http://zbiory.cyfrowaetnografia.pl/public/5000.pdf
Media
Part of W poszukiwaniu milości idealnej / Polska Sztuka Ludowa - Konteksty 2004 t.58 z.1-2
- extracted text
-
Szukam kogoś
kto przywróci
ANNA
wyjątkowego,
blask smutnym
i kolory szarym
B.
BURZYŃSKA
oczom
(Uniwersytet Wrocławski)
dniom...
Wydawać by się mogło, że dziś - na początku n o
W poszukiwaniu
miłości idealnej
wego w i e k u , w dobie rozwoju i n t e r n e t u i i n n y c h me
diów, nawiązywanie kontaktów między ludźmi za po
m o c ą zamieszczanych w prasie ogłoszeń należy już do
przeszłości. Wciąż j e d n a k w w i e l u czasopismach poja
wiają się charakterystyczne k o m u n i k a t y typu Pani po
zna Pana...;
Poślubię...
czy Szukam
żony...,
O wirtualnym odbiorcy prasowych
ogłoszeń matrymonialnych
nikogo zaś
już nie dziwią regularnie ukazujące się o d pewnego
czasu pisma w całości poświęcone tzw. ogłoszeniom
towarzyskim czy m a t r y m o n i a l n y m . Potrzeba znalezie
nia życiowego partnera / męża, żony, pragnienie trwa
łego związku / małżeństwa, c h ę ć założenia rodziny to
p o d uwagę jedynie anonse zredagowane przez kobiety
c z y n n i k i wpływające zwykle na decyzję o zredagowa¬
(Oferty pań), co zawęża prowadzone analizy do rekon¬
n i u odpowiedniego anonsu.
strukcji i opisu obrazu idealnego partnera - mężczy¬
Prasowe ogłoszenia m a t r y m o n i a l n e są specyficzny
zny, który w c h o d z i w wyobrażony przez a u t o r k i ideal¬
m i tekstami użytkowymi, które "(...) należy traktować
ny związek.
jako pewną zorganizowaną całość, zamkniętą z punk¬
Jeżeli chodzi o strukturę b a d a n y c h ogłoszeń, to
t u widzenia nadawcy, zawierającą względnie stałe ele¬
w analizowanych tekstach dają się wyróżnić trzy sche¬
menty, charakterystyczne dla danego typu wypowiedzi."
1
Maksymalnie kondensując
treść
maty, według których są one k o n s t r u o w a n e .
ogłoszenia,
Najczęściej spotykanym schematem jest wykorzy¬
nadawca stara się wykreować w n i m swój wizerunek,
stanie zwrotu k o n t a k t o w e g o typu Pani pozna Pana... ,
przedstawić postulowane cechy potencjalnego odbior¬
obudowanego e l e m e n t a m i służącymi autoprezentacji
cy oraz wskazać na aspekt i l l o k u c y j n y k o m u n i k a t u .
nadawcy i charakteryzującymi odbiorcę (w 3 os. lp.)
N a podstawie i n f o r m a c j i pochodzących o d autora
wraz z p o d a n i e m i n f o r m a c j i o celu k o n t a k t u , j a k n p . :
anonsu można zatem zrekonstruować obraz przyszłego
partnera,
czyli
wirtualnego odbiorcy
Energiczna,
wpisanego
w tekst ogłoszenia, a także odtworzyć wyobrażenia
bowiązań,
nadawcy na t e m a t c h a r a k t e r u związku, w którym pra¬
aspektowo - jako oparta na uczuciu relacja, związek
mojego życia itp.).
Ja, ładna,
Na
pow.
autorów anonsów m a t r y m o n i a l n y c h : miłość to idealny
związek.
ogłoszeń
oczach,
spo
170 cm, zaradny, o dobrym sercu, spokojny,
niezależny
finansowo.
Zadzwoń,
jeżeli pragniesz
związku.
