHKM", 1957 nr 2;
.\. Z a m b l' Z Y c k a, Stan badań nad rzemiosłem
ludowym
na Podhalu,
"Narod:1opisny Ustav Slovenskej
Akademie Vied" (w druku);
t e n ż e,
Organizacja
zbytu
wyrobów
rzemiosła
wiejskiego
na
Podhalu
w
latach
1870-1950, "Kwart. IHKM", 1957 nr 2 (w druku); t e n ż e, Fajczarstwo
na
Podhalu
Polska Sztuka Ludowa", 1956, s. 209-218; A. K o wal s k a L e w i c'k ~
Etnograficzne
badania
na
Podhalu,
"Wierchy",
1952,
s. 225-226.' t e n ż e Badania etnograficzne
na Podhalu,
"Wierchy", 1953,
s. 218-222: t e n ż e,' Sprawozdanie
z działalności
Oddziału
Krakowskiego
Polskiego
Towarzystwa
Ludoznawczego,
"Lud", t. 42: 1954, s. 1236-1245.
PROTOKOŁ Z XXXI WALNEGO ZGROMADZENIA
POLSKIEGO
TOWARZYSTWA
LUDOZNAWCZEGO
I KONFERENCJI
PODHALAŃSKIEJ
W ZAKOPANEM
(w dn. 26-29 września 1956 r.)
513
cinski, A. Lechnio, S. Świrko, B. Jaworska, R. Reinfuss, Z. Reinfussowa,
R. Ratyński, H. Gorczyńska, Z. Staszczakówna, A. Glapa, Cz. Stankiewicz,
A. Łyszczówna, J. Gajek, O. Gajkowa, W. Doroszewski, W. Pomianowska,
L. Malicki, T. Kulesza, Z. Szromba, M. Pietkiewicz, W. Diering, L. Buczek,
W. Medyracki, W. Szkulanowska, A. Dobrowolska, A. Iskierko, W. Strzemieniowa, H. Giecewicz, A. Klonowski, J. Ligęza, J. Lewicki, B. Bazielich,
J. Mierzejewska, Z. Biały, W. Gentil-Tippenhauer,
W. Antoniewicz, F. Wokroj, K. Jude:1ko, L. Szwengrub, L. Itman, Z. Szyfelbejn, A. Wanke, J. Szeligowska, Z. Czerwosz, A. Kojdecka, M. Rudnicka, L. Winogradzka, A. Matyniak, B. Jaworska, J. Leskiewicz, J. Kużniewski, W. Jostowa, A. Średniawa, J. Cybulska, B. Kuźmicz, J. Burszta, T. Kotula, B. Baranowski,
T. Zygler, A. Dobrowolska, W. Gawron, J. Dudkiewicz, D. Mikołajczyk,
T. Brzozowska, T. Seweryn, E. Frysiówna,
Z. Gracówna, B. Bazińska,
J. Podnowska, M. Godycki, M. Polakiewicz, J. Wojtowicz, W. Zwolińska,
A. Nasz, O. Mulkiewicz, W. Armon, T. Stasińska, M. Suboczowa, S. Badoń,
Z. Lesiński, B. Gawi:1, B. Garyga, B. Kowalec, J. Pawłowska, A. Szyfer,
W. Drozdowska, M. Ziemnowicz, W. Kolago, M. Prufferowa, B. Mocarska,
H. Horodyska, S. Nosek, M. Wolski, Z. Czasznicka, W. Kotoński, W. Zurawski, A. Waligórski, E. Starek, J. Zborowski, Z. Gołąb, J. Orynźyna,
W. Szafer, N. Paryski,
G. Morcinek, Cwirko-Godycki,
J. Pawlikowski,
W. Jostowa.
Program
26. IX. 1956 (środa)
OBECNI: dr J. Mjartan (Bratysława), doc. dr O. Nahodil (Praga), dr
J. Damborsky (Olomouc), prof. dr D. Krandzalov (Olomouc), asp. H. Laudova
(Praga), dr J. Pawelczik (Uherski Brod), dr J. KU:1Z (Brno), M. Hycko,
J. O:1drusz (Karwina), dr M. Chitimia (Rumunia) oraz członkowie M. Turczynowiczowa, J. Krzyżanowski,
J. Czekanowski,
R. Stopa, J. Pazdur,
W. Kraszewski, J. Kraszewska,
D. Antos, E. Frankowski
E. Pietraszek,
H. Bittnerówna, B. Kowalec, J. Przepiórkowska, M. Matuskówna, T. Karwicka, J. Petera, T. Rogalanka, Lipniarz, A. Oleszczuk, C. Jurkowski, S. Flizak,
J. Optołowicz, Z. Neymanowa, W. Drozdowski, J. Świeży, M. Halej. M. Woźniewski, A. Hamli:1g, M. Bredow, M. KukuIska, A. Zambrzycka, A. Kowalska-Lewicka, J. Dydowiczowa, B. Michalakówna, H. Świątkowska, E. Boczek, W. Jenosz, T. Myzyk, S. Blaszczyk, A. Szyperski, M. Wożówna, A. Górczyk, P. Kaleciak, D. Pukropp, L. Dubiel, S. Deptuszewski, Z. Jankowski,
H. Wesiński, S. Budoń, J. Klik, J. Herold, E. Jaworski, B. Matuszewska,
M. Meysnerówna,
M. Sobieski, Z. Stęszewska,
R. Kukier,
I. Nizińska,
W. Bieńkowski, B. Nowicka, A. Zwolak, H. Mikułowska, H. Szymczak,
T. Delimat, W. Kupiszewski, I. Iskrzycka, W. Gawron, J. Skrzekut, J. Plu-
godz. ID:
1. Otwarcie XXXI Walnego Zgromadzenia i Konferencji Podhalańskiej.
Powołanie
Prezydium.
Uchwalenie
porządku
obrad. Przemówienia.
2.
Odczyt inauguracyjny,
prof. dr J. Z b o l' o W s k i, Z historii
badań etnograficznych
na Podhalu.
3. Stan etnografickych
t a n.
godz. 16:
4. Kultura
Podhala jej
na przyszłość,
prof.
vyskumov
na okoli
powstanie,
drogi
27. IX. 1956
9:
i perspektywy
a Lemkov
na
vychodnom
(czwartek)
1. Podhale
w świetle
2. Najstarsze
N o s e k.
3. Wkład
J3 "Lud",
rozwoju
dr J. M j a r-
dr K. D o b r o w o l s ki.
5. Prezytky
velkorodiny
u Bojkov
Slovensku,
dr O. N a h o d i1.
6. Dyskusja.
godz.
Tatier,
t. XLIV.
antropologii,
osadnictwo
języka
prof. dr J. C z e k a n o w s ki.
Karpatach,
prof. dr Stefa:1
w polskich
rumuńskiego,
prof. dr D. K l' a n d ż a l o v.
Ii
514
515
4. Sprawozdanie
dr R. S t o pa.
z udziału
w Kongresie
nauk
w Filadelfii,
doc.
godz. 12: 5. Folklor
podhalański
w
literaturze,
prof.
dr
Julian
Krzyżanowski.
6. Stan badań folklorystycznych
w Czechosłowacji,
dr J. D a mborsky.
7. Dyskusja.
godz. 16: 8. Problemy językowe Podhala, mgr Z. G o ł ą b.
9. Folklor muzyczny Podhala i jego stosunek do muzyki innych
narodów
kręgu karpackiego,
mgr W. K o t o ń s k i.
10. Dyskusje.
28.IX.1956
(piątek)
godz. 9. 1. Badania
nad kulturą
Podhala
w latach
1951-1955, mgr
L N i z i ń ska.
2. Hodowla
w tradycyjnej
kulturze
Podhala,
mgr Bronisława
K o p c z y ń s k a - J a w o r ska.
3. Wytwórczość
rzemieślnicza
na
Podhalu,
mgr
Anna
Z a m b r z y c k a.
4. Handel wiejski na Podhalu, dr A. K o wal s k a - L e w i c k a.
godz. 12: 5. Stan prac nad Pasterstwem
Podhala,
prof. dr Włodzimierz
A n t o :l i e w i c z.
6. W sprawie międzynarodowych
badań etnograficznych
w Karpatach, prof. dr Roman R e i n f u s s.
7. Dyskusja.
godz. 17: 1. Odczytanie protokółu z XXX Walnego Zgromadze:lia w Warszawie.