( " K o n t a k t " , marzec 2002)
miły,
stałego
i m k i e m ty, a następnie dokonuje się autoprezentacji
nadawcy, poprzedzonej zaimkiem ja.
" K o n t a k t " w okresie o d lutego do maja 2002 r o k u .
O życzeniowym charakterze w i z e r u n k u idealnego
Szczegółową analizę przeprowadzono natomiast na
partnera świadczy tymczasem trzeci sposób konstru¬
próbie liczącej sto dwadzieścia tekstów, umieszczo¬
warzyskie oraz Inne oferty).
szatynka o piwnych
szczera, raczej domatorka. Ty — 25 / 34,
opis p o s t u l o w a n y c h cech partnera, wprowadzony za¬
towarzyskim
owania tekstów ofert występujących w analizowanym
(nie brano p o d
uwagę tekstów z d w u pozostałych r u b r y k - Oferty
-
lacji nadawczo - odbiorczych. N a j p i e r w pojawia się
siąca d w u s t u anonsów, zamieszczonych w ogólnopol¬
n y c h w rubryce Oferty matrymonialne
formy
k i anonsów jest zmiana kolejności sygnalizowania re¬
go związku, przejrzano na potrzeby tej pracy około ty¬
matrymonialno -
myśli o ży
Częstym zabiegiem wykorzystywanym przez autor¬
k o n k r e t n y c h wyobrażeń idealnego partnera i idealne¬
s k i m miesięczniku
szczupła
kojna, rozsądna,
tak wyobrażany m o d e l idealnej miłości składają się
A b y dotrzeć do zawartych w tekstach
w wieku do 60 lat, który poważnie
go charakteryzując i zachęcając do działania, j a k n p .
więc dwa schematy konceptualizacji tego pojęcia przez
partner i miłość to idealny
-
pośrednio do odbiorcy (ty - 2. os. l p . ) , równocześnie
nalizowanym jako osoba partnera związku (on jest mo
miłością
wieku
nadawca mówi o sobie w 1 os. l p . (ja) i zwraca się bez¬
pomiędzy osobami różnej płci oraz w znaczeniu spersobyła jedyną
w średnim
Czasami p o j a w i a się m o d y f i k a c j a tej
kreowanego obrazu idealnej miłości, rozumianej d w u -
ją miłością,
sumienna,
ciu. ( " K o n t a k t " , l u t y 2002)
gnie się znaleźć. Jest to równocześnie rekonstrukcja
2
wrażliwa,
pozna pana, uczciwego, o dużej kulturze osobistej, bez zo¬
czasopiśmie, oparty na frazie wyrażającej w a r u n e k je¬
to
żeli — to, Jeżeli jesteś... (+ charakterystyka cech partne
A n a l i z o w a n e oferty musia¬
ra), to czekam na ciebie ja (autoprezentacja), n p . :
ły zawierać podstawowe informacje charakteryzujące
Jeśli
nadawcę i odbiorcę, a także wskazywać na cel tekstu.
dokucza
ustabilizowany
Ze względu na ograniczone możliwości czasowe wzięto
121
ci samotność,
życiowo,
wolny,
uczciwy,
w wieku do 55 lat,
jesteś
pragniesz
Jadwiga Rodowicz • W I Z J A W LUSTRZE
trwałego
związku
uczciwej
domatorki,
— to zadzwoń
155/62,
do 50-letniej,
'Rak\
średnie.
wolnej,
ście i wadze (5%), zadbany (4%), elegancki (3%),
("Kon¬
brą prezencją
t a k t " , kwiecień 2002)
cze określenia - o młodym
Tak ukształtowane k o m u n i k a t y zawierają informa¬
włosach,
zdo-
/ o miłej prezencji (2,5%), a także pojedyn¬
wysportowany,
wyglądzie,
atrakcyjny,
męski, o
ciemnych
efektowny.