2. Sprawozdanie
finansowe
i Komisji Rewizyjnej
doc. dr
F. Wok r o j.
3. Sprawozdanie
z prac Zarządu za okres 1953-195'6 r. prof. dr
J. G a j e k.
4. Dyskusja. Udzielenie absolutorium.
5'. Wybór nowego Zarządu.
6. Preliminarz
na rok 1956.
7. Podsumowanie
obrad Konferencji
Podhalańskiej.
8. Zamk:lięcie
XXXI
Walnego
Zgromadzenia
i Konferencji
Podhalańskiej.
XXXI Walne Zgromadzenie
Polskiego
Towsrzystwa
Ludoznawczego
otworzył Prezes PTL, prof. Gajek, dziękując gospodarzom
za zorganizowanie <!:jazdu. Następnie powitał gości z Czechosłowacji,
delegatów Polskiej Akademii Nauk prof. prof. Doroszewskiego, Olszewicza, p. Kojdecką,
mgr Rudnicką, delegatów IHKM - doc. J. Pazdura, po czym przekazał
zjazdowi
pozdrowienia
prof. Wakarelskiego,
który
nie mógł przybyć
na zjazd.
Przewodniczył
prof.
dr J. Czekanowski:
protokołowali:
A. Glapa
i Z. Staszczaków:1a. Do Prezydium weszli: prof. prof. Antoniewicz, Mjartan, Nahodil, Chitimia, Zborowski,
Znamierowska-Priifferowa,
Reinfuss.
Prof. J. Z b o r o w s k i wygłosił odczyt inauguracyjny
pt. Z historii badań. etnograficznych
na Podhalu (w druku).
P. A. Zaremba z Kielc powitał gości czechosłowackich
w imieniu artystów ludowych i wręczył im ludową ceramikę,
Z kolei dr J. M jar t a:l podziękował za serdeczne przyjęcie delegacji
z CSR, a następnie wygłosił odczyt pt. Stav etnograjickych
vyskumov
na
okoli
Tatier.
Dyskusja:
Prof. C z e k a n o w s k i w nawiązaniu
do ref. dr Mjartana
wyraził
żal, że referent
pominął omówienie badań antropologicznych,
zapytuje,
jak pod tym względem wyglądają płd. zbocza Karpat; są bowiem wiadomości z Moraw, które wskazują na to, że szlak płd. podgórza jest starszy.
Prof. P r ii f f e r o w a pyta, czy w Czechosłowacji
są prowadzone badania atlasowe i jak daleko są one zaawansowa:1e. Stwierdza, że ref. dr
Mjartana
był cenny i ciekawy, m. in. oświetlił prace naszych sąsiadów.
Prof. C z e k a n o w s k i nawiązując do ref. prof. Zborowsldego stwierdza, że referat stanowi ważną pozycję w historii etnografii Podhala, który
to dział, jak dotąd, nie posiada bogatej literatury.
Prof. A n t o n i e w i c z zapytuje jakie badania są prowadzone :la terenie ściśle tatrzańskim,
dotyczące pasterstwa
wysokogórskiego
(organizacji
szałasu, zagadnienia
migracji itp.) podkreśla,
że chodzi mu o najnowsze
zdobycze, ponieważ starsze badania' i ich wyniki zna z literatury.
Prof. M jar t a n odpowiadając
dyskutantom
stwierdził, że w referacie
swoim pominął problem antropologiczny,
ponieważ zdaje sobie sprawę, że
wY:1iki z tego zakresu są jeszcze skąpe. W odpowiedzi prof. Priifferowej poinformował,
że CA V przystępuje
właśnie do zorganizowania
prac
atlasowych, w tym celu zaprasza prof. Gajka, który w wykładach i seminariach zaznajomi ich z metodami PAE, co będzie stanowiło zaczyn prac
atlasowych
w CSR. Prof. Mjartan
w odpowiedzi prof. Antoniewiczowi
stwierdził, że w CSR istotnie prowadzą obecnie badania nad pasterstwem
wysokogórskim,
mają już gotową monografię, która :1iebawem ukaże się
drukiem. Będą również drukowali pracę polskiego autora, a mianowicie
prof. W. Szafera. Jeśli chodzi o systematyczną
pracę z Podhala będzie gotowa w przyszłym roku.
Prof. R. R e i n f u s s podkreślił, że w badaniach etnograficznych
Zakarpacia prowadzonych
przez :1aszych sąsiadów, aczkolwiek wykazują oni
duży wachlarz zainteresowań,
brakowało historii osadnictwa. W dalszym
swoim przemówieniu
prof. Reinfuss mówił o trudnościach
i aspektach
etnograficznych
badań dotyczących
osadnictwa,
następnie
poruszył problem kolonizacji :1iemieckiej oraz wpływów spiski-::h.
33'
516
517
Prof. M jar t a n w odpowiedzi stwierdził, że dwaj młodzi pracownicy
(m. in. asyst. Ondrusz), zajmują się historią osadnictwa, ale jak dotąd nie
mają jeszcze pełnych wyników. W dalszym ciągu dr Mjarta:l stwierdził,
że niewątpliwie kolonizacja niemiecka wywarła pewien wpływ, ale dopóki
nie zakończą badań nad grupami narodowościowymi,
nie mogą rozpocząć
innych prac, ze względu :la brak pracowników.
W czasie obrad popołud:liowych
przewodniczył
prof. dr R. Reinfuss,
protokołowali: A. Łyszczówna i B. Garyga.
W zastępstwie nieobecnego prof. dr K. D o b r o w o l s k i e g o referat
Kultura
Podhala, jej drogi rozwoju i przyszłość odczytał mgr T. Pietraszek.
W dyskusji nad referatem
prof. R. R e i n f u s s stwierdził, iż referat
prof. Dobrowolskiego aczkolwiek ciekawy i teoretyczny, mało jest związany z tematyką Podhala. Jednocześnie zaznacza, że dyskusja nad referatem
jest utrudnio:la
ze wzgl~du na nieobecność autora. Mgr J. K m i e c i k
zwrócił uwagę na tendencje anonimowości występującej
w kulturze ludowej Podhala oraz omawia jednocześnie przyczyny jej trwania. P l u c i ń s k i,
T i p e n h a u e r, Z arę b a, w związku z wypowiedzią mgr J. Kmiecika
wypowiadali się na temat a:1onimowości twórców ludowych w odniesieniu
Doc. R. S t o p a zwrócił uwagę, że a:lonimowość \V literaturze ludowej jest
do różnych regionów Polski. Prof. R. Reinfuss zwrócił uwagę na przykładzie wsi Wołosate w Bieszczadach, jak duży wpływ wywierają
czynniki
fizjograficzne na rozprzestrzenianie
i zachowanie się faktów kulturowych.
czynnikiem wpływającym
dodatnio na dość wierne zachowanie pewnych
treści. Mgr P i e t r a s z e k wyjaśnił, że sprawa anonimowości w kulturze
Beskidu wiąże się przede wszystkim z zachowaniem
autorytetu.
JednoczeŚ:1ie podkreślił, że referat prof. Dobrowolskiego jest próbą teoretycznego
ujęcia kultury ludowej Podhala i Beskidu.
Z kolei dr O. N a h o d i l wygłosił referat Prezitky velkorodiny
u Bojkov a Lemkov
na vychodnom
Slovensku.
W dyskusji prof. J. C z e k a n o w s k i omówił szczegółowo formy wielkiej rodziny, występujące
na obszarze Słowiańszczyzny,
ze szczególnym
podkreśleniem
rozkładu
wielkiej
rodziny u Wielkorusów.
JednoczeŚ:lie
omówił rolę kobiety w wielkiej rodzinie. Prof. W. H e j n o s z podkreślił
znaczenie tego typu badań dla historii prawa. W szczegółowej analizie
omówił rolę wspólnego ogniska jako jednego z czynników podtrzymujących
trwanie wspóboty
wielkiej rodziny. Prof. J. G a j e k zwrócił uwagę, że
sprawa badań nad podatkiem, zw. podymne, nie jest łatwa, ponieważ nie
zawsze zostaje uchwycona funkcja pieca piekarskiego pozbawionego paleniska. W zakończeniu wypowiedzi podkreślił przejrzystość konstrukcji referatu dr Nahodila, zwrócił uwagę :la analityczne ujęcie, które pozwala na wysnucie wniosków ogólnych. Mgr P i e t r a s z e k przytoczył przykład trwania reliktów wielkiej rodziny we wsi Pcim, pow. Myśle:lice. Mgr B. B a z i ń s k a podała analogiczny przykład ze Spisza. Prof. J. C z e k a n o w s k i
na konkretnym
przykładzie omówił sprawę funkcji członków wielkiej rodziny, która mimo jej rozpadu trwała nadal. Prof. R. R e i :1f u s s podkreślił, że referat dr Nahodila był bardzo interesujący,
jednocześnie zaznaczył, że na obszarze Łemków i Bojków nie stwierdził nawet w tradycji
trwania wielkiej rodziny, omawiając jednoczehie
przyczyny jej występowania na obszarze Słowacji. Prof. J. C z e k a n o w s k i omówił przyczyny niewystępowania
wielkiej rodziny na Łemkowszczyżnie.
Jed:locześnie
wskazał na przyczyny degeneracji wielkiej rodziny jako formy organizacji życia.
W drugim dniu obrad przewodniczył prof. J. Zborowski, protokołowali:
H. Bittnerówna
i T. Wróblewski.
Na wniosek prof. J. Gajka wybrano
członków komisji-matki,
oraz komisji wnioskodawczej,
po czym prof.
J. C z e k a n o w s k i wygłosił referat Poclhale w świetle antropologii.
Prof. S. N o s e k wygłosił referat Najstarsze
osadnictwo
w polskich
Karpatach.
Prof.
Dymitr
Kra
n d ża l ov
wygłosił
referat
Rumuńskie
wpływy
w Karpa,tach.
Doc. R. S t o p a złożył sprawozdanie z udziału w V MiędzY:larodowym
Kongresie Nauk Antropologicznycąh
i Etnograficznych
w Filadelfii w dn.
1--9. IX. 1956 r.
W dyskusji: dr O. G a j k o wazapytała
czy polska reprezentacja
na
kongresie Nauk w Filadelfii nie była nazbyt :lieliczna oraz jakie referaty
zostały wygłoszone przez członków polskiej delegacji. Mgr K. P i e t k i ew i c z zapytał, czy Towarzystwo wiedziało o Kongresie Nauk i czy zadeklarowało
swój udział. Prof. J. G a j e k odpowiada, że PTL otrzymało
zaproszenie,
na które wytypowano
delegatów:
prof. K. Moszyńskiego,
M. Zawistowicz-Adamską,
A. Waligórskiego i J. Czekanowskiego. Na pismc>
wysłane w tej sprawie do PAN nie otrzyma:lo odpowiedzi.
Po wyczerpaniu
dyskusji prof. J. K r z y ż a n o w s k i wygłosił referat
Folklor
podhalański
w literaturze
(referat drukowany w "Literaturze
Ludowej'l 1957 z. 1).
Dr Jifi D a m b o r s k y wygłosił referat Stan badań folklorystycznych
w Czechoslowacji
(w druku).
W dyskusji: mgr W. P o m i a n o w s k a postawiła wniosek by Towarzystwo zajęło się także akcją zbieractwa folkloru, oraz utworzyło specjalne
wydawnictwo,
w którym publikowano
by materiały z zakresu literatury
ludowej. Mgr J. K m i e c i k omówił pokrótce program zbiera:1ia folkloru
na Podhalu, oraz podkreślił znaczenie pracy zespołów regionalnych
organizowa:lych przez CPLiA. Prof. J. C z e k a n w s k i podkreślił wielkie
znaczenie pracy prof. Krandżalova,
który zajął się problemem wpływów
rumuńskich
w Karpatach,
szczególnie w dziedzi:lie języka. Prof. Czekanowski stwierdził, że same znaleziska archeologiczne nie mogą dać dostatecznego obrazu osadnictwa w polskich Karpatach, ponieważ odkrycia te
518
519
są przypadkowe.
W dalszej wypowiedzi omawia mapę grodzisk podaną
przez K. Potkańskiego. Prof. S. ~ o s e k z kolei omó\vił sprawę osadnictwa
wołoskiego
Mgr B. G a w i n stwierdził, że odczuwa się potrzebę utworzenia cza~
sopisma poświęco:1ego literaturze
ludowej, gdzie mogli by drukować swoje
prace liczni twórcy ludowi. Poza tym postawił wniosek o zorganizowanie
przez PTL akademii
dla uczczenia
pamięci .Jana Kasprowicza.
Prof.
M. Z n a m i e r o w s k a - P r li f f e r o \V a w nawiązaniu
do wypowiedzi
mgr W. Pomianowskiej
i mgr B. Gawina stwierdziła, że potrzeba utworze:1ia nowego tytułu wydawniczego
poświęconego
literaturze
ludowej jest
duża, ze względu na narastające
materiały.
W obradach popołudniowych
przewodniczyła
kołowali: H. Gorczyńska, J. Jastrzębski.
prof. K. Adamska,
proto-
W dalszym ciągu dyskusji przedpołudniowej
prof. W. D o r o s z e w s k i
poruszył zagadnienie wpływów języków słowiańskich
na język rumuński
i węgierski, oraz omówił celowość skoordynowania
badań terenowych językoz:1awców z etnografami.
Dr S. F l i z a k zapytał o wyniki wysyłanych
przez PTL ankiet PAE na temat roślin dziko rosnących i leczniczych. Mgr
S. S w irk o z upoważnienia
prof. J. Krzyżanowskiego
poinformował,
że
IBL prowadzi systematyczne
badania tere:1owe nad folklorem ludowym.
Zbiory Instytutu Badań Literackich
są pokażne; w pracach tych odczuwa
się rów:1ież potrzebę koordynacji oraz utworzenia specjalnego miesięcznika,
w którym można by drukować zebrane i wciąż gromadzące się materiały.
Mgr S a d o w n i k poparł wniosek mgr Świrki o utworzenie komisji koordynującej badania nad literaturą
ludową.
Z kolei mgr Z. G o ł ą b wygłosił referat Problemy
językowe
Podhala,
następnie mgr W. K o t o 11 s k i wygłosił referat Folklor
muzyczny
Podhala i jego stosunek do muzyki innych narodów kręgu karpacki.ego. A. Zaręb a wskazał na nawiąza:1ia językowe występujące
na Słowacji i Łużycach. P. P a r y s k i poruszył zagadnienie
badaó terenowych w zakresie
onomastyki
oraz stwierdził
konieczność
prowadzenia
badań porównawczych poza obszarem Polski, szczególnie :1a terenie Słowacji. Prof. M. S ob i e s k i wskazał na powiązania
muzyki Podhala
z muzyką polską na
in:lych obszarach (np. Gór Świętokrzyskich)
oraz stwierdził,
iż referat
mgr Kotońskiego opierał się na materiale zebranym z okolic Zakopanego.
Zdaniem dyskuta:1tów powinien zebrać materiał również i z dalszych okolic Podhala. Miejscowi Górale G ą s i e n i c a i P l u c i ń s k i apelowali
o przeprowadzenie
badań terenowych w zakresie folkloru podhalańskiego,
który ich zdaniem szybko zanika. Dr K u n c w nawiązaniu
do referatu
mgr Kotońskiego omówił m. in. archaiczne
i:Jstrumenty
występujące
na
obszarze Słowacji. Prof. J. M jar t a n omówił zbieżności faktów kulturowych, występujących
zaróvi!1o w kulturze ludowej Polski jak i Słowacji.
Po zakończeniu
drugiego dnia obrad odbył się w sali Morskiego Oka
pokaz góralskich zespołów tańca i pieśni. Pokaz był ciekawą ilustracją
folkloru podhalańskiego.
W trzecim dniu obrad przewod:1iczył doc. dr Adolf Nasz, protokołowali: T. Karwicka i L. Itman.
Referaty wygłosili: mgr L N i z i ń s k a, Badania nad kulturq
Podhala
w latach 1951-1955; mgr B. J a w o r s k a, Hodowla w tradycyjnej
kulturze Podhala;
mgr A. Z a m b r z y c k a, Wytwórczość
rzemieślnicza
na
Podhalu;
dr A. K o wal s k a - L e w i c k a, Handel wiejski
na Podhalu;
prof. W. A n t o n i e w i c z, Stan prac nad "Pasterstwem
Podhala";
prof.
R. R e i n f u s s, W sprawie międzynarodowych
babdań w Karpatach.