cje charakteryzujące nadawcę i opisujące w i r t u a l n e g o
Obrazu idealnego partnera dopełniają informacje
odbiorcę przy p o m o c y o d p o w i e d n i o dobranego zespo¬
0 wykształceniu, a u t o r k i ofert podkreślają, że p o w i n n o
łu cech. I c h posiadanie jest wypełnieniem schematu:
być o n o minimum średnie
Miłość to idealny partner.
prostu -
( 6 % ) , wyższe
A d r e s a t ogłoszenia nie m u s i mieć zbyt wyszukane¬
N a w y k r e o w a n y w tekstach ogłoszeń matrymonial¬
n y c h analizowanych w tej pracy obraz idealnego part¬
go hobby - wystarczą podróże,
nera -
niec, spacery.
mężczyzny składają się elementy
( 5 % ) , albo po
matura.
opisujące
wycieczki,
muzyka,
ta¬
przede wszystkim jego w i e k , stan c y w i l n y i relacje ro¬
Jak więc widać, w tekstach ogłoszeń matrymonial¬
dzinne, cechy charakteru, nałogi, stosunek do dóbr
n y c h redagowanych przez panie, d o c h o d z i do kreacji
m a t e r i a l n y c h , wygląd zewnętrzny, wykształcenie i za¬
obrazu partnera, który jest mężczyzną i d e a l n y m , posia¬
interesowania.
dającym pozytywne cechy charakteru, atrakcyjny wy¬
B i o r ą c p o d uwagę k r y t e r i u m częstości występowa¬
gląd zewnętrzny i znajduje się w dobrej sytuacji mate¬
nia, w świetle analizowanych tekstów idealny partner
rialnej. Jest to wizerunek postulowany, będący od¬
p o w i n i e n mieć konkretną liczbę lat (zwykle podawane
zwierciedleniem marzeń i przejawem tęsknoty za miło¬
były przedziały wiekowe odpowiednie do w i e k u part¬
ścią idealną utożsamianą z doskonałym p a r t n e r e m
n e r k i i informacja ta pojawiła się w 76 na 120 bada
związku. Jak zauważają H a l i n a i Tadeusz Zgółkowie,
n y c h ogłoszeń, o b o k określeń - wiek stosowny -
w t y m przypadku d o c h o d z i do wirtualizacji obrazu
4/120
i odpowiedni - 2/ 120). Istotne okazują się także infor¬
nadawcy i odbiorcy ogłoszeń, "zarówno cechy własne,
macje o stanie c y w i l n y m i relacjach r o d z i n n y c h od¬
j a k i oczekiwane poddane są zabiegowi ulepszenia,
biorcy. W b a d a n y m materiale przeważają określenia:
melioracji w k i e r u n k u oczekiwań. (... ) Obie postaci
wolny / stanu wolnego
( 1 2 % tekstów) , o b o k nazw
mają przeto status l e k k o odrealniony - właśnie wirtu¬
k o n k r e t n y c h - kawaler
( 6 % ) , wdowiec
alny, postulatywny, oczekiwany, w y m a r z o n y . "
3
( 4 % ) , a także
określenie eufemizujące - prawie wolny ( 3 % ) . Okre¬
4
Jak już wcześniej w s p o m n i a n o , ujawniającemu się
ślanie stanu cywilnego często łączone jest z zobowiąza¬
w ogłoszeniach m a t r y m o n i a l n y c h schematowi
n i a m i r o d z i n n y m i , występują zatem sformułowania -
to idealny partner towarzyszy schemat miłość to idealny
bez zobowiązań
( 6 % ) , bez rodziny, bez dzieci, ale także
i n f o r m a c j a - dziecko nie stanowi
miłość
związek.
A l d o n a Zwierzyńska, porównując definicję
przeszkody.
miłości
Sporo miejsca a u t o r k i anonsów poświęcają przed¬
w p o l s k i c h i angielskich słownikach, wydzieliła pięć
stawieniu postulowanych cech charakteru wirtualnego
podstawowych m o d e l i tego pojęcia, które implikują
odbiorcy, wśród których na p l a n pierwszy wysuwają się
jeszcze cztery i n n e wspólne modele, zgodne " ( . . . ) z co¬
p o d względem f r e k w e n c j i użycia określenia
d z i e n n y m i doświadczeniami o b y d w u społeczeństw".
kulturalny
(17,5%), inteligentny (12,5%), uczciwy (10%), odpowie¬
dzialny (7%), z klasą
(7%), czuły (6%), zaradny
(6%), wierny (3%), opiekuńczy
(3%), nieza¬
myślący o ży
ciu (2,5%), przedsiębiorczy
wykształcony
(1,6%), z humorem
M o d e l e przedstawione przez autorkę to przede
(6%),
leżny (2,5%), pełen ciepła (2,5%), poważnie
wartościowy
wszystkim:
" 1 . M o d e l uczucia: Miłość jest uczuciem, które od¬
czuwać może jednostka do osoby drugiej, o b i e k t u /
(1,6%),
p r z e d m i o t u l u b samej siebie.(... )
(1,6%), a także - szczery, o dużej moralno¬
ści, spokojny, wyrozumiały,
życzliwy, troskliwy.
2. M o d e l interakcyjny: Miłość zakłada interakcję
Pojawiają
j e d n o s t k i odczuwającej miłość z o b i e k t e m miłości.
się również pojedyncze określenia postulowanych po¬
staw - romantyk, optymista,
5
3. M o d e l seksualny: Miłość związana jest z pożąda¬
dżentelmen.
n i e m i atrakcyjnością seksualną jednostek odczuwają¬
I s t o t n y m elementem obrazu idealnego partnera
cych miłość, przy czym są to osoby płci o d m i e n n y c h .
okazują się nałogi, a właściwie - i c h b r a k ( 2 2 % ) . Cho¬
4. M o d e l aktywnego zainteresowania: Jednostka
dzi przede wszystkim o palenie papierosów i a l k o h o l .
odczuwająca miłość przejawia swoje uczucia wobec
N i e z w y k l e ważna d l a a u t o r e k anonsów wydaje
obiektu
się także sfera m a t e r i a l n a , a w i ę c oczekują p a r t n e r a
dobrze sytuowanego,
bilizowanego
bez problemów
materialnie
(7%),
z domem lub własnym
możnego
( 5 % ) , ze stałym
z
mieszkaniem
dochodem
zainteresowanie
5. M o d e l stopniowego rozwoju: Miłość rozpoczyna
się, jej siła stopniowo wzrasta i osiąga k l i m a k s . " Oczy¬
( 5 % ) , za¬
wiście t r u d n o zaprzeczyć, że każdy z t y c h m o d e l i jest
(3%), z
6
w p e w i e n sposób, chociażby pośrednio, aktualizowany
dobrą
w treści ogłoszeń m a t r y m o n i a l n y c h . Wydaje się jed¬
Wygląd zewnętrzny bywa stosunkowo słabo opisy¬
najczęściej
zwoje
usta¬
emeryturą.
wany,
okazując
samochodem
finansowych,
(17,5%),
miłości,
1 składając jego dowody.
występują określenia:
n a k , że najwyraźniej uwidaczniają się w analizowa¬
n y c h anonsach d w a spośród czterech m o d e l i , impliko¬
przystojny
(8,5%), wysoki (8,5%), informacje o k o n k r e t n y m wzro-
w a n y c h przez opisane wyżej:
122
• NEKROKRACJA
Ewa Domańska
nie odrzucają wszelkie przejawy "powszedniości", j a k
"6 M o d e l stabilizacji: Miłość prowadzi do małżeń
n p . skąpi nie dzwonić!;
stwa i prokreacji.