W dyskusji dr S. F l i z a k zwrócił uwagę na rentowność hodowli owiec
na Podkarpaciu, która zdaniem dyskutanta niedostatecz:1ie została uwzględdniona w referacie. Prof. J. C z e k a n o w s k i omówił przyczyny zmniejszenia obszaru pastwisk Podhala. Prof. M jar t a n w :1awiązaniu do referatu prof. R. Reinfussa stwierdził, że przedstawiony
projekt formy współpracy jest jego zdaniem bardzo interesujący;
należało by dążyć do jak
naj szybszej jego realizacji
Prof. B. B a r a n o w s k i zwrócił
uwagę na
nawiąza:1ia występujące
w kulturze pasterskiej
Podhala do terenów Mazowsza i Łęczyckiego. Prof. J. P a z d u r podkreślił ważność problematyki
Konferencji
Podhalańskiej,
oraz zaproponował,
aby przyszłe konferencje
poświęcone podobnym zagadnieniom
odbywały się przy szerszym udziale
historyków,
co pozwoliłoby
:1a pełniejsze
ujęcie niektórych
zagadnień
w aspekcie historycznym.
Prof. R. R e i n f u s s stwierdził na marginesie
referatu mgr Zambrzyckiej,
że bardziej celowe byłyby badania obejmujące nie tylko rzemiosło wiejskie, ale i małomiasteczkowe,
większość bowiem wyrobów Podhala jest produkcji miejskiej. Prof. T. S e w e r y n mówił o wynalazczości chłopskiej w rzemiośle Podhala i przytoczył szereg
przykładów.
Mgr A. Z arę b a stwierdził, że referat mgr Zambrzyckiej
nie przedstawił
stanu obecnego rzemiosła:1a
Podhalu. Mgr M. P i e t k i ew i c z zwrócił uwagę, że w referacie należałoby wprowadzić pewną systematykę, przez co autorka uniknęłaby
przypadkowego
zestawienia
rzemiosł. Dr O. N a h o d i I zgłosił wniosek o utworzenie międzynarodowego
pisma "Carpatica"
poświęco:1ego problematyce
karpackiej.
Prof. W. Ż ur o w s k i podkreślił
znaczenie i ważność pracy prof. Wł. Antoniewicza,
związanej z kulturą ludową Podhala.
Po zamknięciu
dyskusji prof. T. Zygler odczytał tekst depesz skierowanych do Prezesa PAN prof. J. Dembowskiego, oraz do Sekretarza
Wydziału I PAN prof. H. Jabłońskiego.
W obradach popołudniowych
przewodniczył
prof. T. Seweryn, protokołowali: K. Antonowiczowa i J. Optołowicz.
Mgr Z. Staszczakówna
odczytała protokół z XXX Walnego Zgromadzenia w Warszawie.
l:
520
521
W dyskusji nad protokółem prof. S e w e r y n stwierdził brak w protokóle dyskusji
poświęconej
wystawie
sztuki
ludowej
zorganizowanej
w Pałacu Kultury i Nauki. W odpowiedzi dr O. G aj k o w a wyjaśnia, iż
dyskusja odbyła się poza programem
XXX Walnego Zgromadzenia
PTL.
Mrg Judenko wniósł poprawkę
do protokółu w którym mylnie podano:
"Instytut
Zachodni"
zamiast
"Institut
fur
Ostforschung"
oraz
postawił wniosek, aby dyskw:;ja nad wystawą sztuki ludowej została wydrukowana.
Po wniesieniu
jęty w całości.
tych dwu poprawek
protokół
Sprawozdanie
F. Wokroj.
finansowe
Rewizyjnej
i Komisji
z XXX W. Z. został przy-
złożył skarb:1ik
doc.
W dyskusji nad sprawozdaniem
prof. T. S e w e r y n zwrócił uwagę
na szczegółowe
ujęcie
sprawozdania
Komisji
Rewizyjnej,
zdaniem
prof. Seweryna
sprawozdanie
z poszczególnych
działów winni złożyć sami
pracownicy; prof. Wok r o j w odpowiedzi wyjaśnił, że Komisja Rewizyjna postąpiła zgodnie z regulaminem
i przebadała całokształt pracy Zarządu
Głównego PTL. Prof. J. G a j e k podkreślił, że komisja postąpiła zgodnie
z wymaga::liami Polskiej Akademii Nauk. Na temat formy sprawozdania
Komisji Rewizyjnej również zabrali głos: mgr W. Pieikiewicz i mgr K. Judenko.
Z kolei prof. J. G a j e k złożył sprawozdanie
z działal:1ości Zarządu za okres 1953-1956. Towarzystwo
wydrukowało
w okresie trzech lat:
516,85 ark. prac etnograficznych
w 93.138 egz. w następujących
tytułach
wydawniczych:
Lud, Prace
Etnologiczne,
Prace
i Materiały
Etnograficzne,
Archiwum
Etnograficzne,
Atlas
Polskich
Strojów
Ludowych.
Wydawnictwa
te zostały rozprowadzone
nie tylko w kraju wśród członków
Towarzystwa,
bibliotek i pracow::lików naukowych,
ale wysłano je również w ilości ok. 10000 egz. za granicę. Dzięki wymianie wydawnictw
naukowych Towarzystwo
otrzymało w okresie sprawozdawczym
ok. 4800 vol.
wydaw::lictw obcych z biblioteki
korzystało
stale ok. 200 pracowników
naukowych, w tym coraz częściej pracownicy naukowi z krajów sąsiednich.
Prace Towarzystwa
referowane
były w 1954 r. w Akademii Nauk ZSRR
w Moskwie w 195'5 r., w Akademii Nauk NRD, w Berlinie, oraz w Akademii Ved w Pradze i Bratysławie. W dziale prac naukowych Towarzystwa
kontynuowało
prace nad bibliografowaniem,
indeksowa:1iem,
poszukiwania archiwainne
w niektórych
ośrodkach oraz badania terenowe.
Pod względem organizacyj::lym Towarzystwo rozrosło się z 8 do 16 oddziałów, liczących obecnie ok. 1500 członków. Zarząd odbył w okresie
3-letnim 18 posiedzeń, w tym dwie konferencje
naukowe: Sesja Kolbergowska w 1954 r. w Jeleniej Górze oraz Konferencja Podhalańska
w 1956 r.
w Zakopanem. Wydarzeniem
wielkiej wagi w życiu orga:1izacyjnym
Towarzystwa
było XXX Walne Zgromadzenie
PTL w listopadzie
1955 r.
w Warszawie, poświęcone podsumowaniu
osiągnięć Towarzystwa w lO-leciu.
Przeprowadzono
również zmianę statutu
dostosowując
go do obowiązujących norm prawnych.
Walne Zgromadzenie
przyjęło
i zatwierdziło
jednomyślnie
sprawozdanie ustępującego
Zarządu oraz udzieliło mu absolutorium.
Z kolei dokonano
wyboru
nowego Zarządu
na okres 1956-1959 r.
W skład nowego Zarządu weszli: Prof. dr Tadesz Seweryn - prezes PTL.
Prof. dr Józef Gajek - sekretarz generalny.
Na członków Zarządu wybrani zostali; prof. dr WI. Anto:1iewicz, prof.
dr B. Baranowski,
doc. dr J. Burszta, prof. dr J. Czekanowski,
dr Olga
Gajkowa, prof. dr Wojciech Hejnosz, prof. dr Julian Krzyża:1owski, Gustaw Morcinek, doc. dr Adolf Nasz, nacz. mgr. Kazimierz Pietkiewicz,
prof. dr Zofia Podkowińska,
prof. dr Maria Znamierowska - Prufferowa,
prof. dr Roman Rei:lfuss, mgr Maria Suboczowa, prof. dr Kazimierz Zawistowicz - Adamska i dr Anna Kowalska - Lewicka. Zastępcy członków:
doc. dr Franciszek Wokroj, mgr Tadeusz Wróblewski.
Komisja
Rewizyj:1a:
prof. Juliusz
Zborowski,
dr Tadeusz Delimat,
prof. Tadeusz Zygler. Zastępcy, mgr Mariana Turczynowiczowa,
prof. dr
Adam Wanke.
Sąd koleżeński:
doc. Józef Ligęza, doc. dr Andr2lej Waligórski,
dr.
Ignacy Kużniewski. Zastępcy: mgr Halina Bittner, mgr Witold Armon.