7. M o d e l spełnienia: Miłość jest celem i środkiem
osiągnięcia szczęścia."
oszuści matrymonialni,
rani i w separacji wykluczeni).
stop; ka¬
Jednakże z drugiej strony
w obrębie tych samych tekstów pojawiają się konwen¬
7
Modele stabilizacji i spełnienia są najbardziej w i
cjonalne wyrażenia nawiązujące do stereotypowych
doczne w różnego rodzaju deklaracjach dotyczących
wyobrażeń, uosabiających ukochaną osobę z postacią
wyobrażeń przyszłego życia, składanych przez a u t o r k i
bohatera, jednostką wybitną, księciem z bajki, j a k n p .
w poszczególnych ogłoszeniach. Informacje te tworzą
Pozna czułego,
tzw. moc illokucyjną tekstów, czyli określają cel nawią¬
ty książę
zania k o n t a k t u , n p . (poznam pana) w celu założenia
przyjdź do mnie!
ko
zadbanego (!) i przystojnego
ukochany,
czekam
na
ciebie
księcia;
każdego
Mój
dnia,
rodzinę.
Można by zatem odnieść wrażenie, że oparty na
Wśród cech idealnego związku nadawcy anonsów
wpisanych w teksty analizowanych ofert matrymonial¬
chającej
się rodziny; z którym stworzę szczęśliwą
najczęściej podkreślają jego trwałość i stały charakter,
n y c h schematach konceptualizacyjnych miłość to ide¬
z czym wiążą poczucie bezpieczeństwa, spokoju i szczę¬
alny partner oraz miłość to idealny związek
ścia, n p . :
nej miłości jest bliski pojęciu miłości romantycznej.
(poznam pana), przy którym
i
poczuję
się
m o d e l ideal¬
k i e m u stwierdzeniu przeczy jednak już sam
bezpieczna
zestaw
cech potencjalnego partnera, precyzyjnie wyselekcjo¬
szczęśliwa;
(poznam pana), który da przyjaźń,
miłość,
n o w a n y c h p o d kątem j a k największej
poczucie
użyteczności,
kamuflowanej za p o m o c ą k o n w e n c j o n a l n y c h środków
bezpieczeństwa;
stylistycznych. Czyżby więc tworzony w tego rodzaju
pokocha i odda serce wolnemu, szczodremu w zamian
za oparcie, stabilizację
i poczucie
tekstach obraz w i r t u a l n e g o odbiorcy był jedynie kartą
bezpieczeństwa.
przetargową w skomplikowanej grze w poszukiwanie
Stabilizację i poczucie bezpieczeństwa i m p l i k u j e
idealnej miłości?
również pojawiająca się w analizowanych komunika¬
t a c h metafora domowego ogniska, jak n p . w anonsie:
Ciepło
domowego ogniska stworzy dla odpowiedniego
na na poziomie, z kraju lub zza granicy
W
pa
Kreacja obrazu idealnej miłości w tekstach
(...).
opisach idealnego związku przedstawianych
ogłoszeń m a t r y m o n i a l n y c h
w badanych ofertach występują także wyrażenia opar¬
te na metaforze miłość jest jednością,
Bądźmy
jak np.:
razem na dobre i na złe;
(Pragnę być w związku), w którym mogłabym
dzielić
radości życia we dwoje;
Sens życia to miłość dwojga bliskich sobie ludzi;
Smutek idzie w parze z samotnością.
nie musi być. Możemy
być
W samotności
Rozejrzyj się. Tak
jednością;
Tylko we dwoje miłość jest źródłem
życia,
mało w życiu jest radości.
się odnajdziemy, może razem
szczęścia;
Może
gdzieś
zostaniemy?