Po wyborze nowego Zarządu Cz. S t a n k i e w i c z odczytał preliminarz na rok 1957, który został przez Walne Zgromadzenie
zatwierdzony.
Z kolei przewodniczący
komisji wnioskodawczej
prof. T. Z y g l e r
przedstawił
szereg
w::liosków
zgłoszonych
przez uczestników
Zjazdu,
które
XXXI
Walne
Zgromadzenie
po przedyskutowaniu
zatwierdziło.
Są to następujące
wnioski:
o utworzenie
międzynarodowego
czasopisma
poświęconego
problematyce karpackiej
- kontynuacja
dawnego czasopisma "Carpatica",
na ::10wych podstawach
naukowych;
o reaktywowanie
"Ludu Słowiańskiego",
o przystąpienie
do Międzynarodowej
Unii Nauk Antropologicznych
Etnograficz:1ych w celu pogłębienia kontaktów
naukowych,
o podjęcie i kontynuację
wydawnictwa
"Biblioteka
dziejów i kultury
wsi";
w sprawie zagwarantowania
udziału etnografów w Wydziałach kultury,
domach kultury, świetlicach i zespołach;
o ściślejszą współpracę
z instytucjami
zajmującymi
się rękodziełem
i sztuką ludową;
o przejęcie druku wydawnictwa
"Lud" przez Polskie Towarzystwo
Ludoznawcze;
o zorganizowanie
XXXI Wal:1ego Zgromadzenia
w Szczecinie;
o powołanie
do grona członków honorowych
Polskiego Towarzystwa
l
t
!
fI I
I.
I
l
1",
i,
522
Ludoz:1awczego gości z CSR: prof. Jana Mjartana z Bratysławy dr O. Nahodila z Pragi, prof. D. Krandżalova i dr Damborskyego z Olomouca.
Wnioski te zostały kolejno przez Wal:1e Zgromadzenie przegłosowane.
Podsumowując
na zakończenie obrady konferencji Podhalańskiej
prof.
J. C z e k a n o w s k i stwierdził, że konferencja
była niezwykle owocna,
omówione zostały real:1e osiągnięcia dotyczące ludowej kultury Podhala.
Do osiągnięć konferencji należy m. in. jej wysoki poziom oraz wysunięcie
tez o konieczności prowadzenia międzynarodowych
badań etnograficz:lych
w Karpatach, która to sprawa przewinęła się w czasie konferencji zarówno w referatach jak i głosach dyskusji.
XXXI Walne Zgromadzenie i Konfere:1cję Podhalailską
zamknął prof.
Tadeusz
Sew er yn
dziękując
członkom
Oddziału
Zakopiańskiego,
a szczególnie prof. J. Zborowskiemu, mgr. E. Starek, mgr H. Sredniawie,
mgr W. Jostowej za prace zwiąZ<ll1e z przygotowaniem
zjazdu, gościom
z Czechosłowacji oraz uczestnikom Zjazdu za czyn:ly udział w obradach.
W dniu 29. IX. odbyła się etnograficzna
wycieczka
do Chochołowa
i Zubrzycy Górnej, w czasie której omówiono charakterystyczne
cechy
budownictwa
podhalańskiego.
W wycieczce udział wzięło 82 członków.
Zofia
Staszczakówna
BILANS
Polskiego Towarzystwa
Ludoznawczego
z dnia 31 grudnia 1955 r.
525
BILANS
POLSKIEGO
z d:lia 31
TOWARZYSTW A L UDOZN AWCZEGO
grudnia 1955
AKTYWA
PASYWA
1. Ruchomości
Drobne sprzęty
63.929,87
7.661,91
2. Biblioteki - Centrali i Oddz.
3. Kasa - Centrala
Oddz. Jelenia Góra
Katowice
Kraków
Limanowa
Lublin
Łódź
Mszana Dolna
Olsztyn
Poz:1ań
Toruń
Warszawa
Wrocław
Wałbrzych
Zakopane
Koło Łask
Kasa Wydawn.
4. Banki NBP Poznań
Lublin
Łódź
Olsztyn
Toruń
PKO Kraków
286.192,49
374,22
0,04
244,10
380,95
208,189,53
244,85
74,88
151,40
271,75
495,94
473,60
529,45
547,05
5',97
300.64,27
4.556,-
3.869,93
2.147,46
18,22
1.150.99,75
3.054,99
10.340.33
I
I
I
j
I
I
'f
75.905,91
9.362,28
476,30
1955 r.
Czesław
Stankiewicz
Księgowy:
I
d,
27.205,97
522.380,30
72.101,85
50.208,78
1.190.551,9li
31 grudnia
I
i
Dostawcy
Rozliczenia z pracownikami
Rozliczenia z współpracownikami
Surowce (papier)
Gotowe wydaw:1ictwa
Różnica kalkulacyjna
Wydawnictwa
nieukończone
Wrocław,
18.135,22
'I'
5. Odbiorcy
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
56.410,40
895.610,28
135.644,04
1.253,75
83.489,10
1. Fundusz amortyzacyjny
2. Fundusze własne z d:1ia 31. XII. 19M
3. Wzrost majątku Towarzystwa w 1955 r.
4. Odbiorcy
5. Dostawcy
6. Rozliczenia z pracownikami
7. Rozliczenia z współpracownikami
71.591,7a
1
1.190.551,96
Doc.
dr Franciszek
Skarbnik:
Wokroj
"526
527
RACHUNEK
WYNIKOW
za rok 1955
Straty
1. Wydatki działu popularyzacji
wiedzy
2. Wydatki działu naukowego
3. Rozchody wydawnictw
- członkom
4. Koszt własny sprzedanych
wydaw:lictw
5. Rabaty udzielone
6. Podatek obrotowy
'7. Zwiększenie
funduszów własnych
94.204,25
125.378,72
14.671,10
282.606,27
132.091,81
6.244,46
135.644,04
STATUT
POLSKIEGO
I.
NAZWA,
TOWARZYSTWA
CHARAKTER
PRAWNY,
Stowarzyszenie
ceniu PTL.
Z Ysk i
330.000.7.650,444.294,65
7.690,1.205.-
Księgowy:
'Wrocław,
31 grudnia
nosi nazwę "Polskie
Towarzystwo
TEREN
DZIAŁANIA
Towarzystwo
Ludoznawcze"
w skró-
jest osobą prawną.
§ 3
Siedzibą
Zarządu
Głównego
Towarzystwa
Skarbnik:
Doc. dr Frailciszek
Wokroj
Stankiewicz
I
§ 2
790.840,65
Czesław
SIEDZIBA
§ 1
790.840,65
1. Subwencja PAN
2. Inne subwencje
3. Sprzedaż wydawnictw
4. Składki
5'. Inne wpływy
LUDOZNAWCZEGO
jest m. Wrocław.
§ 4
Terenem
Ludowej.
1955 r.
działalności
Towarzystwo
Zarząd Główny.
Towarzystwa
może zakładać
jest obszar Polskiej
oddziały
Rzeczypospolitej
w miejscowościach,
które
określi
§ 5
Towarzystwo
używa pieczęci okrągłej z napisem w otoku: "Polskie Towarzystwo Ludoznawcze"
oraz w środku: "Zarząd Główny we Wrocławiu"
lub "Oddział w .
l
II,
CELE
I DZIAŁALNOŚC
§ 6
Celem Towarzystwa
jest szerzenie i pogłębianie
tury ludowej, prowadzenie
badań etnograficznych
wiedzy o rozwoju kuli pokrewnych
nad lu-
528
529
dem polskim
tych badań.
innymi,
rozpowszech:lianie
popularyzowanie
wyników
S 11
0. przYjęciu
dyaata
Do osiągnięcia swych celów Towarzystwo
dąży przez:
a) organizowanie
zgromadzeń, odczytów, pogadanek i wykładów;
b) zbieranie wszelkich materiałów
i wiadomości
dotyczących
kultury
ludowej;
Nowoprzyjęty
nego o przyjęciu.
i zakładanie
księgozbiorów
et:lograficznych
CZŁONKOWIE
TOWARZYSTWA,
ICH
PRAWA
oraz otacza-
I OBOWIĄZKI
§ 8
Towarzystwo
składa
a) zwyczajnych,
b) nadzwyczajnych,
c) honorowych.
d) korespondentów.
się z członków:
opłaca
składki
od daty
decyzji
Zarządu
Głów-
Godność członka honcrowego Towarzystwa
nadaje Wabe Zgromadzenie - na wniosek Zarządu Głównego - osobom. które położyły wybitne
zasługi na polu ludoz:laws:wa.
Członkowie honorowi korzystają
ze wszelkich
nych, natomiast nie opłacają składek.
e) utrzymywanie
kontaktu
z pokrewnymi
stowarzyszeniami
naukowymi w kraju i za granicą;
f) prowadzenie
działalności
wydawniczej
w zakresie etnografii i nauk
pokrewnych;
g) inicjowanie
i zakłada::J.ie kół i kółek wśród młodzieży i dorosłych
(przy szkołach, zakładach
pracy, świetlicach,
klubach,
domach kultury,
organizacjach
społecznych itp.).
III.
członek
§ 12
c) rozpowszechnianie
i popularyzowanie
zebranych
materiałów
i wiadomości o kulturach
ludowych za pośrednictwem
wydawnictw
własnych
oraz innych pism;
d) inicjowanie
nie ich opieką;
członkc. z·.;vyczajnego i nadzwyczajnego
decyduje Zarad
decyz]] odmownej Zarząd Główny zawiadamia o tym ka~w cIągu 2 tygodni od powzięcia tej decyzji.
':v przypadku
§ 7
praw
członków
zwyczaj-
§ 13
~~ażdemu członko""i
jJrzysługuje
prawo:
~) brania czynnego udziału we wszelkich zebraniach ogólnych, zjazdach
nallJ;:owych. odczytach,
-''''ykładach i wycieczkach
organizowanych
przez
Towarzystwc' :
i biernego
(
b) korzystania
z czynn"go
władz Towarzystwa;
I
c) korzystania
mocy naukowych,
I
d) otrzymywania
wydawnictw
przez Zarząd Główny.
I!
prawa
\vyborczego
do wszystkich
z urządzeń kulturalnych,
biblioteki, materiałów
znajduj1icych się w dyspozycji Towarzystwa;
Towarzystwa
i po-
:1a warunkach
ustalonych
Członkowie
nadzwyczajni
wykont,ją
swe uprawnienia,
w punktach
a) i b) za posred:1ictwem
swych UpOważnionych
cieli.
wymienio:le
przedstawi-
§ 9
§ 14
Członkiem
nadzwyczajnym
Towarzystwa
może zostać osoba prawna
osoba fizyczna, którą interesują
cele Towarzystwa.
Ka:ldydat składa deklarację
o przystąpieniu
do Towarzystwa.
Deklarację zatwierdza Zarząd.
§ 10
'Członkiem nadzwyczajnym
Towarzystwa
może zostać osoba prawna,
zgłaszająca gotowość współpracy z Towarzystwem
w realizacji jego celów.
Du obmviązków
człcnka
należy:
a) przestrzeganie
postanowień
tych przez władze Towarzystwa;
.
b) br~nie
:zynnego
Je::go zamierzen;
udziału
ej regularne
opłacanie
c;) popieranie
wydawnictw
m;';:.di2nie:
34 ..Lud",
t. XLIV.
Statutu
w pracach
składek
rocznych,
Towarzystwa.
oraz
wszelkich
Towarzystwa
ustalonych
uchwał,
oraz
pO:i,if:-
popieranie
przez Wal ne Zgro.
531
530
oddziałów, bądż też na żądanie Głów:1ej Komisji
2-ch miesięcy od zgłoszenia żądania.
§ 15
Rewizyjnej
-
w ciągu
Członkostwo w Towarzystwie
ustaje:
a) wskutek dobrowolnego ustąpienia,
b) wskutek skreślenia bądź wyklucze:lia,
c) wskutek śmierci.
§ 16
Oświadczenie
o wystąpieniu
członek pOW1:llen skierować do Zarządu
Głównego lub do zarządu oddziału, w którym jest wpisany.
Ustąpienie
nie zwalnia członka od obowiązku
uiszczenia wszystkich
zaległych składek.
§ 17
Zarząd Główny zawiadamia o czasie, miejscu i porządku dziennym Walnego Zgromadzenia wszystkich członków i zarządy oddziałów przynajmniej
na 2 tygod;1ie przed terminem.
Jeżeli przedmiotem
obrad ma być zmiana Statutu - przy zawiadomieniach należy podać treść projektowanych
poprawek.
Skreślenia
z listy członków doko:1Uje Zarząd Główny na wniosek zarządu oddziału w przypadku
zalegania ze składkami członkowskimi przez
przeciąg jednego roku.
Wabemu Zgromadzeniu przewodniczy prezes lub jeden z wiceprezesów,
lub inna osoba wybrana przez Zarząd Główny.
§ 21
§ 22
§ 18
§ 23
Wykluczenie członka z Towarzystwa
następuje na mocy uchwały Walnego Zgromadzenia
na wniosek Zarządu Głównego w przypadkach:
a) prawomocnego
wyroku
Sądu Państwowego
za cZy:ly nieetyczne
i wrogie Państwu;
b) działania na szkodę Towarzystwa;
c) popełnienia czynu nieetycznego lub postępowa:lia
ubliżającego godności członka stowarzyszenia
naukowego.
Do kompetencji
Walnego Zgromadze:lia
należy:
a) wybór członków Zarządu Głównego, Głównej Komisji Rewizyjnej
Sądu Koleżeńskiego;
b) ustalanie wysokości składek członkowskich;
c) zatwierdzanie
bilansów i sprawozdań Zarządu Głównego, oraz udziela:lie absolutorium
ustępującemu
Zarządowi Głównemu na wniosek Głównej Komisji Rewizyjnej;
d) ustalanie planu pracy i budżetu na okres r:astępny;
e) nadawa:1ie
godności członków
honorowych
na wniosek Zarządu
Glównego,
f) decydowanie
w sprawach wniosków Zarządu Głównego i Głównej
Komisji Rewizyjnej
oraz wniosków członków, zgłoszonych zgodnie z postanowie:liami
§§ 24 i 25;
g) decydowanie o obciążeniu, zbyciu lub nabyciu :lieruchomości;
h) wykluczanie
członków na wniosek Zarządu Głównego;
i) ZHliap.a statutu:
j) rozwiązanie
Towarzystwa.
IV.
NACZELNE
WLADZE
TOWARZYSTWA
§ 19
Naczelnymi władzami Towarzystwa
a) Walne Zgromadze:lie,
b) Zarząd Główny,
c) Główna Komisja Rewizyjna,
d) Sąd Koleżeński.
Walne
są:
Zgromadzenie
§ 20
Walne Zgromadzenie
może być zwyczajne lub nadzwyczajne.
Zwyczajne Walne Zgromadzenie
zwołuje Zarząd Główny raz do roku.
Nadzwyczajne
Walne Zgromadzenie
zwołuje zarząd główny z własnej
inicjatywy,
albo na pisemne żądanie 1/~ członków lub połowy zarządów
§ 24
Wnioski na Walne Zgromadzenie
powinny zostać przesłane na piśmie
do Zarządu Glównego przynajmniej
:la 10 dni przed terminem Walnego
Zgromadzenia.
Wnioski, zgłoszone pc> upływie tego terminu,
lub zgłoszone dopiero
w czasie obrad, mogą być przedmiotem obrad i zostać uchwalone tylko ja:<o
wnioski nagłe - o ile za ich :lagłośdą wypcwie się prąn:ljmniej
2/3 obec-
532
nych. '''''nioski
lub obciążenia
rzystwa.
533
:-Jagłe nie mogą dotyczYl: zm:,;;;y 8tatdu,
nabychL zl;ycia
nieruchomości.
rozwi'1zania
oddziału
i ruz\'. ifjZfl:-Ji" TOIVcl§ 25
§ 30
Zarząd Główny wyłania
spośród swoich członków
skład którego wchodzq: prezes, 2·--3 wiceprezesów,
i skarbnik
oraz ich zastępcy.
·.V
Wnioski
dotyczące
wył:1cznie
spo,;'!bu
prG\vadzeni,~
Obi·."d lub systemu głoso\vania
\voln0 zgłaS?H(:~ pc;.:;:.<. l~(_.L..~ncJ_'--':~ mÓ\i.'{~.:·,·.·:. j)f.:n \.\"r;;(J.'ik:
formalne. W:'iioski forn1alne prl'2Y":;jCii;iJ~'?,t.:('>·
p,c;~:;.';:: poet ?\',ISC",I,.'<).', :.: ;:::n,y'·c'r.miast
sowaniu
po zgł:>szeniu:
uchwały
zapadaj:-!
z\vykl;:~
'.V!(;}c:.:.z'..}.,~;.,~ glu ..::()\v, \,,' !.:~ło-
jawnym.