Według Z o l t a n a Kóvecsesa metafora miłość jest jed¬
nością stanowi metaforę centralą dla pojęcia miłości ro¬
mantycznej,
Ta¬
wszak " j e d n o ś ć miłości istnieje ponieważ
osoby zakochane wiążą 'uczucia / afekt (...), entu¬
zjazm, zainteresowanie, zażyłość czy intymność i tęsk¬
nota', które to pojęcia stanowią jądro konceptualne
'miłości r o m a n t y c z n e j ' " .
8
N a podstawie zawartych w tekstach ogłoszeń ma¬
t r y m o n i a l n y c h charakterystyk wirtualnego odbiorcy
i i n f o r m a c j i na t e m a t celu k o n t a k t u można odtworzyć
obraz idealnego partnera, j a k i tworzą a u t o r k i anonsów
oraz zrekonstruować i c h wyobrażenia o
idealnym
związku. Jak w y n i k a z przeprowadzonej analizy, w o b u
wypadkach jest to wizja postulowana, życzeniowa,
a więc nieco odrealniona.
W i r t u a l n e m u odbiorcy z jednej strony przypisuje
się k o n k r e t n e cechy pozytywnie wartościowane ipożądane przez nadawcę, co niewątpliwie świadczy o jego
głębokim pragmatyzmie ( a u t o r k i ogłoszeń zdecydowa-
123
Jadwiga Rodowicz • W I Z J A W LUSTRZE
Wybrana literatura przedmiotu
Lykke Aresin, Kurt Starke, Leksykon erotyki, hasło: Miłość, kochanie.
Katarzyna Sobstyl, "Porzuć samotność"- illokucyjne aspekty w polskich
ogłoszeniach
towarzysko — matrymonialnych (w) Poradnik Języko-
wy1998 / 6.
Halina i Tadeusz Zgółkowie, Świat wartości w leksyce ogłoszeń towarzy
skich i matrymonialnych (w) Język a Kultura, t. 13, Językowy obraz
świata i kultura, red. A . Dąbrowska, J. Anusiewicz, Wrocław 2000.
Aldona Zwierzyńska, Wyidealizowane modele kognitywne pojęcia "mi
łość" i "love" przedstawionego w przysłowiach polskich i angielskich —
porównanie (w) Język a Kultura, t. 8, Podstawy metodologiczne se
mantyki współczesnej, red. I . Nowakowska - Kempna, Wrocław
1992.
Przypisy:
1
K. Sobstyl: "Porzuć samotność"-
illokucyjne aspekty w polskich
ogłoszeniach towarzysko — matrymonialnych (w) Poradnik Językowy1998/6, s. 20
2
Por. Lykke Aresin, Kurt Starke: Leksykon erotyki, hasło: Miłość,
kochanie, s. 178
3
Dane procentowe wyrażają stosunek liczby tekstów, w których
wystąpiły omawiane cechy, do ogólnej liczby badanych tekstów.
4
Halina i Tadeusz Zgółkowie: Świat wartości w leksyce ogłoszeń to
warzyskich i matrymonialnych (w) Język a Kultura, t. 13, Języko¬
wy obraz świata i kultura, red. A . Dąbrowska, J. Anusiewicz,
Wrocław 2000 s. 331
5
A . Zwierzyńska: Wyidealizowane modele kognitywne pojęcia "mi¬
łość" i "love" przedstawionego w przysłowiach polskich i angielskich
— porównanie
(w) Język a Kultura, t. 8, Podstawy metodologicz¬
ne semantyki współczesnej, red. I . Nowakowska - Kempna,
Wrocław 1992, s. 95
6
7
Op. cit., s. 94-95
Op. cit., s. 95. Autorka proponuje jeszcze: "8. Model sprawczy:
Miłość jest źródłem wielu czynów popełnianych przez istoty
ludzkie, 9. Model fizjologiczno - psychiczny: Miłość ma wpływ
na funkcjonowanie organizmu i psychiki człowieka, pozytywny
lub negatywny.", op. cit. s. 95
8
Op. cit., s. 94-95
124