Spośród swych pozostałych
dawnictw
i w miarę potrzeby
dzi:1 działalności.
Prezydium
sekretarz
Zarządu,
generalny
członków Zarządu wybiera redaktorów
innych kierowników
poszczególnych
wydzie-
§ 26
§ 31
Uchwały \Valnego Zgrmn<ldzęlJi",
L".vo1';.n"s,; p~:,;.w:.cl'C\'.:o. '"1 pr,1 '.·..(,inOCne bez względu na liczbq ()b2C~1~'ch czionko~,\,' ._- .;e,>:' ii prlt:pi.,y :iinil::.isz2~o
Statutu
nie stanowią
l::i3czc·,j.
'Iv" przypadku
potr;'~=2by 1\:",.:al:nkc;,\,~lne5
1:C'2~):·' uhu~~;~.",'C"!--, () j1>:.\V p,ll,;r'I':szym terminie
WCllner;o
Zgron1~~dl("::liH nil;' 7.:":.~rl.l'~ SJ; \\<~"n!,:,.r.::.'~,:;:~ii1o'")(~
członków,
Zarząd Główny z\'Ii,.duje w pnE.,·:'~Ęu FJ ci':l pCl'.v,·rdTI'" "V"lnc,
Zgromadzenie,
którego uchw"ly s'1 prawomonC2 iJez w£gl"du fl" Jiczb,; ob,:cnych.
W przypadku.
gdy miejsce
członka
Zarządu
zostanie
opróżnione
w okresie
między
jednym,
a drugim
Walnym
Zgromadzeniem,
Zarząd może dokooptować
nowego członka. Kooptacja
ta musi zostać przedstawiona
do zat-,vierdzenia
najbliższemu
Walnemu
Zgromadzeniu.
Zebrania
~ 27
Uchwały Walnego Zgromad,ć,mirl ;>'p';daj" zwykJą \,,'ięksL')~ci'i
jeżeli przepisy
nini.C'jsl.ego Statutu
ni,~ stanowią
inRcze.i.
W razie równości glos ów rozstrzyga
głos pr;~ewodGiczącego.
Zarządu Głównego odbywają
się przynajmniej
raz na kwartał.
miejscu i porządku
dzie:mym
zebrania
zawiadamia
członków
Zarządu
prezes lub jeden z wiceprezesów
albo z ich upoważnienia
sekretarz generalny
lub jego zastępca.
O terminie,
gł()~ó\\' _..
S 28
Glosowanie
we wszystkich
sprawceh
odbywa
się jawnie;
lV"'y,iątkiem
glosowania
w sprawie wyboru członków' do wladz Towar7.ystwH, które odbywa się tajnie.
Przewodniczący
zarządza
tajność glosowania
w każoe.i sprawie.
jeż'd i
został zgłoszony
laki wniosek
i wypowiedziała
się Z:.l ni:n !,f, ob<:cnych
uczestników
Walnego Zgromadzenia.
Zarząd
§ 32
Główny
§ 29
Zarząd Główny składa się z prezc;sa, sekretarziJ
generahego,
14 członków i 2 zastępców,
wybranych
przez Walne Zgromadzenie
na prleciqg
trzech la t.
Do ważności
uchwał Zarządu
Głównego
niezbędna
jest obecność przynajm;1iej 3 członków Prezydium,
w tej liczbie prezesa lub jednego z wiceprezesów,
oraz 3 członków
Zarządu
Głównego,
nie wchodzących
w skład
Prezydium.
!i 33
Do kompetencji
Zarządu
Głównego
należy:
a) reprezentowanie
Towarzystwa
na zewnątrz;
b) kierowanie
całokształtem
działalności
tutem i uchwałami
Walnego Zgromadzenia;
Towarzystwa
zgodnie
ze Sta-
cj przyjmowanie
członków oraz przygotowywanie
wniosków
w sprawie
mianowania
członków
honorowych,
skreślanie
lub wykluczanie
członków;
. d) podejmowanie
uchwał w przedmiocie
kupna, sprzedaży
i obciążenia
nieruchomości;
przyjęcia
zapisów
i darowizn,
e) zarządzanie
dżetu :la następny
układanie
planu
pracy
i bu-
z wykonania
planu
f)
pracy
składanie
i budżetu;
majątkiem
Towarzystwa,
okres obrachunkowy;
Walnemu
Zgromadzeniu
sprawozdań
535
534
§ 37
g) wydawa:1ie regulaminów
i instrukcji
wewnętrznych
Towarzystwa,
h) mianowanie
przewodniczących
sekcji naukO\vych i innych;
i) powoływanie delegatów lub komisji dla specjalnych zadań:
j) tworzenie, łączenie, rozwiązywanie
i likwidacja oddziałów Towarzystwa, nadzorowa:1ie
ich działalności
oraz rozstrzyganie
skarg i zażaleń
przeciw zarządom i zgromadzeniom
oddziałów;
k) obniżanie
składek
rocznych,
niektórym
członkom
lub całkowite
zwalnianie od ich płacenia na wniosek Zarządów Oddziałów;
l) przyjmowanie
i zwalnianie płatnych pracowników
Towarzystwa
oraz
określanie ich obowiązków i poborów;
m) zatwierdzanie
nowoprzyjętych
członków przez Oddziały PTL *
Ponadto do kompetencji
Zarządu Głównego należą wszystkie sprawy,
niezastrzeżone
innym władzom Towarzystwa.
§ 34
Organem wykonawczym
Zarządu Głównego jest Prezydium, które załatwia wszelkie sprawy, przekazane
przez Zarząd Główny.
Do ważności uchwał Prezydium
potrzebna
jest obecność 4 członków,
w tej liczbie prezesa lub jednego z wiceprezesów, oraz sekretarza generalnego lub jego zastępcy, a w sprawach
finansowych
również
obecność
skarbnika lub jego zastępcy.
Uchwały Prezydium
zapadają zwykłą większością głosów.
i
!
Do kompetencji Głównej Komisji Rewizyjnej :1ależy kontrola nad prowadzeniem przez Zarząd Główny spraw gospodarczych
i rachunkowości,
a w szczególności:
a) sprawdzanie
kasy, inwentarza,
ksiąg i dokume:1tów rachunkowych
Towarzystwa;
b) sprawdza:1ie
zgodności
wydatków
z przeznaczeniem
funduszów,
z których wydatki zostały dokonane;
c) badanie dochodów i wydatków
z punktu
widzenia ich celowości
i osiągniętych wyników;
d) składanie Walnemu Zgromadzeniu wniosków, opartych na wynikach
kontroli.
Ponadto Głównej Komisji Rewizyjnej
przysługuje
prawo kontrolowania gospodarki oddziałów.
§ 38
Główna Komisja Rewizyjna obowiązana jest sprawdzić gospodarkę Zarządu Głównego przynajmniej
raz na pół roku.
Wyniki badań ksiąg i gospodarki Główna Komisja Rewizyjna ujmuje
w formę protokołów, w których zamieszcza swe spostrzeżenia
i wnioski;
protokoły te powinny zostać podane do wiadomości Zarządu Głównego.
Dokonanie kontroli zaznacza też Komisja Rewizyjna w księdze kasowej
swymi podpisami.
Główna Komisja Rewizyjna może zlecić wykonywanie
poszczególnych
funkcji jednemu ze swych członków.
§ 35
Do składania
oświadczeń i podpisywania
w imieniu Towarzystwa
we
wszystkich sprawach, w których nastąpi lub może nastąpić zmiana w majątku Towarzystwa,
wymagane
jest współdziałanie
prezesa lub jednego
z wiceprezesów i skarbnika, lub jego zastępcy, a w pozostałych sprawachwspółdziałanie
prezesa lub jed:1ego z wiceprezesów
i sekretarza
generalnego, lub jego zastępcy.
Główna
Komisja
Rewizyjna
§ 36
Główna Komisja Rewizyjna składa się z 3 członków i 2 zastępców, wybranych przez Walne Zgromadzenie
na okres trzech lat.
Główna Komisja Rewizyjna wybiera ze swego grona przewodniczącego
sekretarza.
Członkami Komisji nie mogą być członkowie Zarządu Głównego.
* Poprawka przyjęta na XXXIII W. Z. zatwierdzona
Nr S. A. I; 11-80-58 przez P.R.N. m. Wrocławia.
w dniu 18. XI. 1958
Sąd
Koleżeński
§ 39
Sąd Koleżeński składa się z 3 członków i 2 zastępców, wybranych przez
Walne Zgromadzenie.
Członkowie Sądu Koleżeńskiego wybierają każdorazowo spośród siebie przewodniczącego
i sekretarza.
Zadaniem Sądu jest rozstrzyganie
sporów, wynikłych między członkami
Towarzystwa
z tytułu ich przynależności
do Towarzystwa.
Sąd działa na
podstawie regulaminu
uchwalonego przez Zarząd Główny.
Od orzeczenia Sądu Koleżeńskiego służy odwołanie do Walnego Zgromadzenia.
V. ODDZIAŁY
TOWARZYSTWA
§ 40
Oddziały Towarzystwa
mogą być tworzone w miejscowościach,
w których skupia się przynajmniej
10 członków Towarzystwa.
Teren działania
oddziału określa Zarząd Głów:1Y.
536
537
Utworzenie oddziału następuje
:1a podstawie uchwaly Zarządu Głównego. W przypadku
większej ilości członków oddziału lub znacznego rozproszenia terenowego - IN ramach oddziału. mogą być tworzone koła terenowe
w trybie § 48 d).
§ 41
Oddziały zatrzymują
na cele własne 509£ składek członkowskich
oraz
30 % dochodu z zorganizowanych
przez siebie odpłatnych imprez o ile Zarząd Główny nie zdecyduje
baczej.
Pozostałe kwoty zarządy oddziałów
przekazują Zarządowi Głównemu.
W razie rozwiązania oddziłu, jego majątek
zasoby finansowe przechodzą na rzecz całego Towarzystwa.
§ 42
Władzami Oddziału są:
a) walne zgromadzenie
oddziału,
b) zarząd oddziału,
c) . komisja rewizyjna
oddziału.
§ 45
Do prawomocności
walnego zgromadzeDia oddziału, waż:1ości podejmowanych
uchwał
i sposobu głosowania
mają odpowiednie
zastosowanie
przepisy §§ 26, 27 i 28.
Do podj~cia uchwały
o rozwiązaniu
oddziału wymagana
jest większość ~;l głosów przy obecności przynajmniej
połowy członków oddziału.
§ 46
Uchwały walnego zgromadzenia
oddziału muszą \V ciągu 14 dni zostać
podane do zatwierdzającej
wiadomości Zarządu Głównego.
Zarząd Główny może uchylić uchwałę zgromadze:lia
oddziału, jeśli jest
ona niezgodna ze Statutem lub grozi poważną szkodą materialną
lub moralną. Oddziałowi przysługuje
prawo odwołania się do najbliższego Walnego Zgromadzenia.
Zarząd
Walne
Zgromadzenie
Oddziału
oddziału
§ 43
Walne Zgromadzenie
oddziału
zwołuje zarząd oddziału raz na rok.
Nadzwyczajne
zgromadzenie
oddziału zwołuje zarząd oddziału z własnej inicjatywy,
lub na wniosek 1/3 członków oddziału, albo też na żądanie
komisji rewizyjnej
lub Zarządu Głównego.
O miejscu, czasie i porządku
dziennym
zarząd oddziału zawiadamia
członków oddziału przynajmniej
na tydzień przed terminem.
§ 44
Do kompetencji
wabego
zgromadzenia
oddziału należy:
a) wybór członków zarządu i komisji rewizyjnej;
b) uchwalenie planu pracy i budżetu na okres :1astępny, oraz rozpatrywanie i zatwierdzanie
sprawozdań,
rachunków,
dochodów i wydatków za
rok ubiegły;
c) podejmowanie
uchwał w sprawach wniosków komisji rewizyjnej, zarządu oraz wniosków członków, o ile zgłoszono je zarządowi :la piśmie
przynajmniej
na 3 dni przed terminem zgromadzenia,
lub jeśli zgromadzenie uchwali ich nagłość,
dl rozpatrywanie
skarg i zażaleń czło:1ków na zarząd oddziału,
e) załatwianie
innych spraw, powierzonych
przez Zarząd Główny,
f) podejmowanie
uchwał w sprawie rozwiązania
oddziału.
§ 47
Zarząd oddziału składa się z 4 członków i 2 zastępców, wybra:lych przez
zgromadzenie
oddziału na przeciąg dwóch lat. W przypadku
większej liczebności członków Oddziału, zwiększa się odpowiednio
liczba członków
oddziału - w stosunku: 1 członek zarządu na 25 członków oddziału.
Zarząd oddziału wyłania ze swego grona prezesa, wiceprezesa, sekretarza i skarbnika.
§ 48
Do kompetencji
zarządu oddziału należy:
a) kierowanie
całokształtem
działalności
oddziału zgodnie ze Statutem
i uchwałami
Walnego Zgromadzenia
Zarządu Głównego i walnego zgromadzenia oddziału:
b) zarządzanie
zasobami finansowymi
oddziału, układanie planu pracy
i budżetu na okres następny oraz składanie sprawozdań z wykonania planu
i budżetu za okres ubiegły;
c) przyjmo\va:1ie
i zwalnianie
płatnych
pracowników
oddziału
oraz
określanie ich obowiązków i poborów;
d) tworzenie
i rozwiązywanie
kół i kółek terenowych
oraz ustalanie
.ich organizacji i zakresu działania;
e) załatwianie
innych spraw powierzonych
przez Zarząd Główny.
538
539
§ 49
Vll.
Zebrania zarządu oddziału odbywają się w miarę potrzeby,
jednak niż raz na dwa miesiące.
Do ważności uchwał kO:lieczna jest obecność przynajmniej
zarządu, w tej liczbie prezesa lub jego zastępcy.
Uchwały zapadają zwykłą większością głosów.
Komisja
rewizyjna
ROZWIĄZANIE
nie rzad:!iej
3 członków
oddziału
TOWARZYSTWA
§ 55
Rozwiązanie
Towarzystwa
może być postanowione
tylko na specjalnie
w tym celu zwołanym Walnym Zgromadzeniu.
Do powzięcia uchwały w tym przedmiocie
konieczna
jest obecnoś2
przY:1ajmniej połowy uprawnionych
do uczestnictwa
w Walnym Zgromadzeniu i wypowiedzenie
się za rozwiązaniem
przynajmniej
2/3
obecnych
uczestników Walnego Zgromadzenia.
§ 50
Komisja rewizyjna
oddziału składa się z 3 członków i 1-2 zastępców,
wybranych
przez walne zgromadzenie
oddziału na przeciąg dwóch lat.
Do kompetencji
komisji rewizyjnej
oddziału i trybu jej działania mają
(ldpowiednie zastosowa:1ie przepisy §§ 37 i 38.
Rozwiązanie
§ 56
W razie rozwiązania Towarzystwa
majątek jego przechodzi
tucję, którą określi ostatnie Walne Zgromadzenie.
oddziału
VIII.
PRZEPISY
§ 51
FUNDUSZE,
KSIĘGOWOSC
I ROK
OBRACHUNKOWY
§ 52
Fundusze Towarzystwa
składają się:
a) ze składek członków;
b) z zapisów i darowizn;
e) z subwencji udzielanych przez instytucje państwowe i społeczne;
d) z dochodów z odczytów, wystaw i innych imprez oraz rozsprzedai.y
wydawnictw;
e) z dochodów z majątku ruchomego i nieruchomego.
§ 53
Towarzystwo
prowadzi
księgowość.
§ 54
Rokiem obrachunkowym
Towarzystwa
na insty-
KO&COWE
§ 57
Rozwiązanie oddziału następuje
na podstawie uchwały Zarządu Głównego podjętej bądź z własnej inicjatywy, bądź na wniosek Walnego Zgromadzenia oddziału.
VI.
-
jest rok kale:1darzowy.
Statut mmeJszy może być zmieniony uchwałą Walnego Zgromadzenia.
W tym przypadku
stosuje się odpowiednie przepisy § 55.
Statut
rzystwa
zatwierdzony
Ludoznawczego
we Wrocławiu
12 maja
przez
XXX
w Warszawie
Walne
Zgromadzienie
w dniu
1955 r. Nr 902.
Polskiego
Towa-
28. XI. 1955 r. Zarejestrowan'lł